Willkommen im Christlichen Glossar!

Bonvenon en la Kristana Glosaro!

 

Am Glossar wird immer wieder gearbeitet. Datum der letzten Korrektur: 2016-12-15.

La glosaro estas daŭre prilaborata, la aŭtoro ĝojas pri informoj kaj korektoj.

Der Verfasser freut sich über Korrekturen und Ergänzungen.

Adresse / adreso: eichkorn.b@t-online.de.


 

 

DE) a cappella; °a. c. {it: Musik ohne Begleitung von Instrumenten} <DR1996> • [Gesungen] ohne Instrumentalbegleitung <be>. Vgl. A-capella-Chor.

EO) a cappella; °a. c. {it: muziko sen akompano de instrumentoj}; seninstrumente; senakompane <be/kr> • [Kantate] sen instrumenta akompan[ad]o <js>.

* de] Der Chor singt a cappella = eo] la koruso kantas seninstrumente <be>.


DE) a posteriori {lat: vom Späteren her}; aposteriori <DGW> • Aus der Erfahrung gewonnen <DGW> <be>. << a priori.

EO) a posteriori {lat: el la pli posta}; aposteriora <PIV2002> • El pli posta vid-punkto; laŭ percepto kaj sperto <be laŭ DGW> << apriore.

* de] aposteriorisch = eo] aposteriora <PIV2002> <be>.

* de] das Aposteriori = eo] la aposterioro <be>.

* de] Aposteriorität = eo] aposterioreco <GWDE> <be>.


DE) a priori {lat: vom Früheren her} <DGW> • Unabhängig von Wahrnehmung und Erfahrung aus der Vernunft abgeleitet. << a posteriori.

EO) apriore • El pli frua vid-punkto; laŭ racio sendepende de percepto kaj sperto <be>. << aposteriore.

* de] apriorisch <be> = eo] apriora <PIV2002> <be>.

* de] das Apriori = eo] la aprioro <be>.

* de] die Apriorität = eo] la aprioreco <xy>.


DE) A-cappella-Chor <LThK> • Chorteil, der ohne Instrumentalbegleitung gesungen wird <kr>. Vgl. Chor; a capella.

EO) seninstrumenta ĥor-parto <be/kr/js>; seninstrumenta korus-parto <xy> • Ĥor-parto kantata sen instrumentoj <be/kr>.


DE) Abba <DGW>{arc, später auch heb: Vater} <be nach LThK> • 1. Altes Testament: Im familiären Bereich gebraucht. Neuen Testament: besonders innige Anrede Gottes des Vaters <LThK>. 2. {ort} Alte Anrede von Geistlichen <DGW-2>. Vgl. Vater.

EO) Aba <BIB>; Abba <xy> {arc, poste ankaŭ heb: patro} <be laŭ LThK>; paĉjo <EK 2008/4-6, p.58> • 1. Malnova Testamento: Vorto uzata en la familioj. Nova Testamento: intima alparolo al Dio la Patro <be laŭ LThK>. 2. {ort} Malnova alparolo al kleriko <be laŭ DGW-2>.

* de] "[Jesus] sprach: Abba, Vater" <EÜ Mk 14,36> = eo] "[Jesuo] diris: Aba, Patro" <BIB Mar 14,36>.


DE) abberufen1. Zum Zweck der Amtsenthebung oder Versetzung von seinem Posten zurückrufen <DGW>. 2. Gott hat den Verstorbenen [aus diesem Leben, in die Ewigkeit] abberufen <duden.de 2016-10-23>. Vgl. Versetzung.

EO) for-voki; revoki <GWDE> • 1. Revoki iun de sia posteno pro eksoficigo aŭ translokigo. 2. Dio for-vokis / revokis mortinton [el ties vivo, en la eternecon] <be laŭ duden.de 2016-10-23>.

* de] Abberufung = eo] for-voko; revenigo <GWDE> <be>.

* de] jemand von seinem Posten abberufen = eo] revoki iun de sia posteno <GWDE> <be>.


DE) Abbild <GWDE> • Genaue Wiedergabe eines Urbildes; einem Menschen, einem Gegenstand fast gleichende Bilderscheinung <DGW>.

EO) kopio; kopiaĵo; respegulo; respegulaĵo; reflekto <GWDE>; bildo <BIB> • Preciza respegulaĵo de modelo; bild-aperaĵo preskaŭ sama kiel originalo <be laŭ DGW>.

* de] abbilden; abbildern; kopieren; porträtieren; im Bild darstellen = eo] kopii; portretigi; bildigi <GWDE> <be>.

* de] Abbildung (Vorgang); das Abbilden = eo] ilustrado; figurado <GWDE>; bildigo <xy> <be>.

* de] Abbildung (Resultat); Zeichnung; Diagramm = eo] ilustraĵo; {umg} bildo; desegnaĵo; diagramo <GWDE> <be>.

* de] genaue Wiedergabe = eo] preciza reflekto <be>.

* de] getreues Bild = eo] fidela bildo <be>.

* de] Spiegelbild = eo] spegula bildo <GWDE> <be>.


DE) Abbild Gottes <LThK> • Das Wesen des Menschen nach dem Schöpfungsbericht: Widerspiegeln des "Alleinseins einer Person, die die Welt beherrscht, und Abbild einer unergründlichen, wesentlich göttlichen Gemeinschaft von Personen" <JTL S. 120> <be>. Vgl. Ebenbild Gottes.

EO) bildo de Dio <BIB> • La esenco de la homo laŭ la kreo-rakonto: Reflekto "de la Sol-esto de persono, kiu regas la mondo, kaj respegulaĵo de nesondebla, esence Dia komuno de personoj" <JTL p. 120> <be>.

* de] "Gott schuf also den Menschen nach seinem Abbild; als Abbild Gottes schuf er ihn. Als Mann und Frau schuf er sie." <EÜ Gen 1,27> = eo] "Kaj Dio kreis la homon laŭ Sia bildo; laŭ la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li kreis ilin." <BIB Gen 1,27> <be>.


DE) Abbitte leisten; Abbitte tun; abbitten • Jemand für ein zugefügtes Unrecht um Verzeihung bitten <DGW>. Vgl. verzeihen.

EO) pardon-peti <GWDE> • Peti pardonon de iu pro maljustaĵo farita al li <be laŭ DGW>.

* de] die Abbitte; Bitte um Verzeihung = eo] la pardon-peto <be>.

* de] entschuldigen = eo] ekskuzi <GWDE> <be>.

* de] Nachsicht = eo] indulgo <GWDE> <be>.


DE) Abbreviator {lat abbreviator} <Wiki 2015-08-23>; Minuant <LThK> {rk} {hist} • Einst Beamter der päpstlichen Kanzlei <be nach LThK>.

EO) abreviatoro {nov} <be> {lat abbreviator; es Abreviadores; en Abbreviator; it abbreviatore; pl Abbrewiator} <Wiki 2015-08-23>; minuanto {nov} <be> {rk} {hist} • Iam oficisto de la papa kancelario <be laŭ LThK>.


DE) Abbruch • Etwas wird beseitigt <be>. Vgl. Beendigung. Abtreibung.

EO) rompo • Io estas forigita <be>.

* de] abbrechen = eo] rompi <be>.

* de] das Abbrechen, Abreißen, Zerlegen in einzelne Teile = eo] rompado <be>.

* de] Abbruch tun = eo] fari [inter]rompon <be>.

* de] abgebrochenes Stück = eo] rompaĵo <be>.

* de] Abbruch tun an Speis und Trank = eo] fasti; redukti manĝadon kaj trinkadon <be>.


DE) ABC-Waffen <LThK>; ABC-Kampfmittel <DGW> • Atomare, Biologische und Chemische Massenvernichtungsmittel <be nach LThK>.

EO) nbk-armiloj; armiloj de amasa detruo; °aad <kr> • Nukleaj, biologiaj kaj kemiaj amas-mortigiloj; °nbk <be laŭ LThK>.


DE) Abdankung; Amtsverzicht ; Abdikation ; Amtsverzicht; Rücktritt [vom Amt] <be>; Amtsniederlegung; Verzicht [auf sein Amt]; Resignation (1); Renuntiation; Amtsaufgabe • 1. Rücktritt allgemein <be nach DGW>. 2. Der durch ausdrückliche Willenserklärung kundgegebene Verzicht eines Amtsträgers auf sein Amt <LThK>. Vgl. Amtsenthebung.

EO) abdiko; demisio <GWDE-zurücktreten-b>; rezigno <PIV2002>; [liber-vola] eksiĝo • 1. Demisio ĝenerale <be laŭ DGW>. 2. La eksiĝo de oficulo el sia ofico per rekta volo-esprimo <be laŭ LThK>.

* de] abdanken; zurücktreten; demissionieren = eo] demisii <PIV2002, GWDE>; for-danki <PIV2002>; abdiki; [liber-vole] eksiĝi; demeti sian oficon; rezigni <be>.

* de] das Pfarrgemeinderatsmitglied ist von seinem Amt zurückgetreten = eo] la paroĥa konsilanto rezignis pri / demisiis de / abdikis de sia ofico. <be>.

* de] der Herrscher dankt ab = eo] la reganto abdikas <GWDE> <be>.

* de] der Vorsitzende hat sein Amt niedergelegt = eo] la prezidanto demisiis <be>.


DE) Abendgebet <LThK> • Gebet am Abend.

EO) vespera-preĝo <GWDE> • <be>.

* de] zu Abend beten; das Abendgebet verrichten = eo] vesper-preĝi <be>.


DE) Abendland; Okzident, westliche Welt <GWDE>; der Westen; die Alte Welt <Duden> • 1. Auf der Basis von Antike, Judentum, Christentum gewachsene Kultur der europäischen Völker <DGW>. 2. Literarischer, soziologischer und politischer Begriff für Europa <be>. Vgl. Israel (1); Römisches Rechtsdenken; Hellenismus. Europa.

EO) okcidento; la okcidenta mondo <GWDE>; la Malnova Mondo • 1. Kulturo de la eŭropaj popoloj kreskinta sur la fundamento de antikvo, judismo, kristanismo <be laŭ DGW>. 2. Literatura, socia kaj politika nocio por Eŭropo <be>.

* de] das Christliche Abendland = eo] la Kristana Okcidento <be>.

* de] Der Untergang des Abendlandes = eo] la dekadenco de la Okcidento <xy>.

* de] die westlichen Länder = eo] la okcidentaj landoj <GWDE> <be>.

* de] die westlichen Staaten = eo] la okcidentaj ŝtatoj <GWDE> <be>.

* de] [ein] Okzidentaler = eo] okcidentano <be>.

* de] im Westen = eo] en okcidento <GWDE> <be>.

* de] okzidental; okzidentalisch = eo] okcidenta <be>.

* de] “Die Kultur Europas ist aus der Begegnung von Jerusalem, Athen und Rom - aus der Begegnung zwischen dem Gottglauben Israels, der philosophischen Vernunft der Griechen und dem Rechtsdenken Roms entstanden” <Rede von Papst Benedikt XVI vor dem Deutschen Bundestag 22. September 2011>. = eo] “La kulturo de Eŭropo estiĝis el la renkontoj de Jeruzalemo, Ateno kaj Romo - el la renkontoj inter la Di-kredo de Izraelo, la filozofia racio de la grekoj kaj la juro-pensado de Romo” <be laŭ la parolado de papo Benedikto la 16a antaŭ la Germana Parlamento je la 22a de Septembro 2011>.


DE) Abendländisches Schisma <LThK> • Kirchenspaltung des Abendlandes 1378 - 1417 mit zwei, zeitweilig drei gleichzeitigen Päpsten, beendet durch das Konzil von Konstanz (1414 - 1418).

EO) okcidenta skismo • Skismo de la Okcidenta Eklezio 1378 - 1417 kun du, kelk-tempe tri sam-tempaj papoj, finita per la Koncilio de Konstanco (1414 - 1418) <be laŭ LThK>.


DE) Abendmahl (1); Heiliges Abendmahl (1) {ev}; Letztes Abendmahl; cena domini {lat: Abendmahl des Herrn} • Das Abschiedsmahl Jesu mit seinen Jüngern in der Paschanacht <DGW-2> nach 1 Kor 11,20. Vgl. Heiliges Abendmahl (2); Abendmahl (4); Quartodezimanische Praxis; Berakha.

EO) vesper-manĝo <WF, BE1926; CHR1923>; lasta Vesper-manĝo <WF>; Sankta Vesper-manĝo <kr, BE1923> • La adiaŭa manĝo de Jesuo kun siaj disĉiploj en la nokto antaŭ sia morto laŭ 1 Kor 11,20 <be>.


DE) Abendmahl (2); Heiliges Abendmahl (2); Abendmahlsfeier <GWDE>; Abendmahlsbrot; Abendmahlskelch {ev} • {ev-ref} Feier in Erinnerung an das Abendmahl Jesu <be>. Vgl. Heiliges Abendmahl (1); Abendmahl (4); Berakha.

EO) Vesper-manĝo; sankta manĝo; vesper-manĝa pano; sankta pano; sankta kaliko {ev} <be>; eŭkaristio <GWDE> <be>.

* de] Abendmahlselemente = eo] elementoj / substancoj de la vesper-manĝo <be>.

* de] das Abendmahl empfangen; zum Abendmahl gehen {ev}; kommunizieren {rk} = eo] komuniiĝi <CHR1923> <be>. vgl. kommunizieren.

* de] Himmelsspeise <ML-S.69> = eo] ĉiela manĝo <be>. Vgl. Manna.

* de] das Abendmahl reichen {ev}; Kommunion austeilen {rk} = eo] komunii <CHR1923> <be>.

* de] Abschiedsmahl = eo] adiaŭa manĝo <be>.

* de] das letzte Abendmahl Jesu = eo] la lasta manĝo de Jesuo <be>.

* de] das Abendmahl in der Kirche {ev} = eo] la sankta manĝo en la preĝejo <be>.

* de] "Desselbigengleichen [nahm der Herr] auch den Kelch nach dem Abendmahl und sprach …" <LUT-1 Kor 11,25>. "Ebenso nahm er nach dem Mahl den Kelch und sprach …" <EÜ 1 Kor 11,25> = eo] "Tiel same [la Sinjoro Jesuo prenis] ankaŭ la kalikon post la vesper-manĝo, dirante …" <BIB 1 Kor 11,25>.

* de] "Ebenso nahm er nach dem Mahl den Kelch und sprach" <EÜ 1 Kor 11,25> = eo] "Tiel same [la Sinjoro Jesuo prenis] ankaŭ la kalikon post la vesper-manĝo, dirante“ <BIB 1 Kor 11,25>.

* de] kapharnaistisches Abendmahlsverständnis <ML-S.55> = eo] kompreno de la vesper-manĝo laŭ la Kafarnauma pano-parolado de Jesuo <be laŭ ML-S.54>.

* de] "Während er mit seinen Aposteln das Letzte Abendmahl feierte …" <KOMK, 272> = eo] "Dum li celebris la Lastan Vesper-manĝon kun siaj apostoloj …" <KOMK, 272> <kr>.


DE) Abendmahl (3) • Siehe: Messe (1).

EO) meso <be>.


DE) Abendmahl (4); Abendmahlsfeier • {ref} Feier in Erinnerung an das Abendmahl Jesu. Vgl. Heiliges Abendmahl, Berakha.

EO) Vesper-manĝo; vesper-manĝa celebro <be>; vesper-manĝa solenaĵo; soleno de sankt-manĝo <BE1923> • {ref} Festata rememoro pri la vesper-manĝo de Jesuo <be>.


DE) Abendmahlsbulle <LThK> {rk} • Lateinischer Titel “bulla in coena Domini“. Sammlung von päpstlichen Urteilssprüchen 1229 - 1869, wurde von den Päpsten jeweils am Gründonnerstag feierlich verlesen <be nach LThK>.

EO) Sankt-Ĵaŭda Buleo {rk} • Latina titolo: “bulla in coena Domini“, kolekto de papaj verdiktoj 1229 - 1869, solena voĉ-legaĵo proklamita de la papoj en ĉiuj Sanktaj Ĵaŭdoj <be laŭ LThK>.


DE) Abendmahlsgemeinschaft (1) {ev}; Eucharistiegemeinschaft <LThK> {rk} • Gruppe, die miteinander das Abendmahl feiert.

EO) vesper-manĝa komunumo; eŭkaristia komunumo • Grupo, kiu kune celebras la sanktan manĝon <be>.


DE) Abendmahlsgemeinschaft (2) {ev}; Eucharistiegemeinschaft <LThK> {rk} • Ökumenische Übereinkunft mit einer anderen christlichen Gemeinschaft, auf Grund derer man gemeinsam Abendmahl feiern kann.

EO) eŭkaristia komuneco; vesper-manĝa komuneco • Ekumena komuneco kun alia kristana grupo, kun kiu pro tio oni povas komune celebri la sanktan manĝon <be>.

* de] Abendmahlsgemeinschaft haben = eo] esti en eŭkaristia komuneco <be>.


DE) Abendmahlslehre; Abendmahlstheologie {ev}; Eucharistielehre; Eucharistietheologie {rk} • Theologische Lehre über das Abendmahl <be>.

EO) doktrino pri la sankta manĝo; teologio de la sankta manĝo; doktrino pri la eŭkaristio; teologio de la eŭkaristio; eŭkaristia teologio • <xy>.


DE) Abendmahlsstreit <LThK> • Theologischer Disput über die kirchliche Abendmahlslehre, z. B. die großen Auseinandersetzungen zwischen Martin Luther (1483 - 1546) und Huldrych Zwingli (1484 - 1531) <LR>.

EO) disputo pri la eŭkaristio • Disputado pri la eŭkaristia teologio, ekz. la grandaj disputoj inter Marteno Lutero (1483 - 1546) kaj Ulriko Zvinglo (1484 - 1531) <LR> <be>.

* de] innerreformatorischer Abendmalsstreit = eo] interna-refomacia eŭkaristia disputo <xy>.


DE) Abendmahlsvermahnung {ev} • Ermahnung, dass das Abendmahl nur empfangen soll, wer sich dazu würdig fühlt <KLW>. Vgl. Beichte.

EO) eŭkaristia admono {ev} • Admono, ke nur tiu akceptu la sanktan manĝon, kiu sin sentas digna <be laŭ KLW>.


DE) Abendmahlszeit {ev}; Messzeit; Gottesdienstzeit {rk} • Anfangszeit der Abendmalsfeier bzw. der Heiligen Messe.

EO) tempo de la sankta vesper-manĝo; mes-tempo; Diserva tempo • Komenco-tempo de la Diservo <be>.


DE) Abendmahls…; … Abendmahl (Abendmahlskelch, Abendmahlstisch, letztes Abendmahl; usw.).

EO) vesper-manĝa …; … vesper-manĝo (vesper-manĝa kaliko; vesper-manĝa tablo; lasta vesper-manĝo; ktp.) <be>.


DE) Abendmesse <LThK> {rk} • Abendliche Messfeier <be>. Vgl. Vorabendmesse.

EO) vesper-meso <PIV2002-meso, WF> • Vespera meso <be>.


DE) Abendopfer {BIB} • Im Alten Testament: Opfer im Tempel am Abend. Vgl. Morgenopfer.

EO) vesper-ofero; vespera ofer-dono {BIB} • En la Malnova Testamento; vespera ofero en la templo <be>.

* de] "Als Abendopfer gelte vor dir, wenn ich meine Hände erhebe" <EÜ Ps 141,2> = eo] "la levo de miaj manoj [valoru antaŭ Vi] kiel vespera ofer-dono" <BIB Psa 141,2> <be>.

* de] "Bis zum Abendopfer saß ich erschüttert da" <EÜ Esra 9,4> = eo] "kaj mi sidis konsternite ĝis la vesper-ofero" <BIB Esr 9,4> <be>.


DE) Abend… (Abendglocke; Abendandacht; Abendlied; usw.).

EO) vespera …, vesper-… (vespera sonorilo; vespera preĝ-kunveno / Diservo / preĝado; vespera kanto; ktp.) <be>.


DE) Aberglaube1. Irrglaube an nichtbiblische, magische Kräfte. 2. Falsche, trügerische Vorstellung, Einbildung, Vorurteil. <1+2 be nach DGW>. Vgl. Mystizismus; Wahn; de] Wunderglauben.

EO) superstiĉo <WF, PIV2002> • 1. Kredo je nebibliaj, magiaj fortoj <be laŭ DGW-1>. 2. Falsaj, trompaj imagoj kaj antaŭjuĝoj <xy>.

* de] abergläubig; abergläubisch <DGW> = eo] superstiĉa <GWDE> <be>.

* de] Gespensterglaube = eo] fantomo-kredo <be>.

* de] Gespensterfurcht = eo] fantomo-timo <be>.

* de] Wahnvorstellung = eo] halucino <GWDE> <be>.


DE) Aberkennung • Annullierung von Rechten, Titeln und dergleichen <GWDE>. Vgl. absprechen.

EO) nuligo <GWDE> • Malvalidigo de rajtoj, titoloj kaj similaĵoj <be laŭ GWDE>.

* de] aberkennen (1); für ungültig erklären; annullieren; entziehen = eo] deklari malvalida; nuligi <GWDE> <be>.

* de] Beschlagnahme; Konfiszierung = eo] konfisko <GWDE> <be>.

* de] beschlagnahmen; abjudizieren; konfiszieren = eo] konfiski <GWDE> <be>.

* de] sperren; entziehen = eo] meti embargon sur <GWDE> <be>.

* de] verweigern = eo] rifuzi <GWDE> <be>.

* de] vorenthalten = eo] [maljuste] reteni / deteni; [kontraŭleĝe] rifuzi doni <GWDE> <be>.


DE) Abgabe (1); Beitrag; Spende • Freiwillige Leistung <be nach LThK>. Vgl. Beitrag; Spenden.

EO) kontribuo; kontribuaĵo • Liber-vola kontribuo <be laŭ LThK>.

* de] Übergabe = eo] transdono <GWDE> <be>.

* de] Weggabe = eo] for-dono <GWDE> <be>.

* de] Rückgabe = eo] redono <GWDE> <be>.


DE) Abgabe (2); kirchlicher Zehnt • Geld- oder sachwerte Leistung an die Kirche <be/kr nach LThK>.

EO) dekonaĵo; dismo <PIV2002> • Mona aŭ objekta kontribuo por la eklezio <xy laŭ LThK>.

* de] abgabepflichtig = eo] dismo-deva <xy>.

* de] Steuer = eo] imposto <GWDE> <be>.

* de] Tribut = eo] tributo <GWDE> <be>.


DE) Abgott {veraltet} • 1. Götze: Falscher, heidnischer Gott <DGW 1>. 2. Idol: Vergöttertes Wesen; etwas leidenschaftlich Verehrtes; Schwarm; Halbgott <DGW 2>. Vgl. Fetisch.

EO) idolo1. Statuo, prezentanta pli-malpli krude hom-figuran diaĵon private aŭ publike kultata <xy laŭ PIV2002-1>. 2. Persono aŭ afero, al kiu oni fervore servas, kvazaŭ per kulto <PIV2002-2> <be>.

* de] Abgötterei = eo] idol-kulto <WF>; idol-servo <PIV2002> <be>.

* de] Abgötterei treiben = eo] kulti falsajn Diojn <WPT> <be>; idol-servi <xy>.

* de] abgöttisch; {veraltend} heidnisch; götzendienerisch = eo] idola <be>.

* de] einer, der Furore macht= eo] furorulo <GWDE> <be>.

* de] Götzenbild = eo] idolaĵo <be>.

* de] Held; Heros = eo] heroo <GWDE> <be>.

* de] Ideal = eo] idealo <GWDE> <be>.

* de] jemand abgöttisch lieben = eo] ami iun kvazaŭ idolon <GWDE>; idole ami iun <be>.

* de] mutiger Mensch = eo] kuraĝa homo; kuraĝulo <GWDE> <be>.

* de] Star = eo] stelulo; primadono <GWDE> <be>.

* de] Starallüren = eo] kapricoj de stelulino / primadono <GWDE> <be>.


DE) Abguss; Gussstück • Ein durch Gießen hergestellter Gegenstand <GWDE>.

EO) muldaĵo; gisaĵo <GWDE> • Objekto farita per muldado aŭ gisado <be>.

* de] eine in Bronze gegossene Heiligenfigur = eo] en bronzo gisita sanktul-figuro <be>.

* de] die Wachsfiguren sind Abgüsse von einem Original = eo] la vaksaj figuroj estas muldaĵoj de originalo <be>.


DE) abhängig1. Durch etwas bedingt, bestimmt, von etwas entschieden beeinflusst. 2. Auf jemanden oder etwas angewiesen, an jemanden oder etwas gebunden. 3. Krankhaft auf etwas angewiesen <be nach DGW>. 4. unselbstständig. Vgl. süchtig; Bestimmung.

EO) dependa1. Fiksita al io, destinita, influita de io. 2. Nepre bezonanta iun aŭ ion. 3. Malsanece dependanta de io <be laŭ DGW>. 4. Nemem-stara, dependa de alia <duden 2016-11-01>.

* de] abhängen = eo] dependi <GWDE> <be>. Vgl. Untertan.

* de] abhängig sein von Drogen; süchtig sein = eo] dependi de drogoj <be>.

* de] abhängiger Staat = eo] ne aŭtonoma ŝtato <GWDE> <be>.

* de] Abhängiger (z.B. von einem Grundherrn); Leibeigener = eo] servutulo <GWDE> <be>.

* de] Abhängigkeit = eo] dependo; dependeco <be>.

* de] Abhängigkeitsgefühl = eo] sento de [daŭra] dependeco <GWDE> <be>.

* de] Abhängigkeitsverhältnis = eo] [rilato de] interdependeco / reciproka dependeco <GWDE> <be>.

* de] der Untertan = eo] la subulo / regato <GWDE> <be>.

* de] Drogenabhängiger; Abhängiger; Süchtiger = eo] drogulo <xy>; toksiko-dependulo; toksiko-maniulo

<GWDE> <be>.

* de] er ist abhängig (von Rauschmitteln); er ist süchtig = eo] li dependas (de toksikaĵoj); li estas dependa (de narkotaĵoj) <be>.

* de] leibeigen = eo] servuta <GWDE> <be>.

* de] unselbständig = eo] ne-mem-stara <GWDE> <be>.

* de] untertänig = eo] servuta; servila; humila <GWDE> <be>.

* de] von anderen abhängig = eo] dependa de aliaj <GWDE> <be>.


DE) Abkündigung; Vermeldung; Ansage; {umg} Verkündigung (3) • Bekanntgabe im Gottesdienst <WDK>. Vgl. Verkündigung (1+2).

EO) informo; sciigo; anonco; komuniko <GWDE-Ansage> en Diservo; diskonigo; publikigo <be> • Informo okaze de la Diservo <be>.

* de] abkündigen = eo] informi; sciigi; anonci; komuniki [en la Diservo]; diskonigi; publikigi <be>.


DE) Ablass <LThK> {rk} • Gebet oder gutes Werk, verbunden mit Nachlass von zeitlichen Sündenstrafen nach sakramentaler Sündenvergebung <be>.

EO) indulgenco {rk} <WF, Z> • Preĝo aŭ bona ago nuligantaj post sakramenta peko-pardono tempajn peko-punojn <be>.

* de] Ablassbulle = eo] indulgenca buleo <WF> <be>.

* de] unvollkommener Ablass = eo] neplena indulgenco <WF> <be>.

* de] vollkommener Ablass = eo] plena indulgenco <WF> <be>.

* de] jemandem einen Ablass gewähren = eo] indulgenci iun <be>.

* de] einen Ablass gewinnen = eo] akiri indulgencon <WF>.

* de] Ablasslehre = eo] doktrino pri indulgencoj <be>.

* de] Ablasspraxis = eo] praktiko pri indulgencoj <be>.

* de] Ablassprediger = eo] indulgenco-predikanto <be>.


DE) Ablassbrief; Indulgenzbrief; Ablassblatt; Ablasszettel • Urkunde über einen erteilten Ablass <be>.

EO) indulgenco-dokumento <be>; letero de indulgenco <GWDE> • Skribaĵo pri donita indulgenco <be>.


DE) Ablasskrämer • Händler, der Ablassbriefe verkaufte.

EO) vendisto de indulgencoj • Vendisto de indulgenco-dokumentoj. <be>.


DE) Ablasswesen • Alles, was mit der Gewährung von Ablässen zusammenhängt.

EO) indulgenco-praktiko • Ĉio, kio rilatas al indulgencoj <be>.


DE) Ablasszettel • Umgangsprachlicher Name eines Ablassbriefes.

EO) indulgenco-papero • Populara nomo por indulgenco-dokumento <be>.


DE) Ablass… (Ablassbilder; Ablasshandel; Ablassstreit; usw.).

EO) indulgenc[o]-… (indulgenco-bildoj; indulgenco-komerco; indulgenco-disputo; ktp.) <be>.


DE) Ablegat {lat ablegatus der Fortgesandte} <LThK> {rk} • Ursprünglich bezeichnete Ablegat einen vom Papst bestimmten Sonderbeauftragten. Später wurde nur mehr der Überbringer des Birrets an einen kreierten, aber nicht in Rom anwesenden Kardinal, so genannt <Kathped 2011-04-15>. Vgl. Delegat.

EO) ablegato {nov} <NV> • Origine papa delegito kun speciala tasko. Poste la komisiito alportis la bireton al kreita, sed en Romo ne ĉeestanta kardinalo <be laŭ Kathped 2011-04-15>.


DE) Ablution {rk} {arĥ} • Reinigung von Geräten, Händen und Mund, wenn sie mit Konsekriertem in Berührung gekommen waren <LThK>.

EO) purigado <GWDE> • Purigado de liturgiaj iloj, de manoj kaj buŝo, kiam ili antaŭe kontaktiĝis kun konsekritaĵoj <be laŭ LThK>.


DE) Abordnung; Delegation <GWDE> • Gruppe von bevollmächtigten Personen <DGW>.

EO) delegacio; delegitaro <GWDE> • Grupo de rajtigitaj personoj <be laŭ DGW>.

* de] delegieren; abordnen = eo] delegi <GWDE> <be>.


DE) Abort (1) {lat abortus}; Fehlgeburt (1) • Zu früh geborenes, noch nicht lebensfähiges Kind. Vgl. Abtreibung; Frühchen; Abort (2).

EO) abortito; (abortitaĵo <PIV2002> {evit} ĉar temas pri homo, ne pri aĵo <be>); mort-naskito <be> • Tro frue naskita infano <be>.

* de] Das Fehlgeborene = eo] (la abortaĵo <WF> {evit} ĉar temas pri homo, ne pri aĵo <be>); la abortito <PIV2002> <be>.


DE) Abort (2); abortus arteficialis {Fachsprache lat: künstlich [eingeleitete] Fehlgeburt}; Fehlgeburt (2); Kindermord • Der Vorgang einer zu frühen Geburt. Vgl. Abtreibung; Frühchen.

EO) aborto <PIV2002> • Antaŭtempa nasko <be>.

* de] eine Frühgeburt haben = eo] aborti <PIV2002> <be>.

* de] einzeitiger Abort; vollständiger Abort = eo] aborto kompleta <GWDE> <be>.

* de] septischer (mit Keimen behafteter <DR1996>) Abort = eo] sepsa aborto <GWDE> <be>.

* de] zweizeitiger Abort; unvollständiger Abort = eo] nekompleta aborto <GWDE> <be>.


DE) Abraham; Abram <LThK> • Stammvater Israels <be>.

EO) Abraham {akuzativo: Abrahamon} <BIB>; Abrahamo <PIV2002>; Abram {akuzativo: Abramon} <BIB>; Abramo <GWDE> • Patriarko, komuna pra-avo de la hebreoj kaj araboj <PIV2002> <be>.

* de] in Abrahams Schoß = eo] ĉe la brusto de Abraham <Z>; sur la sino de Abraham <laŭ BIB>.

* de] Judentum, Christentum und Islam, die drei abrahamitischen Religionen = eo] hebreoj, kristanoj kaj islamanoj, la tri Abrahamaj religioj <PIV2002-Abrahama>.

* de] "Abram fiel auf sein Gesicht nieder; Gott redete mit ihm und sprach: Das ist mein Bund mit dir: … Man wird dich nicht mehr Abram nennen. Abraham (Vater der Menge) wirst du heißen" <EÜ Gen 17,3-5> = eo] 3 "Kaj Abram ĵetis sin vizaĝ-altere, kaj Dio parolis al li, dirante: 4 Jen estas Mia interligo kun vi: … Kaj via nomo ne estos plu Abram, sed via nomo estos Abraham, ĉar Mi faris vin patro de multe da popoloj" <BIB Gen 17,3-5> <be>.

 

DE) Abrahamiten <LThK>; böhmische Deisten • Deistische schwärmerische Sondergemeinschaft in Böhmen im 18. Jahrhundert <be nach LThK>.

EO) abrahamanoj; bohemaj deistoj • Deisma, fantaziema aparta komunumo en Bohemujo en la 18a jar-cento. <be laŭ LThK>.

 

DE) Abrahamtestament; Testament Abrahams; Testament des Abrahams {lat testamentum Abrahae} • Apokryphe Schrift <LThK>.

EO) Abrahama Testamento; Testamento de Abrahamo • Apokrifa skribaĵo <be laŭ LThK>.

 

DE) Abraxas <be>; Abrasax <LThK> • 1. Mystischer Name, gebildet aus der Zahl 365, in der Gnosis und auf Amuletten. 2. Gnostische Gottheit <be nach LThK>. Vgl. Gnosis.

EO) brakso {nov} <NV> • 1. Mistika nomo formita el la nombro 365 en la gnostiko kaj sur amuletoj. 2. Gnostika diaĵo <be laŭ LThK>.

 

DE) Abrogation <LThK> {lat abrogare abschaffen} • Kirchenrecht: Aufhebung eines Gesetzes durch den Gesetzgeber <be nach LThK>.

EO) abrogacio <GWDE> • Eklezia juro: Nuligo de leĝo fare de la leĝ-donanto <be laŭ LThK>.

 

DE) Abrüstung <LThK> • Reduzierung von Waffen oder Soldaten <DGW>.

EO) malarmado <GWDE> • Malpliigo de armiloj aŭ soldatoj <be laŭ DGW>.

* de] abrüsten = eo] malarmi <GWDE> <be>.

 

DE) Abschiedsreden <LThK> • Biblische literarische Gattung <be nach LThK>.

EO) adiaŭaj paroloj <xy> • Biblia literatura ĝenro <be laŭ LThK>.

 

DE) abschließender Lobpreis <SMS-Hochgebete>; feierlicher Lobpreis Gottes <SVM-ordo missae>; Doxologie • Abschluss des Kanons. Letztes Gebet des Kanons der Messe vor dem Vaterunser <be>.

EO) fina laŭdo <be>; doksologio <PIV2002, ADORU-51>; solena laŭdo de Dio • Fino de la kanono. Lasta preĝo de la kanono de la meso antaŭ la patronia <be>.

 

DE) Abschwörung {lat abrenuntiatio} <LThK> • 1. Bei der Taufe: Absage des Taufbewerbers wider den Satan. 2. Nach Häresie, Schisma und Apostasie: Voraussetzung für die Rekonziliation <be nach LThK>. 3. Gesetzliche Absage unter Eid <be>.

EO) ĵura malagnosko; abĵuro <GWDE-abschwören> • 1. Okaze de bapto: la bapto-petanto abĵuras satanon <xy>. 2. Post herezo, skismo kaj apostateco: kondiĉo por la repacigo <be laŭ LThK>. 3. Leĝa neado sub ĵuro <be>.

* de] abschwören = eo] ĵure malagnoski; abĵuri <GWDE>; ĵure sin deturni; for-ĵuri <WF>.

 

DE) Absenz; Abwesenheit <LThK> • Abwesenheit des Amtsinhabers von seinem Kirchenamt, oder Ausbleiben einer Partei bei einem kanonischen Prozess <LThK>.

EO) for-esto • Neĉeesto de oficulo en sia eklezia posteno, aŭ neĉeesto de partio ĉe kanona proceso <be laŭ LThK>.

* de] unrechtmäßige Abwesenheit des Amtsinhabers = eo] nelaŭjura for-esto de la oficulo <be>.

 

DE) absolut <LThK> • 1. Allein herrschend; souverän; unbeschränkt. 2. Unbedingt; uneingeschränkt; unangefochten; völlig <DGW-1+2>; unanfechtbar <js>. 3. Vollkommen; in höchster Weise ideal; ungetrübt; ungestört. 4. Nicht mehr steigerbar; unüberbietbar; äußerst …; höchst …; letzt… 5. Völlig; ganz; gänzlich;

vollständig; hundertprozentig; total. 6. Meist Philosophie: rein; beziehungslos; für sich betrachtet <DGW-3-6 >. Einer der wichtigsten Begriffe der philosophischen Tradition <LThK>.

EO) absoluta <GWDE> • 1. Sole reganta; suverena; senlima. 2. Nepra; mallimigita; nekontestata; ĉioma <be laŭ DGW-1+2>; nekontestebla <js>. 3. Perfekta; plej ideala; neĝenata. 4. Ne plu plialtigebla; ne plu superebla; ne plu…; plej alt-…; last-… 5. Plena; tuta; kompleta; cent-procenta; totala. 6. Pleje en filozofio: pura; senrilata; por si mem rigardata <be laŭ DGW-3-6>; unu el la plej gravaj nocioj de la filozofia tradicio <be laŭ LThK>.

* de] das Absolute = eo] la absoluto <be>.

* de] die Absolutheit = eo] la absoluteco <be>.

* de] der Absolutimus = eo] la absolutismo <be>.

 

DE) Absolutheitsanspruch des Christentums <LThK> • Anspruch auf Einzigartigkeit und Unableitbarkeit, Universalität [Katholizität] und Letztgültigkeit.

EO) pretendo pri absoluteco de la kristanismo • Pretendo pri unikeco kaj nededuktebleco, universaleco [katolikeco] kaj fin-valideco <be laŭ LThK>.

 

DE) absolutio complicis <LThK> {lat: Absolution des Komplizen} • Absolution eines Mitschuldigen, z. B. bei gemeinsamem sexuellem Vergehen (can. 977 CIC).

EO) absolvo de komplico • Absolvo de komplico, ekz. en komuna seksa delikto (can. 977 CIC) <be>.

 

DE) Absolution <LThK> • {rk} Lossprechung von Sünden im Bußsakrament. Vgl. Generalabsolution.

EO) absolvo <WF> •{rk} Liberigo de pekoj en la sakramento de pento-faro <be>.

* de] absolvieren; lossprechen = eo] absolvi <PIV2002> <be>.

* de] bedingungsweise Absolution = eo] kondiĉa absolvo <WF>. <be>.

* de] Soll ich dir darauf die Absolution geben? = eo] Ĉu mi absolvu vin de tio? <xy>.

* de] "So spreche ich dich los von deinen Sünden" = eo] "Do mi absovas vin de viaj pekoj" <ADORU 104.10> <kr>.

 

DE) Abspaltung; Sezession; Loslösung <GWDE>; Trennung • Abtrennung von einer Gruppe, zu der man nicht mehr gehören will <be nach PIV2002>.

EO) secesio; apartiĝo <PIV2002>; disapartiĝo <js>; skismiĝo; separiĝo <xy> • Foriĝo de grupo, al kiu oni ne plu volas aparteni <be laŭ PIV2002>.

* de] abspalten; spalten = eo] secesiigi <be laŭ PIV2002>; skismigi; separigi <be laŭ xy>.

* de] sich abspalten; sich abtrennen; sich spalten; sich trennen = eo] secesii <PIV2002>; disapartiĝi <js>; skismiĝi; separiĝi <be laŭ xy>.

 

DE) absprechen; abstreiten; bestreiten • Erklären, dass jemand nicht berechtigt zu etwas ist <be nach GWDE>.

EO) kontesti • Deklari, ke iu ne rajtas ion diri aŭ fari <be laŭ GWDE>.

 

DE) Abstammung <LThK> (Menschen und Tiere); Herkunft • Die biologische Herkunft des Menschengeschlechtes und der Tierwelt <be nach LThK>. Vgl. Geburt.

EO) deveno (homo kaj faŭno) • Biologia deveno de la homaro kaj de la bestoj <be>.

* de] abstammen = eo] deveni <be>.

* de] Abstammungslehre; Abstammungstheorie = eo] teorio pri deveno de la specioj <GWDE> <be>. Vgl. Darwinismus.

 

DE) Abstellaltar; Ruhealtar • Altaraufbau, auf dem bei einer Prozession unterwegs das Allerheiligste eine Weile zur Anbetung abgestellt wird <be nach PIV2002>.

EO) depon-altaro <xy> • Altar-simila konstruaĵo, sur kiu okaze de procesio survoje la monstranco estas deponata mallong-tempe por adorado <be laŭ PIV2002>.

 

DE) Abstinenz; Enthaltsamkeit • 1. Enthaltsamkeit meist in Bezug auf alkoholische Getränke oder sexuelle Handlungen <DGW>. 2. {rk} Abstinenzgebot: Verzicht auf Fleischspeisen, besonders am Freitag, dem Todestag Jesu; statt dessen kann ein anderes sinnvolles Opfer erbracht werden. Vgl. Enthaltsamkeit; abtöten; entsagen; Selbstlosigkeit; Kasteiung; fasten.

EO) abstino <GWDE, WF>; abstinado; abstemio <PIV2002, GWDE>; sin-deten[ad]o; abstinenco <Z, PIV2002, EW1923> • 1. Ne drinki aŭ ne seksumi. 2. {rk} Abstino-ordono: Ne manĝi viandon, prefere vendrede, je la morto-tago de Jesuo Kristo, aŭ oferi ion. <be>.

* de] abstinent; enhaltsam = eo] abstinenca; abstinencema <EW1923 laŭ Z, PIV2002>; sin-detena; abstina <be>.

* de] Abstinenz halten; Abstinenz üben; abstinent leben = eo] abstini <WF>; abstinenci <EW1923 laŭ Z, PIV2002>.

* de] Abstinenztag = eo] fasto-tago <xy>; abstina tago <WF>.

* de] der Abstinent <WF>; Abstinenzler <GWDE>; [völlig] Enthaltsamer; Nichttrinker; Alkoholgegner; Antialkoholiker <EW1923> = eo] abstinanto <WF>; abstinenculo <EW1923 laŭ Z, PIV2002>; abstinulo <GWDE, <js>; kontraŭalkoholulo <GWDE> <be>.

 

DE) abstrakt <LThK> • Aus dem Besonderen als allgemein entnommen, verallgemeinert; vom Gegenständlichen absehend, losgelöst und daher unanschaulich, unwirklich; begrifflich, nur gedacht <DGW>. << konkret.

EO) abstrakta • Pritraktanta nur purajn ecojn, ne realaĵojn <PIV2002-abstrakta 1> <be>.

* de] abstrahieren = eo] abstrakti <PIV2002, GWDE>; abstrahi <xy> <be>.

* de] Abstraktion = eo] abstraktado; abstrakt[aĵ]o <GWDE> <be>.

* de] das Abstrakte = eo] la abstraktaĵo <be>.

* de] Der Abstraktions-Begriff des Thomas von Aquin (1225 - 1274) <LThK> = eo] la ideo de la abstrakto ĉe Tomaso el Akvino (1225 - 1274) <be>.

* de] die Abstraktheit = eo] la abstrakteco <PIV2002, GWDE> <be>.

 

DE) absurd • Unsinnig, widersinnig, ungereimt, sinnlos, abwegig <DGW>.

EO) absurda • Sensenca, nereala, ege stranga <GWDE> <be>.

* de] Absurdität = eo] absurdeco <be>.

 

DE) Abt <DGW>; {hist} Abbas {lat: Klostervorsteher} • Oberer (Vorsteher) eines selbständigen Klosters von Mönchen oder Regularkanonikern.

EO) abato • Superulo de aŭtonoma komunejo de monaĥoj aŭ regular-kanonikoj <be laŭ LThK>.

* de] Abtschaft; Abtswürde = eo] abateco <GWDE> <be>.

* de] Abtsweihe = eo] abata konsekro <be>.

* de] Fürstabt = eo] princ-abato <be>.

 

DE) Abtei <LThK> • Kloster, dem ein Abt bzw. eine Äbtissin vorsteht <DGW>.

EO) abatejo <PIV2002> • Monaĥ[in]ejo estrata de abato respektive abatino <be>.

* de] Abteikirche = eo] abateja preĝejo <be>.

* de] Abteilikör = eo] abateja likvoro <be>.

 

DE) Äbtissin <LThK> • {rk} Oberin (Vorsteherin) eines selbstständigen Klosters von Nonnen.

EO) abatino <PIV2002> • {rk} Superulino de aŭtonoma monaĥinejo <be laŭ LThK>.

* de] Äbtissinnenweihe = eo] abatina konsekro <be>.

 

DE) abtöten • Askese: Durch Gebet und asketische Übungen seine Schwäche bekämpfen <be>. Vgl. entsagen; Selbstlosigkeit; Enthaltsamkeit; Kasteiung; Abstinenz.

EO) pent-abstemii <Z laŭ PIV2002, CHR1923>; ekstermi <GWDE>; pereigi <CHR1923>; mortigi en si; asketi <BE1926>; mortigi <GWDE> • Asketiko: per preĝado kaj asketaj ekzercoj batali kontraŭ sia malforteco <be>.

* de] Abtötung {lat. castigatio} <xy> = eo] pent-abstemio <Z, CHR1923> <be>.

 

DE) Abtpräses <LThK> • Oberer (Vorsteher) einer Kongregation (Gruppe von Klöstern) der Benediktiner oder Zisterzienser.

EO) prezidanta abato • Superulo de kongregacio (grupo de monaĥejoj) de la benediktanoj aŭ cistercianoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Abtprimas <LThK> • Repräsentant des gesamten Benediktinerordens (KBD S.73) und der Augustiner-Chorherren seit 1955 <be laŭ LThK>.

EO) abat-primaso • Reprezentanto de ĉiuj benediktanoj (KBD p. 73) kaj de la aŭgusten-kanonikoj ekde 1955 <be laŭ LThK>.

 

DE) Abtreibung <LThK>; Schwangerschaftsabbruch; (Schwangerschaftsunterbrechung {evit} Sprachliche Verharmlosung der Tatsache, dass die Schwangerschaft nicht nur unterbrochen, sondern beendet wird und dass dabei ein Mensch getötet wird <be>); Kindermord • Vorsätzliche Herbeiführung einer Fehlgeburt <DGW>. Vgl. Abort; Totgeburt; Post-Abortion-Syndrom.

EO) abortigo <WF, GWDE>; ĉesigo de gravedeco <GWDE-Schwangerschaftsabbruch>; (interrompo de gravedeco <GWDE-Schwangerschaftsunterbrechung> {evit} ĉar la gravedeco ne estas interrompita, sed finiat <be>) • Mortiga forigo de ankoraŭ ne naskita homo el utero <be>.

* de] abortiv; abtreibend; eine Fehlgeburt verursachend = eo] abortiga <GWDE> <be>.

* de] abtreiben; eine Abtreibung vornehmen; eine Schwangerschaft unterbrechen = eo] abortigi; kaŭzi aborton <WF> <be>.

* de] Abtreibungsgesetz = eo] leĝo pri abortigo <GWDE> <be>.

* de] Abtreibungsmentalität = eo] mentaleco de abortigo <be>.

* de] Abtreibungsmittel; Abortivum; Abortivmittel = eo] abortiga medikamento; abortiga rimedo; abortigilo <be>.

* de] Abtreibungsoperation = eo] abortiga operacio <GWDE>.

* de] Abtreibungswerkzeuge <DGW> = eo] abortigiloj <PIV2002> <be>.

* de] eine Abtreibung vornehmen = eo] estigi aborton <GWDE>; abortigi <be>.

* de] früh-abtreibend; frühabtreibend = eo] fru-abortiga <be>.

* de] Frühabtreibung = eo] fru-abortigo <be>.

* de] Lebensrecht = eo] vivo-rajto <be>.

* de] legale Abtreibung = eo] leĝa abortigo; leĝe permesita abortigo <GWDE>; leĝe tolerata abortigo <be>.

* de] rechtswidrige, aber straffreie Abtreibung = eo] kontraŭleĝa, sed ne punata abortigo <be>.

 

DE) accentus {lat} <LThK>; Akzent • Akzent im Gesang.

EO) akcento • Kanta akcento <be>.

 

DE) Acedia {lat acedia gr akädia}; Geistliche Trägheit; Trägheit des Herzens <Wiki 2015-08-23> • “Mittagsdämon“ des Mönchslebens: [geistliche] Trägheit; Erschöpfung; Überdruss; Schwermut; Betrübnis; Hoffnungslosigkeit. Eine der sieben Hauptsünden, deren Gefahr es ist, dass sie schließlich von der intensiven Gottesbeziehung ablenkt <LThK>.

EO) acedio {nov} <be> {lat acedia, gr akädia; en accidie, accedie; fr acédie; pl acedia} <Wiki 2015-08-23>; inerteco <GWDE>; maldiligenteco <WF, GWDE> de la koro • “Tag-meza demono“ de la monaĥa vivo: inerteco [spirita]; elĉerpiĝo; tedo; melankolio; tristeco; senespereco; maldiligenteco <WF, GWDE>. Unu el la sep ĉefpekoj, kies danĝero estas, ke ĝi finfine delogas de intensa Di-rilato <be nach LThK>.

* de] "die “acedia“, Genosse des Überdrusses und der Traurigkeit, des Zornes und des Begehrens" <Freddy Derwahl: Johannes XXIII. Pattloch. 2004. S.66> = eo] "la acedio, la kunulo de tedo kaj tristeco, rankoro kaj sopiro" <F. Derwahl, vidu supre>.

 

DE) Achskapelle • Zentrale, in der Achse des Bauwerks gelegene Kapelle des Chorumgangs <KAZ>.

EO) aksa kapelo • Centra, en la akso de la konstruaĵo situanta kapelo <be laŭ KAZ>.

 

DE) Achteck <LThK> • Zahlensymbolik: Bezug zur Auferstehung Christi am achten Tag (am Tag nach dem Sabbat), auch zu den acht Seligkeiten. Das Achteck hat zentrale Bedeutung als Kuppel bei christliche Bauten, besonders für Baptisterien, auch Taufbecken.

EO) ok-angulo • Nombro-simbolismo: Rilato al la resurekto de Kristo en la 8a tago (la tago post la sabato), ankaŭ rilato al la ok feliĉo-anoncoj. La ok-angulo havas centran signifon por kristanaj konstruaĵoj kiel kupolo, precipe por bapto-kapeloj, ankaŭ bapto-pelvoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Acta Apostolicae Sedis {lat: Werke / Protokolle des Apostolischen Stuhles} <aux 2011-03-31>; AAS <LThK> • Amtsblatt des Apostolischen Stuhles.

EO) Aktoj de la Apostola Seĝo • Oficiala gazeto de la Apostola Seĝo <be laŭ LThK>.

 

DE) Acta Archelai {lat: Akten des Archelaos} • Um 325/350 entstandene Schrift mit einem Streitgespräch über den Manichäismus <be nach LThK>.

EO) Aktoj de Arĥelao • Ĉ. 325/250 verkita libro kun disputo pri la maniĥeismo <be laŭ LThK>.

 

DE) Acta RR. Pontificum {lat: Akten der hochwürdigsten Pontifices} <LThK> • Sammelbegriff für päpstliche Entscheidungen in Glaubensangelegenheiten und auf disziplinarischem Gebiet <LThK>.

EO) Aktoj de la Papoj • Kolektiva esprimo por papaj decidoj rilate al la kredo kaj la disciplino <be laŭ LThK>.

 

DE) Acta Sanctae Sedis <LThK> {lat: Akten des Heiligen Stuhles} • Bis 1909: Dokumentenreihe in der Zeit vor den Acta Apostolicae Sedis <LThK>.

EO) Aktoj de la Sankta Seĝo • Ĝis 1909: Dokumenta serio antaŭ la Aktoj de la Apostola Seĝo <be laŭ LThK>.

 

DE) Action 365 • Christliche Aktionsgruppen in Deutschland, gegründet vom Jesuiten Johannes Leppich (1915-1992) <KAZ>.

EO) Agado 365 • Kristanaj agad-grupoj en Germanujo, fondita de la jezuito Johano Leppich (1915-1992) <be laŭ KAZ>.

 

DE) actuosa participatio {lat: wirksame, lebhafte, tätige, efektvolle <LGLD> Teilnahme; it partecipazione attiva}; tätige Teilnahme • Seit Pius X. (1903) gebrauchter Begriff, wurde ein Schlüsselbegriff des II. Vatikanischen Konzils, vor allem der Liturgiereform.

EO) efika partoprenado • Esprimo uzata unue de papo Pio la 10a (1903). Ĝi fariĝis ŝlosil-vorto de la Dua Vatikana Koncilio, precipe de la liturgia reformo <be>.

 

DE) actus cum duplici effectu <LThK> {lat: Akt mit doppelter Wirkung} • Moraltheologie: Eine Handlung, die gleichzeitig Gutes und Böses hervorbringt.

EO) ago kun duobla efiko • Morala teologio: Ago kaŭzanta sam-tempe bonon kaj malbonon <be laŭ LThK>.

 

DE) actus intrinsece malus <LThK> {lat: ein in sich schlechter Akt} • Es besteht eine moraltheologische Kontroverse, ob ein Akt in sich total schlecht bleibt, auch wenn er schließlich Gutes hervorbringt <be/kr>.

EO) ago en si mem malbona <be> • Ekzistas moral-teologia disputo, ĉu ago restas komplete malbona, kvankam ĝi rezultigas finfine bonon <be/kr>.

 

DE) actus purus {lat} <LThK> • Philosophie: Reine Aktualität ohne alles Werden, ohne verschiedenen Möglichkeiten. <be nach LThK>.

EO) ago pura <WF> • Filozofio: Pura aktualeco, sen iu estiĝo, sen iuj eblecoj <laŭ GWDE> <be>.

 

DE) actūs legitimi {lat} <LThK> • Legitime Akte, gesetzt im Vollbesitz kirchlicher Vollmacht <be/kr nach LThK>.

EO) agoj legitimaj • Agoj faritaj en plen-povo de ekleziaj potenco <be/kr>.

 

DE) Ad gentes {lat: Zur Völkerwelt}; Dekret über die Missionstätigkeit der Kirche <be nach www.stjosef.at 2011-07-16> • Eines der 16 Dokumente des II. Vatikanischen Konzils <be>.

EO) Ad gentes {lat: Al la Popoloj de la Mondo}; Dekreto pri la misia agado de la eklezio <be laŭ www.stjosef.at 2011-07-16> • Unu el la 16 dokumentoj de la Dua Vatikana Koncilio <be>.

 

DE) Ad-limina-Besuch <LThK>; visitatio liminum (Apostolorum); visitatio ad limina Apostolorum {lat: Besuch an den Schwellen der Apostel} <LThK> • In regelmäßigen (meist fünfjährigen) Abständen stattfindender Besuch der katholischen Ortsoberhirten beim Papst.

EO) Ad-limina-vizito; visitatio liminum (Apostolorum); visitatio ad limina Apostolorum {lat: vizito ĉe la sojloj de la apostoloj} <LThK> • Regule, pleje post kvin-jara intertempo, okazanta vizito de la katolikaj episkopoj ĉe la papo <be laŭ LThK>.

 

DE) Ad maiorem Dei gloriam {lat: zur größeren Ehre Gottes}; °AMDG • Motto des Jesuitenordens <KAZ>.

EO) Ad maiorem Dei gloriam {lat: por la pli granda honoro de Dio} • Moto de la Jesuita Ordeno.

 

DE) Adam {heb adam}; Mensch; erster Mensch <LThK> • Im Alten Testament ist adam Bezeichnung für den Menschen und die Menschheit (Gen 1,27; 2,7 hebräischer Text) <LThK> und wird dann zum Namen des ersten Menschen <be>.

EO) Adamo <PIV2002>; Adam <BIB>; adamo; homo; unua homo <be> • En la Malnova Testamento (Gen 1,27; 2,7) adam {heb} estas nomo por la homo kaj la homaro. Ĝi fariĝis poste la nomo por la unua homo <be>.

 

DE) Adamiten, Adamianer <LThK> • Sekte, von der Augustinus (354 - 430) und Johannes von Damaskus (um 650 - vor 754) berichten <be nach LThK>.

EO) adamidoj, adamanoj • Sekto, pri kiu raportas Aŭgusteno (354 - 430) kaj Johano el Damasko (ĉ. 650 - antaŭ 754) <be>.

 

DE) Adamspforte <LThK> {hist} • Aus ihr wurden in mittelalterlichem Bußritus die Büßer am Aschermittwoch ausgetrieben, um am Gründonnerstag durch eine Gnadenpforte wieder in die Kirche eingelassen zu werden <be>. << Gnadenpforte.

EO) pordo de Adamo <be> {hist} • Tra ĉi tiu pordo, en mez-epoka pento-rito, la pentantoj estis elpelitaj en la Cindra Merkredo, por reveni en la Sankta Ĵaŭdo tra graco-pordo <xy>. << graco-pordo.

 

DE) Adamstestament • Apokryphe Schrift <LThK>.

EO) Testamento de Adamo • Apokrifa skribaĵo <be laŭ LThK>.

 

DE) Adaption <LThK> • Bezeichnet in der Missionswissenchaft die Anpassung an die Situation, die Aufnahmefähigkeit und die Anpassungsfähigkeit der zu missionierenden Gruppen <be nach LThK>.

EO) adapt[ad]o • Signifas en la misi-scienco akomodiĝon al la situacio, la akcepto-kapablon kaj asimiliĝ-kapablon de la misiata grupo <be laŭ LThK>.

 

DE) Adäquationstheorie; Adaequatio rei et intellectus {lat: Übereinstimmung von Sache (d. h. Erkenntnisgegenstand) und Verstand (d. h. Erkenntnis)}; Korrespondenztheorie • Die klassische Definition der (Urteils-)Wahrheit in der aristotelisch-scholastischen Philosophie. Diese Adäquations-Theorie wird heute meist als Korrespondenztheorie bezeichnet <be nach LThK>.

EO) adekvat-teorio; Adaequatio rei et intellectus {lat: konformeco de la objekto kaj de la racio (t. e. de la ekkono)}; korespond-teorio <be> • La klasika difino de la (juĝo-)vero en la aristotela-skolastika filozofio. Tiu adekvat-teorio nun-tempe estas kutime nomata korespond-teorio <be laŭ LThK>.

 

DE) Addextraktor • Mittelalter: Begleitender Bewacher hoher Persönlichkeiten; (beim Papst) Tiaraträger, assistierender Kardinal, Begleiter <be nach LThK>.

EO) dekstre-staristo (en la mez-epoko) <kr> • Akompana gardanto de eminentaj personoj; (ĉe la papo) tiaro-portanto, asista kardinalo, akompananto <be laŭ LThK>.

 

DE) Adiaphora {von gr adiaforon indifferent} • Stoische Ethik: Dinge, die nicht die wesentlichen Glaubensfragen betreffen <LThK>.

EO) adiaphora; indiferentaĵo <be> • Stoika etiko: aĵoj ne rilatantaj al la esenca kredo-bazo <be laŭ LThK>.

 

DE) Adiaphoristenstreit • Streit um die Bedeutung der Adiaphora (Mitteldinge), die nicht die wesentlichen Glaubensfragen sind <be nach LThK>.

EO) adiaforo-disputo • Disputo pri la signifo de la Adiaphora (mezaĵoj), kiuj ne estas esencaj kredo-demandoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Ädicula {lat aedicula kleines Haus, Tempelchen} • Antikes Tempelchen; bescheidene Privatkapelle <be nach LThK>.

EO) aedicula {lat: dometo, templeto}; preĝejeto • Antikva templeto; modesta privata kapeleto <be laŭ LThK>.

 

DE) Adjunkt {arch}; Amtsgehilfe; Hilfspriester • Amtsbezeichnung für Hilfspriester <LThK>.

EO) adjunkto <Z>; helpa oficisto <PIV2002>; help-sacerdoto • Ofico-titolo de help-sacerdoto <be laŭ LThK>.

 

DE) Adler1. Sonnensymbol und Feind der Schlange in der Mythologie vieler Kulturen. 2. Im Kaiserkult: Seelengeleiter und damit Sinnbild der Unsterblichkeit <be nach LThK>. 3. In der Bibel: vielfältiges Symbol <BL>. 4. In der patristischen Deutung: Sinnbild für Christus, besonders bezogen auf Auferstehung und Himmelfahrt <be nach LThK>. 5. Christliche Kunst: Symbol für Johannes den Evangelisten <be>.

EO) aglo1. Suno-simbolo; malamiko de la serpento en la mitologio de multaj kulturoj. 2. En la imperi-estra kulto: akompananto de la animoj kaj simbolo de la senmorteco <be laŭ LThK>. 3. En la biblio: mult-faceta simbolo <BL>. 4. En la patristika interpreto: simbolo por Kristo precipe rilate al resurekto kaj ĉiel-iro <be laŭ LThK>. 5. Kristana arto: Simbolo de Johano la Evangeliisto <be>.

 

DE) Administrator {lat: Verwalter}; Pfarrverweser; Verweser <DGW> • Vorläufiger Inhaber eines kirchlichen Amtes, z. B. einer Pfarrei <be>.

EO) administratoro <Z>; paroĥa administranto <be laŭ GWDE> • Provizora ĉefo de eklezia ofico, ekz. de paroĥo <be>.

 

DE) Admissio {lat: Zulassung} • Die vom Bischoff erteilte oiffizielle Aufnahme unter die Kandidaten für das -Weihesakrament <KAZ>.

EO) admisio {lat: allaso}; akcepto • La oficiala akcepto por la kandidatoj de la ordina sakramento donita de la episkopo <be>.

 

DE) Adonai {heb: mein Herr} <be> • Eine der Umschreibungen des unaussprechlichen Gottesnamens “JHWH“ des Alten Testamentes und des Judentums <be>. Vgl. Pantokrator; JHWH; Jehova; Jahwist.

EO) Adonaj {heb: mia sinjoro} <PIV2002> • Unu el la parafrazoj de la neeldirebla Dia nomo “JHVH“ de la Malnova Testamento kaj de la juda religio <be>.

 

DE) Adoptianismus • Formen des Christusverständnisses, die Jesus von Nazareth nicht als Gott, sondern als einen zu Gott erhobenen Menschen sehen <be nach LThK>. Vgl. Monarchianismus.

EO) adoptismo <PIV2002> <xy> • Formoj de la Kristo-kompreno, kiuj vidas Jesuon de Nazareto ne kiel Dion, sed kiel homon diigitan <be laŭ LThK>.

 

DE) Adoption • Gesetzliche Annahme an Kindes statt <be>.

EO) adopto • Alpreno de iu per oficiala laŭleĝa ago kiel propra filo aŭ filino <PIV2002> <be>.

* de] adoptieren; an Kindes statt annehmen = eo] adopti <PIV2002> <be>.

* de] Adoptiveltern = eo] adoptaj gepatroj; adopto-gepatroj <GWDE> <be>. Vgl. Pflegeeltern.

* de] Adoptivkind = eo] adoptita infano; adoptito <GWDE> <be>. Vgl. Pflegekind.

 

DE) Adoration (1) <DGW> {lat adoratio} <LThK; LGLD>; Anbetung <LGLD> • Als Gott anbeten) <be>. Vgl. anbeten.

EO) adoro; adorado <PIV2002-1> • Honorado de Dio <be laŭ PIV2002-1>.

* de] Anbetung Gottes = eo] adorado de Dio <be>.

* de] Anbetung des Allerheiligsten = eo] adorado de la Plej Sankta Sakramento <be>.

 

DE) Adoration (2) <DGW-b>; Huldigung <be> • Huldigung der Kardinäle vor dem neu gewählten Papst <DGW-b>.

EO) honorado; omaĝo; ovacio <GWDE> • Honorado de la kardinaloj antaŭ la nov-elektita papo <be laŭ DGW-b>.

 

DE) Adoro te devote {lat: ich bete dich voller Hingabe an <be>} • Reimgebet, häufig Thomas von Aquin (1225 - 1274) zugeschrieben <be nach LThK>.

EO) Adoro te devote {lat: mi adoras vin devote} • Rim-preĝo ofte atribuata al Tomaso el Akvino (1225 - 1274) <be laŭ LThK>.

* de] Gottheit tief verborgen, betend nah ich dir <GL1975 546> = eo] Adoras mi devote, Vin, kaŝita Di’ <ADORU 381>.

 

DE) Adsum {lat: ich bin bereit, hier bin ich} • Antwort des Kandidaten als Bereitschaft zur Weihe <be nach KLW>.

EO) adsum {lat: mi estas preta, ĉi tie mi estas} • Respondo de la kandidato kiel preteco al ordino <be laŭ KLW>.

 

DE) Advent • Vier Sonntage (im Ambrosianischen Ritus sechs Sonntage) mit den darauffolgenden Wochentagen vor Weihnachten, beginnend mit dem 1. Adventsonntag <be>. Zeit des Kirchenjahres zur Vorbereitung auf Weihnachten, in Erwartung der Wiederkunft des Herrn; Teil des Weihnachtsfestkreises <kr>.

EO) Advento <PIV2002> • Kvar antaŭkristnaskaj dimanĉoj (en la ambrozia rito ses dimanĉoj) kun la sekvaj nedimanĉaj tagoj. La advent-semajnoj komenciĝantaj kun la 1a adventa dimanĉo <be>. Parto de la liturgia jaro prepare al Kristnasko kaj en atendo de la Sinjoro; parto de la kristnaska festo-ciklo <kr>.

* de] Am 1. Adventsonntag beginnt das Kirchenjahr = eo] La 1an adventan dimanĉon komenciĝas la eklezia jaro <be>.

* de] adventlich = eo] adventa <be>.

* de] Adventsstimmung = eo] adventa etoso; adventa anim-stato <be>.

 

DE) Adventisten; Sieben-Tags-Adventisten • 1843 von den Baptisten abgespaltene Gruppe mit Naherwartung der Wiederkunft Christi. Sie entwickelte sich in Richtung auf Freikirche und ist nicht Mitglied in der Arbeitsgemeinschaft Christlicher Kirchen in Deutschland - ACK <be nach LThK>.

EO) Adventistoj <PIV2002>; adventistoj de la sepa tago <js> • Grupo de komunumoj, kiuj kredas je la baldaŭa reveno de Kristo <PIV2002>. Ĝi evoluis al libera eklezio kaj ne estas membro de la Labor-Unuiĝo de Kristanaj Eklezioj en Germanujo <be>.

 

DE) Adventsgesteck • Aus immergrünen Zweigen zusammengestecktes kleines Arrangement mit meist 4 Kerzen. Vgl. Adventskranz <be>.

EO) advento-plektaĵo • Malgranda plektaĵo el ĉiam-verdaj branĉetoj ofte kun kvar kandeloj <xy>.

 

DE) Adventskalender <kr> • Ein Kalender mit Fenstern oder Türchen für die Advents-Tage bis Weihnachten. Wenn man öffnet, findet man ein Bild, einen Text, eine Süßigkeit oder eine andere kleine Überraschung.

EO) adventa kalendaro <kr> • Kalendaro kun fenestroj aŭ pordetoj por la adventaj tagoj ĝis Kristnasko. Kiam oni malfermas fenestron, oni trovas bildon, tekston, dolĉaĵon aŭ alian surprizon. <be>.

 

DE) Adventskranz • Aus Tannenzweigen geflochtener Kranz mit vier Kerzen. Vgl. Adventsgesteck.

EO) advento-krono <WF>; adventa branĉ-krono <QU> • Ringo-forma plektaĵo el abio-branĉetoj kun kvar kandeloj <kr>.

 

DE) Advents… (Adventsbrauch; Adventskerze; Adventszeit; usw.).

EO) adventa …; advento… (adventa kutimo; adventa kandelo; adventa tempo; ktp.) <be>.

 

DE) Advocatus Dei {lat: Anwalt Gottes} • {umg} Bei einem Selig- bzw. Heiligsprechungsprozess: Bezeichnung des Vertreters des Antragstellers <KAZ>.

EO) advocatus dei {lat: advokato de Dio} • {vulg} En kanonizado: Titolo de la reprezentanto de la proponanto <be laŭ KAZ>.

 

DE) Advocatus Diaboli {lat: Anwalt des Teufels} • {umg} Bei einem Selig- bzw. Heiligsprechungsprozess: Die Person, die die Aufgabe hat, die Eigenschaften des Kandidaten der Seligsprechung bzw. Heiligsprechung zu suchen, die gegen eine Kanonisation anzuführen sind <be>.

EO) advocatus diaboli {lat: advokato de la diabolo} • {vulg} En kanonizado: Persono komisiita serĉi en la vivo de la kandidato ecojn, kiuj kontraŭas la kanonizadon <be>.

 

DE) Adyton {gr: das Unbetretbare} • Heiliger Ort, zu dem nur eine bestimmte Gruppe Zutritt hat.

EO) nealirebla [sankta] loko; nealireblejo • Sankta loko, kiun nur difinita grupo rajtas aliri <be>.

 

DE) Aegidianische Konstitution (Constitutiones Sanctae Matris Ecclesiae) {lat: Statuten der Heiligen Mutter Kirche} • 1357 von Kardinal Aegidius Albornoz (um 1298-1367) verkündete Statuten des Kirchenstaates; hatten juristisch bis 1816 Geltung <be nach LThK>.

EO) Egidia Konstitucio; Constitutiones Sanctae Matris Ecclesiae {lat: Konstitucio de la Sankta Patrino Eklezia} • En 1357 de kardinalo Aegidius Albornoz (ĉ 1298-1367) proklamita konstitucio de la Papa Ŝtato; jure validis ĝis 1816 <be laŭ LThK>.

 

DE) aequitas canonica {lat} • Prinzip des römischen Rechtes, das dem salus animarum (dem Seelenheil) als oberstem Gesetz in der Kirche verpflichtet ist <be nach LThK>.

EO) kanona adekvateco <kr> • Juro kanona: Principo de la romia juro devo-ligita al la animo-savo kiel supera leĝo eklezia <xy>.

 

DE) Affekt (1) <DGW-1> • Moral <be>: Heftige Erregung, Emotion; Gemütsbewegung; Zustand außergewöhnlicher seelischer Angespanntheit; Leidenschaften <DGW-1>.

EO) afekcio <GWDE; WF> • Moralo: Eksciteco, emocio; stato de eksterordinara anima streĉiteco; pasioj <be laŭ DGW>.

 

DE) Affekt (2) • Hang, Neigung <DGW-2>.

EO) inklino • Emo al io <be laŭ DGW-2>.

 

DE) Affekthandlung • Moral <be>: Im Affekt begangene strafbare Handlung <DGW>.

EO) afekci-ago • Moralo: Punenda ago farita en afekcio <be laŭ DGW>.

 

DE) affektiv; gefühlsbetont • Gefühlsbetont, durch Affekte gekennzeichnet <DGW>.

EO) emocia <be> • Mult-emocia <GWDE>, signita per afekcioj <be>.

 

DE) Affektives Gebet • Strebt nach einem zur Ruhe kommen in Gott. Name stammt von Jakob Álvarez de Paz SJ (1560 - 1620). Spanien <be nach LThK>.

EO) emocia preĝo <be>; afekcia preĝo <WF>; emocia / afekcia preĝado • Strebas al trankvileco en Dio <be>.

 

DE) Afrikanische Unabhängige Kirchen (AUK) • Freie kirchliche Gruppen südlich der Sahara seit Ende des 19. Jahrhunderts <be nach LThK>.

EO) Afrikaj Sendependaj Eklezioj • Liberaj ekleziaj grupoj sude de Saharo ekde la fino de la 19a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Afro-amerikanische Minderheiten • Nachfahren der schwarzen Sklaven (ab 1619) mit einer angepassten Theologie (2. Hälfte des 20. Jahrhunderts) <be nach LThK>.

EO) Afrik-amerika minoritato • Posteuloj de la nigraj sklavoj (ekde 1619) kun adaptita teologio (2a duono de la 20a jar-cento) <be laŭ LThK>.

 

DE) Afro-brasilianische Christen • Synkretistische Bewegung ausgehend von Bruderschaften der Kolonialzeit unter Einfluss der Negersklaven <be nach LThK>.

EO) Afrikaj-brazilaj Kristanoj • Sinkretisma movado elirinta de frataroj de la koloniaj tempoj sub influo de negraj sklavoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Agape (1); Liebe • Selbstlose, nicht-sinnliche Liebe <DGW>. Im Neuen Testament der kennzeichnende Ausdruck für die Liebe Gottes, die Liebe zu Gott, und Liebe zu den Mitmenschen. Vgl. Caritas; Liebe.

EO) agapo (1) <PIV2002-2nov>; amo <PIV2002-4nov> • Altruisma, nelibida amo <be laŭ DGW>. En la Nova Testamento: Karakteriza esprimo por amo de Dio, amo al Dio, kaj amo al la hom-fratoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Agape (2) <WF> • Mahl der frühchristlichen Gemeinde (mit Speisung der Bedürftigen) <DGW>.

EO) agapo (2) <Z, PIV2002, WF> • Festeno de la fru-kristana komunumo (kun manĝigo de malriĉuloj) <be laŭ DGW>.

 

DE) Agende (1) {lat agendum das, was zu tun ist} <KLW>{ev} • Buch, in dem Ritus, Gebete und Anderes für den Gottesdienst und gottesdienstliche Handlungen aufgezeichnet sind <DGW-a>. Vgl. Agende (2).

EO) ritaro • Libro, en kiu estas kolektitaj ritoj, preĝoj kaj aliaĵoj por la Diservo kaj Diservaj agoj <be laŭ DGW-a>.

 

DE) Agende (2) {lat agere handeln} <LThK> • 1. Vorchristliche Zeit: Kult- und Opferhandlungen. 2. Ab dem 4. Jahrhundert: Liturgische Handlungen. 3. Im Mittelalter: auch liturgische Bücher; Rituale. 4. Bis ins 18. Jahrhundert: vereinzelt römisch-katholische Diözesan-Rituale. 5. {ev} anfangs: Kirchenordnungen. 6. {ev} Ordnung der Gottesdienste und kirchlicher Amtshandlungen <be nach LThK>.

EO) agendo; agendoj • <PIV2002> 1. Antaŭkristana epoko: kult- kaj ofer-agadoj. 2. Ekde la 4a jar-cento: liturgiaj agadoj. 3. Mez-epoke: ankaŭ liturgiaj libroj. 4. Ĝis la 18a jar-cento: kelk-foje roma-katolika dioceza ritaro. 5. {ev} Komence: eklezia ordo. 6. {ev} Regularo de la Diservoj kaj ekleziaj agadoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Agendenstreit <LThK> • Ablehnung bis hin zur Separation anlässlich einer Agende des reformierten preußischen Königs Friedrich Wilhelm III. (1770 - 1840) <be nach LThK>.

EO) agendo-disputo • Disputo ĝis apartiĝo okaze de agendo enkondukita de la prusa reformita reĝo Frederiko Vilhelmo la 3a (1770 - 1840) <be laŭ LThK>.

 

DE) Agennesia • Das absolute “Unverursachtsein“ Gottes <LThK>.

EO) nekaŭziteco • La absoluta nekaŭziteco de Dio <be>.

 

DE) Agenzie <LThK> • Amtliches Vertretungsbüro für den Geschäftsverkehr der Diözesen mit den Dikasterien der römischen Kurie <be nach LThK>.

EO) Kuria Agentejo • Oficiala reprezenta buroo zorganta pri la negocoj de la diocezoj kun la dikasterioj de la Roma Kurio <be laŭ LThK>.

 

DE) Aggiornamento <LThK> (pron. aĝornamento) {it giorno der Tag, auf den Tag bringen, in etwa also: Anpassung an heutige Verhältnisse, Erneuerung • Hauptaufgabe des II. Vatikanischen Konzils. Der Begriff wurde von Papst Johannes XXIII. eingeführt <be nach LThK>. Vgl. Anpassung; Modernismus.

EO) aggiornamento; aĝornamento {nov} <be> {it giorno (pron. ĝorno) la tago, adapto al la tago, renovigo; es aggiornamento; en aggiornamento; fr aggiornamento; pl aggiornamento} <Wiki 2011-08-22>; ĝisdatigo <xy> • Ĉefa celo de la Dua Vatikana Koncilio. La nocio estis enkondukita de papo Johano la 23a <be laŭ LThK>.

* de] aggiornieren <Joseph Ratzinger, Salz der Erde, Stuttgart-München, 1996. S.79f.> {it aggiornare (pron. aĝornare) auf den heutigen Stand bringen} <LID-aggiornare> = eo] aĝornamenti <be>; ĝisdatigi <xy>.

 

DE) Aggregation • Angliederung eines Institutes des geweihten Lebens an ein anderes <LThK>.

EO) fuzio • Kunigo de institucio de konsekrita vivo kun alia institucio <be laŭ LThK>.

 

DE) Aglipayan-Kirche <Wiki 2008-03-31> • Bezeichnung für die Unabhängige Philippinische Kirche <LThK>.

EO) aglipajana eklezio • Sendependa Filipina Eklezio <be laŭ LThK>.

* de] aglipayanisch = eo] aglipajana {nov} <be>.

* de] Aglipayismus <LThK> = eo] aglipajanismo <be>.

 

DE) Agnesschwestern • Ordensgemeinschaften unter dem Namen der Heiligen Agnes <LThK>.

EO) Agnes-fratinoj • Ordenaj komunumoj sub la nomo de Sankta Agnesa <be laŭ LThK>.

 

DE) Agnoëten • Kurzlebige Sekte im 6. Jahrhundert, entstanden aus der theologischen Frage, ob Christus allwissend war oder nicht <be nach LThK>.

EO) Agnoetoj • Mallong-viva sekto en la 6a jar-cento. Ĝi estiĝis el la teologia demando, ĉu Kristo estis ĉio-scia aŭ ne <be laŭ LThK>.

 

DE) Agnostizismus • Weltanschauung, welche die Möglichkeit metaphysischer Gewissheiten (für den jetzigen Zeitpunkt) bestreitet <be nach LThK>. Vgl. Agnostiker.

EO) agnostikismo <PIV2002>; agnostiko <be> • Doktrino pri la pensado, laŭ kiu la esenco de fenomenoj (nun-tempe) ne estas konebla <laŭ PIV2002> <be/kr>.

* de] Agnostiker = eo] agnostikulo <PIV2002> <be>.

* de] agnostisch (den Agnostizismus betreffend <duden.de>) = eo] agnostika <PIV2002> <be>.

* de] agnostizistisch (die Lehre des Agnostizismus vertretend <duden.de>) = eo] agnostikisma <laŭ PIV2002>.

 

DE) Agnus Dei {lat}; Lamm Gottes • 1. Bezeichnung des sich opfernden Christus. 2. Gebet in der Heiligen Messe beim Brechen des Brotes <be>. 3. Vertonung dieses Gebetes <be>. 4. Konzertmäßig vorgetragener Teil des Ordinariums <kr>. 5. Darstellungen Christi als Gotteslamm <be>.

EO) Agnus Dei {lat}; Ŝafido de Dio • 1. Nomo de la sin oferanta Kristo. 2. Preĝo / kanto en la Sankta Meso dum la rompo de la pano. 3. Muzika komponaĵo de ĉi tiu preĝo. 4. Koncert-maniere prezentita parto de la ordinario. 5. Prezento de Kristo kiel Ŝafido de Dio <be>.

* de] Seht das Lamm Gottes, das hinweg nimmt die Sünde der Welt <Joh 1,29> = eo] Jen la Ŝafido de Dio, kiu forportas la pekon de la mondo <Joh 1,29>; Jen la Ŝafido de Dio, jen tiu, kiu forigas la pekojn de la mondo <Meslibro, ADORU 049.2> <be/kr>.

* de] Osterlamm = eo] paska ŝafido <be>.

 

DE) Agonie • Todeskampf <be>.

EO) agonio • Lasta batalo de mortanto kontraŭ la morto <be laŭ PIV2002>.

 

DE) Ägypterevangelium1. Verloren gegangene Schrift aus der 1. Hälfte des 2. Jahrhunderts <be nach LThK>. 2. Gnostische Schrift im Codex III von Nag Hammadi, entstanden etwa zur Wende des 2. zum 3. Jahrhundert <be nach LThK>.

EO) Egipta Evangelio1. Perdita skribaĵo el la unua duono de la 2a jar-cento. 2. Gnostika skribaĵo en la kodekso 3a de Nag Hammadi estiĝinta ĉirkaŭ la fino de la 2a aŭ komence de la 3a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Ahnenforschung; Familienforschung; Genealogie <DGW>; Geschlechterkunde; Geschlechterforschung; Stammbaumforschung; Familienkunde • 1. Forschungsgebiet, das sich mit der Herkunft und den Verwandtschaftsverhältnissen bestimmter Personen, Familien und Sippen befasst. Vgl. Stammbaum. 2. (Darstellung der) Abstammung einer Person, Geschlechterfolge einer Familie, Geschlechtsregister. Vgl. Sippe; Ahnentafel; Stammbaum.

EO) genealogio <PIV2002> • 1. Scienco pri la esplorado de la deveno kaj parenceco de familioj aŭ gentoj, homaj kaj bestaj <be>. 2. Tabelo de la personoj devenantaj de unu persono, dinastio, sinsekvo <xy>.

* de] Genealoge = eo] genealogo <GWDE> <be>.

* de] genealogisch (Bezug auf einen Genealogen) = eo] genealoga <be>.

* de] genealogisch (Bezug auf die Genealogie) = eo] genealogia <GWDE> <be>.

 

DE) Ahnenprobe • Mittelalter: Nachweis von je acht adligen Ahnen unter den acht vergangenen väterlichen und mütterlichen Generationen, um in das Domkapitel aufgenommen zu werden <KAZ>.

EO) nobleco-konfirmo • Mez-epoko: Konfirmo pri po ok prauloj inter la lastaj ok generacioj de la patro kaj de la patrino por esti akceptata en la katedrala kapitulo <be laŭ KAZ>.

 

DE) Ahnenverehrung (1); Ahnenkult; Ahnendienst • Kultische Verehrung der vorangegangenen Generationen <be nach DGW>. Vgl. Ahnenverehrung (2).

EO) kulto al la pra-patroj <xy>; kulto al la prauloj <GWDE> • Kulta honorado al kaj pri la prauloj <be laŭ DGW>.

 

DE) Ahnenverehrung (2) • Ehrfurcht vor den Altvorderen <kr>. Vgl. Ahnenkult.

EO) honorado de la pra-patroj <xy>; honorado de la prauloj • <be>.

 

DE) Ahnen… (Ahnengrab, Ahnentafel, Ahnenbild; usw.).

EO) pra-patra … (pra-patra tombo, pra-patra tabulo, pra-patra bildo; ktp.) <xy>.

 

DE) AIDS, Aids {mallongigo de angla aquired immune deficievy sindrome erworbenes Immundefekt-Syndrom}; HIV-malsano <be> • Seuche seit 1981 <DNL>.

EO) aidoso {angla mallongigo de “akirita imun-deficita sindromo“} <PIV2002> • Epidemio ekde 1981 <be laŭ DNL>.

* de] Aidsinfizierter = eo] aidos-infektito <GWDE> <be>.

* de] Aidskranker; HIV-Erkrankter = eo] aidoso-malsanulo; suferanto de HIV-viruso <GWDE> <be>.

* de] aidskrank; an Aids erkrankt = eo] aidoso-malsana <GWDE>; aidosa-malsana <be>.

* de] Aidstote; Aidsopfer = eo] aidoso-viktimoj <GWDE> <be>.

* de] Aidstest; HIV-Test = eo] aidoso-testo; HIV-testo <be>.

* de] Aidsvirus; HIV-Virus = eo] aidoso-viruso <be>; HIV-viruso <GWDE> <be>.

* de] HIV-Infektion = eo] HIV-infektiĝo <GWDE> <be>.

 

DE) Ainu-Mission • Missionierung des Ainu-Volkes in Nordostasien seit 1616 <be nach LThK>.

EO) Ajnu-misio; aino-misio <be laŭ PIV2002> • Misiado ekde 1616 en la Ajnu-popolo loĝanta en nordaj insuloj de Japanujo <be laŭ LThK>.

 

DE) Akademie {vom gr Akádemos} • 1. Schule Platons. 2. Gründungsbewegung seit der Renaissance; Wissenschaftliche Einrichtungen außerhalb der Universitäten. 3. Heute verschiedene wissenschaftliche Institutionen; kirchliche Hochschulen, Universitäten, Sprachgesellschaften, Künstlervereinigungen, Konservatorien, usw. <be nach LThK>. Vgl. Universität; Hochschule; Höhere Schule; Student; Dozent; Professor.

EO) akademio <PIV2002> {de la gr akádemos} • 1. Lernejo de Platono. 2. Fondo-movado ekde la Renesanco; sciencaj institucioj ekster la universitatoj. 3. Nun-tempe diversaj sciencaj institucioj, ekleziaj alt-lernejoj, universitatoj, lingvo-societoj, artistaj asocioj, konservatorioj, ktp. <be laŭ LThK>. 4. Supera lernejo {evit} <PIV2002-2>.

* de] Akademiker; Akademist {arch} <DGW> = eo] ekzamenito / diplomito de universitato / de alt-lernejo <GWDE>; ekzamenito de akademio <be>.

* de] akademisch = eo] akademia <PIV2002> <be>.

* de] Katholische Akademie = eo] Katolika Akademio <be>.

* de] Mitglied [an] einer Akademie; Akademiemitglied = eo] membro de akademio; akademiano <PIV2002> <be>.

 

DE) akademische Grade • Diplomtheologe, Doktor, Lizentiat, Magister, usw. sind akademische Grade.

EO) akademiaj gradoj, universitataj rangoj • Diplomita teologo, doktoro, licenciulo, magistro, ktp. estas akademiaj gradoj <be>.

* de] Doktorand = eo] doktoriĝanto <be>.

* de] graduieren = eo] gradigi <PIV2002-3nov> <GWDE> <be>.

* de] Graduierung = eo] gradigo <PIV2002-2nov> <GWDE> <be>.

* de] Graduiertenstudium = eo] post-universitata studado <GWDE> <be>.

 

DE) Akakianisches Schisma • Schismatischer Widerstand des Patriarchen Akakios von Konstantinopel (um 489) gegen die chalkedonische Gesetzgebung. Erstes großes Schisma zwischen der römischen und der griechischen Kirche. 519 beigelegt <be nach LThK>. Vgl. Henotikon.

EO) Akakia skismo • Skisma opozicio de patriarko Akakio el Konstantinopolo (ĉ. 489) kontraŭ la antiĥalkedona leĝ-donado. Unua granda skismo inter la roma-katolika kaj la orient-katolika eklezioj. Finita en 519 <be laŭ LThK>.

 

DE) Akanthus {lat acanthus Bärenklau} <LGLD> • Eine Distelart, deren Abbildung das korinthische Säulenkapitel schmückt. Als Symbol für die Unsterblichkeit häufig auf Grabsteinen <BCS>.

EO) akanto {lat acanthus akanto} <LGLD> • Kardo-specio kies bildaĵo ornamas la korintajn kapitelojn. Ofte sur tombo-ŝtonoj kiel simbolo de la senmorteco <be laŭ BCS>.

* de] Akanthusblatt = eo] akanta folio <kr>.

 

DE) Akatholik {lat acatholicus Nicht-Katholik} <LThK>; Nichtkatholik • Jemand, der nicht katholisch ist.

EO) nekatoliko • Iu ne katolika <be>.

* de] akatholisch = eo] nekatolika <GWDE> <be>.

 

DE) Akelei <LThK> • Die Blume mit ihrer schön geformten Blüte diente im Mittelalter der Darstellung der Geburt Christi. Das dreigliedrige Blatt ist Sinnbild für die Dreifaltigkeit <BCS-S.18>.

EO) akvilegio <GWDE> • La bele formita floro servis en la mez-epoko por la prezentado de la nasko de Jesuo. La tri-parta folio estas simbolo por la Trinitato <be laŭ BCS-p.18>.

 

DE) Akklamation <WF>; Zuruf der Gemeinde <SMS-Hochgebete> • Kurzer zustimmender Gebetsruf im Gottesdienst <be>. Vgl. Wechselruf, Zustimmung.

EO) aklamo <WF, ADORU-51>; aklama preĝ-voko <be> • Mallonga aklama preĝ-voko en la Diservo <be>.

* de] akklamieren <WF> = eo] aklami (per favoraj krioj ekcepti kaj saluti <PIV2002) <WF> <be>.

* de] zustimmen <be> = eo]; aprobi (opinii kaj deklari bona kaj akceptinda <PIV2002-1) <be>.

* de] durch Akklamation = eo] aklame <WF>.

 

DE) Akkomodation; Anpassung; das Anpassen; das Passendmachen <GWDE> • Anpassung des Wortes Gottes an die zeitgeschichtlichen Verstehensbedingungen, im 17./18. Jahrhundert entwickelt <be nach LThK>. Vgl. Aggiornamento.

EO) akomodo; adapto; konformigo; alkonformigo <GWDE>; akordigo; alĝustigo; asimilado • Adaptado de biblia vorto al kondiĉoj de la aŭskultantoj, evoluita en la 17a/18a jar-cento <be laŭ LThK>.

* de] anpassen = eo] akomodi; konformigi; adapti <GWDE>; asimili <be>.

* de] passen machen; justieren = eo] alĝustigi <GWDE> <be>.

 

DE) Akkulturation; Inkulturation <LThK> • Die direkte und indirekte Begegnung von Kulturen sowie die Aufnahme fremder Kulturelemente.

EO) asimiliĝo de kulturoj • La rekta kaj nerekta renkontiĝo de kulturoj kaj la akcepto de fremdaj kultur-elemetoj <be laŭ LThK-Inkulturation>.

* de] akkulturieren = eo] asimili kulturojn <be>.

 

DE) Akoimeten {gr die Schlaflosen} <Wiki "2015-08-23> • Mitglieder einer monastischen Gemeinschaft in der Frühkirche, die in abwechselnden Gruppen ohne Unterlass das Chorgebet sangen <be nach LThK>.

EO) akojmetoj {nov} {gr akojmätaj la ne-dormantaj; es acemetas, acaemetas, acoemetae, acoemeti; en Acoemetae, Acoemeti; it acemeti; pl akemeci, akojmeci} <Wiki "2015-08-23> <be> • Membroj de monaĥa komunumo en la frua eklezio, kiuj en alternaj grupoj senĉese kantis liturgion de horoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Akolyth {gr akolouthos Diener, Schüler} <KLW>; Ministrant; Altardiener <be> • 1. {arch} Bestellter Helfer in der Liturgie <be nach LThK>. 2. Bis zum 2. Vatikanum: Träger einer der niederen Weihen <be>. Vgl. Zeremoniar; Ministrant; Mesner.

EO) akolito <Z, PIV2002, WF; BE1926>; ceremoni-estro <GWDE-ceremonio>; meso-servanto <GWDE-servo> • 1. {arĥ} Komisiita helpanto en la liturgio <be laŭ LThK>. 2. Ĝis la Dua Vatikana Koncilio: Portanto de unu el la malaltaj ordinoj <be>.

* de] Akolythat = eo] akolita rango <WF> <be>.

 

DE) Akribia-Prinzip; Akribie-Prinzip • Absolute Treue zur geoffenbarten Wahrheit <Die Tagespost 1.12.2011, S.6>. Vgl. Ökonomie-Prinzip; Akribie.

EO) principo de akribio • Absoluta fideleco en la revelaciita vero <be laŭ Die Tagespost 1.12.2011, S.6>.

 

DE) Akribie {gr akribeia genau, sorgfältig; it acribia; pl akrybia; schwedisch akribi} • Höchste Sorgsamkeit, höchste Genauigkeit, äußerste Gründlichkeit <Wiktionary 09-06-2014>; Abstrichlose Anwendung einer Norm <be nach LThK>. Vgl. Akribia-Prinzip.

EO) akribio {nov} <NG> {gr akribeia genau, sorgfältig; it acribia; pl akrybia; schwedisch akribi} • Senescepta apliko de normo <be laŭ LThK>.

* de] akribisch; präzise (sehr genau, äußerst sorgfältig) = eo] akribia; preciz[eg]a <be>.

 

DE) Akronym; Alphabetisches Lied {Von altgriechisch ákros Spitze, Rand bzw. als Adjektiv: ausgezeichnet, trefflichster sowie ónoma Name} • Ein Sonderfall der Abkürzung. Akronyme entstehen dadurch, dass Wörter oder Wortgruppen auf ihre Anfangsbestandteile gekürzt werden. Vgl. Ichthys; Akribie.

EO) akronimo <PIV2002>; literaro • Akronimo aŭ (malofte kaj neklare) literaro estas vorto aŭ nomo konsistanta el la komencaj literoj de plur-vorta nomo (ekz. Pekoteko el Per-komputora Termino-kolekto). Kompare al simpla mallongigo akronimo estas prononc-ebla kaj kutime prononcata kiel vorto.

 

DE) Akrostychon; Alphabetisches Lied • 1. Text, meist in Versen, dessen erste Buchstaben eine Aussage ergeben. 2. Gedichte, die nach dem Alphabet unterteilt sind (die Psalmen 9 - 10, 25, 34, 37, 111, 112, 119, 145, außerdem Spr 31, 10 - 31 und Klg 1 - 4), zu sehen in der Esperanto-Bibelausgabe BIB <be nach LThK>. Vgl. Ichthys.

EO) akrostiko <PIV2002> • 1. Poemo, en kiu la versaj komenco-literoj, sinsekve legitaj, formas eldiron <be laŭ PIV2002-1>. 2. Poemo, en kiu malgrandaj sinsekvaj tekst-partoj komenciĝas ĉiam per sinsekvaj literoj de la alfabeto (kp. Psa 9 - 10, Psa 25, Psa 34, Psa 37, Psa 111, Psa 112, Psa 119, Psa 145, krome Sen 31, 10 - 31 kaj Lam 1 - 4 en BIB <be laŭ PIV2002-2>.

 

DE) Akrotere • Dekorative Architekturelemente der Antike in Form von Palmetten, Vasen oder Figuren als Krönung des Giebelfirstes <be nach LThK>. Vgl. Palmette.

EO) akrotero • Alte, ekstreme staranta skulptaĵo sur la pinteoj de klasika fronton <PIV2002>.

* de] Eck-Akrotere (Verzierung der Gibelecken) = eo] ankul-aktotero <be laŭ PIV2002-akrotero>.

 

DE) Akt (1); Actus {lat: Akt}; Handlung; Vorgang; Tat • Philosophie / Moraltheologie: Konkrete Handlung, die aus einem inneren Habitus sich ergibt <DGW-1a>.

EO) ago; faro <GWDE> • Filozofio / Moral-teologio: Ekstera montro de ies forto aŭ kapablo <PIV2002-ago 1> <be>. (inter ago kaj faro ekzistas tiu nuanco, ke per ago oni akcentas la intencitecon aŭ la eksteran aspekton, dum faro altiras la atenton plie al konkreteco) <PIV2002-ago Rim.>.

 

DE) Akt (2); Festakt • Feierlichkeit; Zeremonie <DGW-1b>.

EO) solenaĵo <be>; soleno <GWDE>; ceremonio <GWDE-Feierlichkeit> • <be>.

 

DE) Akt (3) • Siehe: Geschlechtsverkehr.

EO) seksa interrilato • <be>.

 

DE) Aktant {Plur: Aktanten} {fr actant handelnd} • 1. Sprachwissenschaft: [Vom Verb] abhängiges Satzglied. 2. Bildungssprachlich, Soziologie: Akteur. 3. Literaturwissenschaft: Person, die in irgendeiner Weise am Literaturbetrieb beteiligt ist, teilnimmt (z. B. Autor, Leser, Kritiker). 4. Literaturwissenschaft: literarische Figur, Gestalt <www.duden.de 2015-04-11>.

EO) aganto <be> • 1. Lingvo-scienco: frazo-parto dependa [de verbo]. 2. Klerig-lingve, sociologe: iu, kiu agas. 3. Literatur-science: Persono iel partoprenanta en la literatura vivo (ekz. aŭtoro, leganto, kritikanto). 4. Literatur-science: literatura figuro <be laŭ www.duden.de 2015-04-11>.

* de] Hauptaktant = eo] ĉefaganto <be>.

 

DE) aktion 365 • Ökumenische Basisgruppen mit täglicher (also jährlich 365-maliger) Schriftlesung, entstanden 1960 - 70 im Anschluss an die Straßenpredigten des Jesuiten Johannes Leppich (1915 - 1992).

EO) agado 365 • Ekumenaj bazaj grupoj uzantaj ĉiu-tage (do jare 365-oble) legaĵojn de la Sankta Skribo. Ili evoluis en 1960 - 70 el la surstrataj predikoj de la jezuito Johannes Leppich (1915 - 1992) <be laŭ LThK>.

 

DE) Aktion Sühnezeichen • Evangelische Organisation zur Förderung freiwilliger Sozialdienste und Aufbauarbeit zur Versöhnung der Völker <WDK>.

EO) Agado Repaciĝo-Signo • Evangelia organizaĵo por helpo al liber-volaj socialaj servoj kaj al rekonstru-laboro por repaciĝo de la popoloj <be laŭ WDK>.

 

DE) Aktionsgemeinschaft Dienst am Frieden • Christliche Vereinigung zur Friedensförderung; Zusammenschluss verschiedener Organisationen <WDK>.

EO) Agad-komunumo Servo al Paco • Kristana unuiĝo al paco-instigo; unuiĝo de diversaj organizaĵoj <be laŭ WDK>.

 

DE) Aktionsgemeinschaft Solidarische Welt • Evangelischer Verein zur Förderung der Entwicklungshilfe <WDK>.

EO) Agad-komunumo Solidara Mondo • Evangelia societo por helpo de evoluado <be laŭ WDK>.

 

DE) Akzess; Vorbereitungsgebet • Dem Priester empfohlene Vorbereitungsgebete für die Heilige Messe, in das Missale Romanum 1970 nicht mehr aufgenommen <be nach LThK>.

EO) prepar-preĝo • Preĝoj rekomenditaj al la sacerdoto antaŭ la sankta meso, kiuj ekde 1970 ne plu estas en la Roma Misalo <be laŭ LThK>.

 

DE) Akzessorität {von lat: Abhängigkeit} • Bindung der Kirchensteuersätze an die Sätze der allgemeinen Steuer <WDK>. Vgl. Kirchensteuer.

EO) dependeco • Ligo de la ekleziaj imposto-tarifoj al la tarifoj de la ĝeneralaj impostoj <WDK>.

 

DE) Akzidens • Philosophie: das Beiläufige, das nicht wesentlich ist <be>.

EO) akcidenco <PIV2002, GWDE>; (akcidento <WF> {evit} ĉar “akcidento” estas laŭ PIV2002 jam okupita kiel “malfeliĉa okazaĵo kaŭzanta damaĝojn” <be>) • Filozofio: incidento, kiu ne estas esenca <be laŭ GWDE>.

* de] akzidentell = eo] akcidenca <be>; (akcidenta <GWDE> {evit}, siehe oben "akcidenco") <be>.

 

DE) Alabastergefäß • Henkelloses Salbgefäß <Mt 26,7 par>.

EO) alabastra vazo • Sentenila kremo-vazo <Mat 26,7 par> <be laŭ BL>.

 

DE) Albe {rk und anglikanisch} <DGW>; Alba <WDK> {lat alba weiß} • Weißes körperlanges liturgisches Gewand, meist als Untergewand benutzt <be>. Vgl. Albe; Sticharion; Rochett; Messgewand; Ornat; Chorhemd.

EO) albo <PIV2002, WF>; surpliso <PIV2002> • Ĝispieda vesto el blanka tolo por Diservoj ofte uzata kiel sub-vesto <PIV2002> <be>.

 

DE) Alberti-Tafeln • Volkstümliche Erbauungsbilder mit Neun-Punkte-Lehre gottgefälliger Werke <LThK>.

EO) Alberti-tabuloj • Popularaj edifo-bildoj kun naŭ-punkta instruo de Di-plaĉaj agoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Albertismus • Eine philosphische Schule des 15. Jahrhunderts, die sich auf Albert den Großen (um 1200 - 1280) berief.

EO) Albertismo • Filozofia skolo de la 15a jar-cento, kiu propra-dire devenis de Alberto la Granda (ĉ. 1200 - 1280) <be laŭ LThK>.

 

DE) Albigenser1. Angehörige[r] der Diözese Albi der Katharer in Südfrankreich <be nach LThK>. 2. Eine einflussreiche Irrlehre im 12. Jahrhundert <LP>.

EO) albigenso <WF; GWDE> • 1. Ano de la katara diocezo Albi en Sud-Francujo <be laŭ LThK>. 2. Influ-riĉa herezo en la 12a jar-cento <LP>.

 

DE) Aleppinische Basilianer; °BA; Ordo Basilianus Aleppensis Melkitarum {lat: Basilianer-Orden der Aleppensischen Melkiten}; Basilianer von Aleppo • Männerorden der mit Rom unierten Melkitischen Griechisch-katholischen Kirche. Der Orden ist im byzantinischen Ritus eingebunden und hat seinen Hauptsitz in Jounieh im Libanon. 2011 zählt die Ordensgemeinschaft 24 Priester und 34 Mönche <Wiki 2014-06-03>. Vgl. Basilianer.

EO) Bazilianoj de Aleppo; Ordo Basilianus Aleppensis Melkitarum; °BA {lat: Ordeno de la Bazilianoj de la Melkitoj de Aleppo} • Vira ordeno de la kun Romo unuiĝinta Melkita Grek-katolika Eklezio. La ordeno praktikas la bizancan riton. Ĉefsidejo estas Jounieh en Libano <be laŭWiki 2014-06-03>.

 

DE) Alexandriner; Alexandristen • In der Apostelgeschichte die aus Alexandria stammenden Juden.

EO) aleksandrianoj • En la Agoj de la apostoloj: la judoj devenantaj el Aleksandrio <be laŭ LThK>.

 

DE) Alexandrinische Schule • Nach vorchristlichen Schultraditionen erreichte in Origenes (um 185 - 253/254) die Alexandrinische Schule ihren Höhepunkt.

EO) aleksandria skolo • Post antaŭkristanaj tradicioj la Aleksandria Skolo atingis sian kulminon en Origenes (ĉ. 185 - 253/254) <be laŭ LThK>.

* de] Alexandrinische Liturgie = eo] Aleksandria liturgio <LThK> <be>.

 

DE) Alexandrismus • Lehrrichtung der Philosophie des Mittelalters (secta Alexandrina der Peripatetiker) mit Höhepunkt bei Pietro Pomponazzi (1462 - 1524).

EO) aleksandriismo • Instru-tendenco de la mez-epoka filozofio (secta Alexandria de la peripatetikuloj), kies kulmino estis Pietro Pomponazzi (1462 - 1524) <be nach LThK>.

 

DE) Alexianer; Congregatio Fratrum Alexianorum; °CFA {lat: Kongregation der Alexianerbrüder} <be nach LThK-Abkürzungsverzeichnis VII>; Kongregation der Celliten; Alexianerbrüder; Lollarden {vulg} • Ein Orden, der sich aus den mittelalterlichen Begarden entwickelt hat, bekannt seit 1462, benannt nach dem Heiligen Alexios von Edessa <be nach LThK-Alexianer>. Der Orden zählen heute etwa 70 Ordensbrüder in zwei Provinzen sowie zwei Regionen in sieben Ländern (USA, GB, Irland, Deutschland, Belgien, Ungarn, Philippinen). In Deutschland haben sie eine Provinz mit drei Konventen, in denen etwa 20 Brüder leben <be nach Wiki 2014-06-15>.

EO) Aleksianoj <be>; Congregatio Fratrum Alexianorum; °CFA {lat: Kongregacio de Aleksianaj Fratoj} <LThK-Alexianer 1> • Vira ordeno evoluinta el la mez-epokaj begoj, konata ekde 1462. Nomo laŭ Sankta Aleksios el Edessa <be laŭ LThK-Alexianer>. La ordeno ampleksas hodiaŭ ĉ. 70 ordenanojn en du provincoj, kaj du regionojn en sep landoj (Usono, Granda Britujo, Irlando, Germanujo, Belgujo, Hungarujo kaj Filipinoj). La germana provinco havas tri konventojn, en kiuj vivas 20 fratoj <be laŭ Wiki 2014-06-15>.

 

DE) Allah {ar All~h} • Arabische Bezeichnung für den höchsten Gott.

EO) Alaho • Araba esprimo por la plej alta Dio <be laŭ LthK>.

 

DE) Allbeseelung; Panpsychismus {gr pan alles, und psychä Seele} <LThK> • Vorstellung von der Beseelung der gesamten Natur, auch der nichtbelebten <LThK>.

EO) ĉio-animiteco <be> • Imago, ke estas animoj en ĉiuj naturaĵoj, ankaŭ en la nevivantaj <be laŭ LThK>.

 

DE) Allegorese • Eine Methode der Bibelerklärung, die hinter dem Wortlaut einen verborgenen Sinn des Glaubens sucht; allegorische Deutung <be nach BL>. Vgl. Schriftsinn.

EO) alegoria klarigo • Metodo, kiu sub la laŭvorteco serĉas kaŝitan kredo-sencon <be laŭ PIV2002-alegorio>.

* de] allegorische Messerklärung; Messallegorese = eo] alegoria mes-klarigo <be>.

 

DE) Allegorie (altgr allegoría andere/verschleierte Sprache)1. Darstellung eines abstrakten Begriffs durch ein [personifizierendes] rational fassbares Bild <DGW>. 2. Literarische Gattung für bildsprachliche Texte <be nach LThK>. Vgl. Symbol; Sinnbild; Gleichnis; Bildrede.

EO) alegorio1. Metafora parolo, kiu sub la propra senco aludas kaŝitan signifon pli profundan, plej ofte moralan <PIV2002> (ekzemplo por metaforo: la kamelo estas la ŝipo de la dezerto <PIV2005-metaforo). 2. {BIB} Literatura ĝenro por metaforaj tekstoj.

* de] sinnbildlich; allegorisch = eo] alegoria <GWDE> <be>.

* de] Sinnbildlichkeit = eo] alegorieco <GWDE> <be>. Vgl. Symbolismus.

 

DE) Alleluja; Halleluja • Bibel: Österlicher Gebetsruf in der Liturgie.

EO) haleluja <BIB; PIV2002; WF>; (alleluja <WF> {evit} <kr>) • Paska preĝ-voko en la liturgio <be>.

 

DE) Allerheiligen • {rk} Sammelfest aller Heiligen am 1. November.

EO) Ĉiuj Sanktuloj <RM>; Soleno de Ĉiuj Sanktuloj <be laŭ WF; GWDE> • {rk} Kolektiva soleno por ĉiuj sanktuloj je la 1a de novembro <be>.

* de] Allerheiligenlitanei (älteste katholische Litanei), Allerheiligen-Litanei = eo] litanio de ĉiuj sanktuloj <ADORU-10.7>, la plej antikva katolika litanio <GWDE> <be>.

* de] Allerheiligentag = eo] Tago de Ĉiuj Sanktuloj <be>.

 

DE) Allerheiligstes (1) • {BIB} Der durch einen Vorhang vom übrigen Heiligtum (Bundeszelt, Stiftshütte, Tempel) getrennte heiligste Bereich <LThK>.

EO) plej-sanktejo <PIV2002-sankta> • {BIB} La plej sankta parto apartigita de la templo (antaŭe de la tabernaklo de la ligo-tendo) per kurteno <be laŭ LThK>.

 

DE) Allerheiligstes (2) <DGW>{rk} • 1. Sanktissimum {kirchenlat sanctissimum Allerheiligstes} Das eucharistische Sakrament (Brot und Wein nach der Verwandlung) <be>. 2. Etwas, das Jahwe geweiht ist (Altar, Opfer) <be nach PIV2002-plej-sanktaĵo>.

EO) Plej-Sanktaĵo <WF> • 1. {rk} La eŭkaristia sakramento (pano kaj vino post la mesa konsekro). 2. Io, kio estas konsekrita al JHWH (altaro; oferaĵo) <be laŭ PIV2002-plejsanktaĵo>.

* de] das allerheiligste Sakrament des Altars; das allerheiligste Altarsakrament = eo] La plej sankta sakramento de la altaro <be>.

 

DE) Allerseelen; Totenfest {rk} • Jährlicher Gedächtnistag aller Verstorbenen am Tag nach Allerheiligen (2. November) <be>.

EO) Ĉiuj mortintaj fideluloj; [memor-]tago de ĉiuj mortintoj <be>; anim-tago; memor-tago de ĉiuj mortintaj fideluloj <WF> {rk} • Ĉiu-jara memor-tago pri ĉiuj mortintoj je la 2a de novembro, la tago post Ĉiuj Sanktuloj <be>.

* de] Allerseelentag = eo] tago de ĉiuj mortintoj <be>.

 

DE) Allgegenwart Gottes • Eigenschaft Gottes <be>.

EO) ĉie-esto de Dio <WF> • Eco de Dio <be>.

* de] allgegenwärtig = eo] ĉie-estanta <be>.

* de] der Allgegenwärtige = eo] la Ĉie-estanto <WF> <be>.

 

DE) Allgemeiner Hannoverscher Klosterfonds; °AHK; Hannoverscher Klosterfonds • Anfallendes Kirchen- und Klostervermögen wurde nicht säkularisiert, sondern einer Stiftung für Kirche, Schule und “milde Sachen“ zugeführt, die heute 40 Dome und Kirchen sowie 2000 historische Gebäuden verwaltet und einige Pfarrer-Gehälter bezahlt <be nach LThK>.

EO) Hanovra Monaĥejo-Fonduso; Ĝenerala Hanovra Monaĥejo-Fonduso • Ekleziaj kaj monaĥejo-havaĵoj ne estis sekularigitaj, sed donitaj al fondaĵo por preĝejoj, lernejoj kaj socialaj agadoj. Tiu fonduso nun-tempe mastrumas 40 preĝejojn kaj 2000 historiajn konstruaĵojn, kaj pagas kelkajn pastrajn salajrojn <be laŭ LThK>.

 

DE) Allmacht; Omnipotenz • Eigenschaft Gottes <be>.

EO) ĉio-povo <GWDE>; (ĉio-potenco <GWDE> {evit} <xy>) • Eco de Dio <be>.

* de] Allmacht Gottes = eo] ĉio-povo de Dio <be>.

* de] allmächtig; omnipotent = eo] ĉio-pova <PIV2002-Z; WF>; (ĉio-potenca <GWDE> {evit} laŭ <xy>); ĉio-povanta <BIB ber> <be>.

* de] Der Allmächtige = eo] la Ĉio-pova <xy>; la Ĉiopovulo; la Ĉiopovanto <BIB ber > <be>.

* de] Almächtigkeit = eo] ĉio-poveco <be>.

* de] Almachtsfantasie = eo] ĉio-povo-fantazio <be>.

* de] Ich glaube an Gott, den Vater, den Allmächtigen <GL1975 2.5> = eo] Mi kredas je Dio, la Patro ĉio-pova <ADORU 1.4>.

* de] “… an den einen Gott, den Vater, den Allmächtigen, den Schöpfer des Himmels und der Erde” = eo] “… je unu Dio, la Patro ĉio-pova, Kreinto de la ĉielo kaj de la tero” <RM-p.120> <be>.

 

DE) Allwissenheit Gottes • Eigenschaft Gottes <be>.

EO) ĉio-scio de Dio <WF, GWDE> • Eco de Dio <be>.

* de] die Allwissenheit = eo] la ĉio-scio <WF> <be>.

* de] allwissend = eo] ĉio-scia <xy>.

* de] der Allwissende = eo] la Ĉio-Scia <xy>.

* de] allwissender Gott = eo] Ĉio-scia Dio <be>. Vgl. Der Allmächtige; Allherrscher; Pantokrator; Allwissender.

 

DE) Alma Redemptoris Mater {lat: Erhabne Mutter des Erlösers} • Marianische Antiphon für die Advents- und Weihnachtszeit, gewöhnlich nach der Komplet gesungen. Vgl. Marianische Antiphone.

EO) Granda de l’Savant’ Patrino {lat Alma Redemptoris Mater} • Maria-antifono por la tempo de advento kaj kristnasko, kutime kantata post la kompletorio <ADORU 97.15> <kr>.

 

DE) Almosen; Liebesgabe; Geldopfer; Geldspende; Spende; wohltätige Gabe • Für Arme bestimmte Gaben. Vgl. Kollekte (1).

EO) almozo <Z, PIV2002>; help-donaco <WiDE>; bon-fara donaco <WiDE, CHR1923>; donaco; am-donaco <BE1926> • Donaco destinia por malriĉuloj <be laŭ LThK>.

* de] Almosenempfänger = eo] almozulo; almoz-ricevanto <be>.

* de] Almosenpfleger = eo] almozulo; almoz-ricevanto <be>.

* de] Liebestätigkeit = eo] bon-faraj agoj <be>.

* de] betteln; um ein Almosen bitten = eo] almoz-peti <GWDE> <be>.

* de] Bettler = eo] almoz-petanto <WF> <be>.

 

DE) Almosenier; Armenpfleger <LThK>; Almosenpfleger <DGW> • Zur Gabe von Almosen Beauftragter <be nach LThK>. Vgl. Almosenpflege.

EO) almoz-donisto <WF>; almoz-oficisto <be> • Oficisto por administri la almoz-donadon <be laŭ LThK>.

 

DE) Almosenpflege • Amt und Verwaltung von Almosen <DGW>.

EO) almoz-donejo; almoz-oficejo • Oficejo kaj administrado de almozoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Almosen… (Almosenamt; Almosengeld; Almosenstiftung, usw.).

EO) almoza … (almoza oficejo; almoza mono; almoza fondaĵo, ktp.) <be>.

 

DE) Almuzia <LThK>; Almutia, früher Almucia {lat almutia} • {rk} Kopf- und Schulterbedeckung der Chorkleidung der Stiftsherren und Stiftsbenefiziaten <be nach Wiki 2015-08-24, LThK>.

EO) almucio {nov} <be> {lat almutia; en almuce; fr aumusse; it almuzia} <be laŭ Wiki 2015-08-24> • {rk} Kapo-kovraĵo kaj ŝultro-kovraĵo portata de la klerikoj dum la ĥora preĝado <be laŭ Wiki 2015-08-24, LThK>.

 

DE) Aloe • Wohlriechende Holzart <BL>.

EO) aloo • Rezin-dona arbusto <be laŭ PIV2002>.

* de] Aloeharz = eo] aloaĵo <PIV2002> <be>.

 

DE) Alpha und Omega; A und O; Anfang und Ende • Allumfassend <be nach LThK>.

EO) alfa kaj omega <PIV2002> • Komenco kaj fino; koncernanta ĉion <be laŭ LThK>.

* de] “Ich bin das Alpha und das Omega, der Anfang und das Ende” <EÜ Off 21,6> = eo] “Mi estas la Alfa kaj la Omega, la komenco kaj la fino” <BIB Apo 21,6)><be>.

 

DE) Altar; Mensa (1) Domini {lat: Tisch des Herrn}<aux 2009-12-16>; Tisch des Herrn {im Gegensatz zum “Tisch der Dämonen”} <ML-S.66> • 1. Tischähnlicher Aufbau für gottesdienstliche Handlungen in christlichen Kirchen als Tisch des Herrenleibes <be nach DGW und ML-IX,1>. 2. Heidnische Brandopferstätte <DGW>. Vgl. Volksaltar.

EO) altaro <PIV2002> • 1. Rita tablo por religiaj aferoj en Diservo <PIV2002>. Tablo por la korpo de la Sinjoro. 2. Pagana ejo por brul-oferoj <be laŭ DGW> <be>.

* de] Altardiener = eo] akolito <Z>, mes-servanto <PIV2002> <be>.

* de] Altardecke = eo] altar-tuko <be>.

* de] Altarkreuz = eo] altara kruco <be>.

* de] Altarleuchter = eo] kandelingo; altar-kandelingo <WF, Z> <be>.

* de] Altarpatron; Altartitel = eo] altar-titolo <WF> <be>.

* de] Altarraum = eo] altarejo <be>.

* de] Altarweihe = eo] altara konsekro <be>.

* de] einen Altar errichten = eo] starigi altaron <GWDE> <be>.

* de] Eucharistischer Tisch = eo] eŭkaristia tablo <WF-Kommunionbank> <be>.

* de] fester Altar = eo] fiksita altaro <WF> <be>.

* de] Flügelaltar; Klappenaltar = eo] alo-altaro <be>.

* de] Nebenaltar; Seitenaltar = eo] flanka altaro <be>.

* de] Räucheraltar; Rauchopferaltar = eo] fum-altaro; altaro de incensado <be>.

* de] Tragaltar = eo] portebla altaro <WF>.

* de] Zelebrationsaltar = eo] celebr-altaro <be>.

 

DE) Altaraufsatz; Retabel <LThK>; Altarbild <BCS-S20> • Auf dem Altartisch errichtete, künstlerisch gestaltete Altarrückwand <be nach LThK>.

EO) retablo <WF, PIV2002> • Sur la altaro konstruita, arte dekorita panelo aŭ pentraĵo <be laŭ PIV2002>.

* de] Retabel-Flügelaltar = eo] alo-altaro sur retablo <be>.

 

DE) Altarbekleidung • Verkleidung des Altarunterbaus.

EO) altar-kovraĵo • Kovraĵo de la altara subkonstruejo <be>.

 

DE) Altarbild; Altarblatt; Altargemälde • Religiöses Gemälde über dem Altar <DGW>. Vgl. Diptychon; Triptychon.

EO) altar-pentraĵo <GWDE> • Religia bildo sur la altaro <be>.

 

DE) Altargesang • Die gregorianisch gesungenen Teile der heiligen Messe <DGW>.

EO) altar-kanto • La gregorie ĉantataj partoj de katolika Diservo <be laŭ DGW>.

 

DE) Altarglocke; {umg} Schelle; Messglöcklein; Altarklingel <be> • Vgl. klingeln; läuten; schellen.

EO) tintilo <WF; PIV2002>; altar-tintilo; altar-sonorileto <be laŭ PIV2002> • <be>.

 

DE) Altarhimmel • Waagrechter, künstlerisch gestalteter Überbau über manchen Altären.

EO) baldakeno; altar-baldakeno • Horizontala ornamita konstruaĵo super iuj altaroj <be>.

 

DE) Altarkuss • Zum Beginn und am Ende der Messe küsst der Priester den Altar als Ort der Vergegenwärtigung des Kreuzestodes Jesu Christi und seiner Auferstehung <be nach KLW>.

EO) altar-kiso • Komence kaj fine de la Sankta Meso la sacerdoto kisas la altaron kiel lokon de la prezentado de la surkruca morto de Jesuo Kristo kaj ties reviviĝo <be laŭ KLW>.

 

DE) Altarleuchter • Kerzenständer auf dem Altar <be>. Vgl. Kandelaber.

EO) altar-kandelingoj <PIV2002> • Teniloj por la kandeloj sur la altaro <be>.

* de] mehrarmiger Leuchter = eo] Plur-branĉa kandelingo; kandelabro <be>.

 

DE) Altarnische • Halbrunde oder mehreckige Nische, oft der Abschluss eines Kirchenraumes, wo sich ein Altar befindet <DGW>. Vgl. Apsis.

EO) altar-niĉo • Duon-ronda aŭ Plur-angula niĉo, ofte kiel fino de preĝeja halo, kie troviĝas altaro <be laŭ DGW>.

 

DE) Altarprivileg • {rk} Unterschiedliche Privilegien bei der Feier der Eucharistie an bestimmten Altären, inzwischen hinfällig geworden.

EO) altar-privilegio • {rk} Diversaj privilegioj por la celebrado de la Eŭkaristio ĉe iuj altaroj, intertempe ne plu validaj <be laŭ LThK>.

* de] Privilegierter Altar <LThK> = eo] privilegiita altaro <be>.

 

DE) Altarverkleidung; Altarvorsatz; Altarbekleidung; Antipendium <DGW> • Umhüllung des Altarunterbaus mit kostbaren Stoffen oder mit einer Vorsatztafel aus Edelmetall <DGW>.

EO) altar-tegaĵo • Tegaĵo de la suba parto de altaro kun valoraj ŝtofoj aŭ kun tabulo el valora metalo <be>.

 

DE) Altar… (Altarstein, Altartisch, Altartuch, usw.).

EO) altar-… (altar-ŝtono, altar-tablo, altar-tuko, ktp.) <be>.

 

DE) Alte Kirche; frühe Kirche • Die christliche Kirche der ersten Jahrhunderte <be nach BJN-2-Glossar>.

EO) Antikva eklezio • La kristana eklezio de la unuaj jar-centoj <be laŭ BJN-2-Glossar>.

 

DE) Altenwerk • Gruppierung für Alte in Pfarreien.

EO) institucio por maljunuloj • Grupiĝo por maljunuloj en paroĥoj <be>.

 

DE) Alter Bund • Die ganze Geschichte Israels bis auf Christus hin ist der Alte Bund, der Bund Gottes mit seinem Volk Israel <be>. Vgl. Neuer Bund.

EO) Malnova Interligo <Z>; Malnova Testamento <BIB>; (Malnova Ligo <WF> {evit} ĉar Ligo ne havas tiun fortan reciprokan internan ligon kiel interligo <be>) • La tuta historio de Izrael ĝis la tempo de Kristo estas la malnova interligo de Dio kun sia popolo Izrael <be>.

 

DE) Altes Testament; °AT; Das Alte Testament; Erstes Testament • Erster Teil der zweiteiligen christlichen Bibel, übernommen aus dem Jüdischen <LThK>. Das Wort “Testament” leitet sich her vom lateinischen Wort für Bund <BJN-2-Glossar>. Vgl. Wort Gottes; Bibel; Hebräische Bibel; Pentateuch; Tora; Geschichtsbücher; Weisheitsbücher; Psalmen; Propheten; Neues Testament; Bund (2).

EO) Malnova Testamento <PIV2002>; Unua Atestaĵo <BMJ-Laŭ Mateo-p.6>; Unua Testamento <kr> • De la du-parta biblio la unua parto transprenita el la juda tradicio. La vorto “testamento” devenas de la latina vorto por ligo / interligo <be laŭ BJN-2-Glossar> <be>.

* de] alttestamentlich = eo] malnov-testamenta <GWDE> <be>.

 

DE) Ältestenprediger • Prediger in manchen freien Kirchengemeinden <be nach DGW>.

EO) presbitero-predikanto • Predikanto en kelkaj liberaj ekleziaj komunumoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Ältester (1) • Biblischer Amtsträger.

EO) plejaĝulo <PIV2002-aĝo>, pliaĝulo <WF> • Biblia aŭtoritatulo <be>.

 

DE) Ältester (2)1. Urchristlicher Autoritätsträger.

EO) presbitero <Z> • 1. pra-kristana aŭtoritatulo <be nach WF>.

 

DE) Ältester (3) • {ev} In einigen protestantischen Kirchen: Mitglied des pfarrlichen Rates oder Vorsteher eines Kirchendistriktes <be nach PIV2002> <be>.

EO) konsilanto [eklezia / paroĥa / komunuma / distrikta] • En kelkaj protestantaj komunumoj / eklezioj: membro de la paroĥa konsilantaro aŭ administrantoj de eklezia distrikto <PIV2002> <be>.

* de] Ältestenkreis = eo] paroĥa / komunuma konsilantaro <be>.

* de] Ältestensitzung = eo] kunsido de la paroĥa / komunuma konsilantaro <be>.

* de] Ältestenwürde = eo] rango de konsilanto <be>.

 

DE) Altgläubige; Altrituale • Von der russischen Großkirche seit 1635 getrennte Christen, die sich als unverfälscht orthodox ansehen.

EO) malnov-kredantoj; malnov-ritanoj <be> • Kristanoj apartigitaj de 1635 de la rusa grand-eklezio, ĉar ili konsideras sin aŭtente ortodoksaj <be laŭ LThK>.

 

DE) Altkatholiken; Christkatholiken {schweiz}; Altkatholische Kirche; Christkatholische Kirche {schweiz} • Entstanden nach dem I. Vatikanischen Konzil im Protest gegen die dort dogmatisch festgeschriebene Stellung des Papstes.

EO) malnov-katolikoj; pra-katolikoj <PIV2002>; krist-katolikoj <WF e.>; Malnov-Katolika / pra-katolika Eklezio; Krist-Katolika Eklezio • Estiĝinta post la Unua Vatikana Koncilio, protestanta kontraŭ la tie dogme fiksita pozicio de la papo <be>.

* de] Altkatholizismus; Christkatholizismus {schweiz} = eo] malnov-katolikismo; pra-katolikismo <be>; krist-katolikismo <WF e.>.

* de] altkatholisch; christkatholisch {schweiz} = eo] malnov-katolika; pra-katolika; krist-katolika <be>.

 

DE) Altruismus; Uneigennützigkeit • “Selbstlose Hinwendung zum anderen“, spielt eine zentrale Rolle in der philosophischen Ethik. << Egoismus. Vgl. Nächstenliebe.

EO) altruismo <PIV2002>; malegoismo <WF> • “Malegoisma turniĝo al alia“, ludas centran rolon en la filozofia etiko <be laŭ LThK>.

* de] Altruist = eo] altruisto <PIV2002>.

* de] altruistisch; uneigennützig = eo] altruisma / altruista <be laŭ PIV2002>; malegoisma <WF> <be>.

 

DE) Alumne; {lat alumnus Zögling} • Kandidat für kirchliche Ämter in geistlicher und wissenschaftlicher Ausbildung. Vgl. Universität; Priesterseminar; Lehre; Kolleg; Bildung.

EO) alumno {nov} {lat alumnus; es alumno} <be>; internulo <GWDE> • Kandidato en spirita edukado kaj scienca instruitado por eklezia ofico <be laŭ LThK>.

 

DE) Ambo; Ambon <DGW>; Lesepult <GWDE>; Legile {Schweiz} <WF> • Ausgestaltetes Lesepodest in einer Kirche für Lesungen und Predigt als Tisch des Gotteswortes <be nach ML-IX,1>. Vgl. Altar; Bemo; Lesepult; Kanzel.

EO) ambono <Z, PIV2002> • Formita pupitro en la altarejo por bibliaj legaĵoj kaj prediko kiel tablo de la Dia Vorto <be laŭ PIV2002 kaj ML-IX,1>.

 

DE) Ambrosianer (2); Oblaten des heiligen Ambrosius • Gegründet 1578 vom heiligen Karl Borromäus (1538 - 1584) nach dem Vorbild der Oratorianer; seit 1611 Orden vom heiligen Ambrosius (339 - 397) und vom heiligen Karl Borromäus (1538 - 1584).

EO) Ambrozianoj; Oblatoj de sankta Ambrozio • Ordeno fondita en 1578 de sankta Karolo Boromeo (1538 - 1584) laŭ la modelo de la oratorianoj; ekde 1611 ordeno de Sanktaj Ambrozio (339 - 397) kaj Karlo Boromeo (1538 - 1584) <be laŭ LThK>.

 

DE) Ambrosianisch … (Ambrosianische Liturgie; Ambrosianische Hymnen; usw.).

EO) ambrozia … (ambrozia liturgio; ambroziaj himnoj; ktp.) <be>.

 

DE) Ambrosianischer Lobgesang; Te Deum laudamus {lat: Dich, Gott, loben wir}; Tedeum <LThK> • {rk} Hymnus mit Nähe zum eucharistischen Hochgebet, legendär Ambrosius und Augustinus zugeschrieben <be nach LThK>.

EO) Ambrozia Laŭd-kanto; Te Deum laudamus {lat: Vin, Dio, ni laŭdas} <be> Tedeumo <PIV2002> • {rk} Himno kun aludo al la Eŭkaristia Preĝo, laŭlegende atribuite al Ambrozio kaj Aŭgusteno <be laŭ PIV2002>.

 

DE) Amen {heb: So sei es!} • Schlusswort nach Gebeten und Predigt mit der Bedeutung: Ja, so ist es.

EO) amen {heb: tiel estu!} • Fina vorto post preĝoj kaj prediko kun la signifo: Jes, tiel estu <be>.

* de] So sicher wie das Amen in der Kirche = eo] certaĵo kaj leĝo, kiel amen en preĝo <Z><be>.

 

DE) amicitia christiana {lat: christliche Freundschaft} • Geheimer christlicher Bund um 1800, um die Christen aufzurufen, Sauerteig zu sein, hinein in die Welt <O. Weiß: Begegnungen mit Klemens M. Hofbauer 1751 - 1820. Pustet, Regensburg 2009. S.134>.

EO) Amikeco Kristana <be> • Kaŝita sekreta kristana ligo ĉ. 1800 por voki la kristanojn esti fermentaĵo, enen en la mondon <be laŭ O. Weiß: Begegnungen mit Klemens M. Hofbauer 1751 - 1820. Pustet, Regensburg 2009. p.134>.

 

DE) Amigonianer; Fratres Tertii Ordinis Sancti Francisci Capulatorum a Beata Virgine Perdolente; °TC {lat: Brüder des dritten Ordens der Kapuziner des Hl. Franziskus von der Seligen Jungfrau von den Schmerzen; Kapuzinerterziarier Unserer Frau der Schmerzen • Gegründet 1889 von Luis Amigó y Ferer OFMCap (1854 - 1934) in Spanien. Die Kongregation hat etwa 400 Mitglieder in über 70 Niederlassungen und 19 Ländern der Erde (2011), vornehmlich in der spanischsprachigen Welt <be nach LThK kaj Wiki 2014-06-30>.

EO) Amigoanoj; Fratres Tertii Ordinis Sancti Francisci Capulatorum a Beata Virgine Perdolente; °TC {lat: Fratoj de la Tria Ordeno de la Kapucenoj de la S-ta Francisko de la Beata Virgulino de Doloroj} • Fondita en 1889 de Luis Amigó y Ferer OFMCap (1854 - 1934) en Hispanujo, la kongregacio havis en la jaro 2011 ĉ. 400 membrojn en pli ol 70 filioj en 19 landoj precipe en la hispan-linga mondo <be laŭ LThK kaj Wiki 2014-06-30>.

 

DE) Amoräer • Die rabbinischen Lehrer von etwa 200 - 500 n. Chr. <LThK>.

EO) amoraoj {nov} <be> {aramäisch Singular: Amora; Plur:al Amora'im die Sprechenden, die über etwas Berichtenden} • La rabenaj instruistoj de ĉ. 200 - 500 p. Kr. <be laŭ LThK>.

 

DE) Amoriter • Die vorisraelitische Bevölkerung Palästinas <be nach PBL>.

EO) Amoridoj <GWED> • La antaŭhebrea loĝantaro de Palestino <be>.

 

DE) Amos; das Buch Amos; °Am <EÜ> • Altes Testament: eines der zwölf kleinen Prophetenbücher <be>.

EO) Amos; °Amo <BIB> • Malnova Testamento: unu el la dek-du malgrandaj profetaj libroj <be>.

 

DE) Amositen • Teil der Böhmischen Brüder, der sich 1494 von diesen abtrennte <LThK>.

EO) amosanoj <be> • Parto de la Bohemaj Fratoj, kiu disiĝis de ili <be laŭ LThK>.

 

DE) Ampel {lat ampulla} • Lampe, meist hängend in der Kirche als Symbol des lumen Christi {lat: Licht Christi} <be nach KLW>.

EO) lucerno • Pendanta lampo en preĝejo <PIV2002> <be>.

 

DE) Amphore • Nach oben eng zulaufendes Tongefäß mit zwei Henkeln. Wenn Amphoren auf frühchristlichen Gräbern eingraviert sind, bedeutet dies, dass der Verstorbene “ein Gefäß der Gnade“ ist. Schmuckelement der Renaisance und des Klassizismus <BCS-S.23>.

EO) amforo <GWDE> • Supren mallarĝiĝanta argila vazo kun du teniloj. Se amforo estas gravurita sur fru-kristana tombo, tio signifas, ke la mortinto estas “vazo de la graco“. Ornama elemento de la renesanco kaj klasikismo <be laŭ BCS-S.23>.

 

DE) Amplexus {lat}; Umarmung • In der Liturgie stilisierte Form des Friedenskusses <LThK>.

EO) brakumo • Stiligita formo de la paco-kiso en la liturgio <be laŭ LThK>.

 

DE) Ampulle • Kleine Kanne oder Flasche aus Metall, Ton oder Glas, die als Wein-, Öl- oder Wasserbehälter zu liturgischen Zwecken dient <be nach DGW>.

EO) ampolo <PIV2002> • Kruĉeto aŭ boteleto el metalo, argilo aŭ vitro servanta kiel vinujo, oleujo aŭ akvujo por liturgiaj celoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Amt (1) • Offizielle Stellung, die mit bestimmten Pflichten verbunden ist <DGW>.

EO) ofico <PIV2002>; servo <CHR1923> • Oficiala posteno, kiu estas ligita kun difinitaj devoj <be>. Vgl. Dienst.

* de] Ämterhandel = eo] marĉando pri oficoj <CHR 1923> <be>.

* de] Ämterjäger = eo] ofico-akiremulo <CHR1923>; ofico-ĉasisto <xy> <be>.

* de] amtieren <GWDE, CHR1923>; amten <CHR1923> = eo] ofici <GWDE>.

* de] amtlicherseits = eo] ofice; flanke de la ofico <be>.

* de] amtlich (2) (im Bezug auf das Amt) = eo] ofica <be>.

* de] amtlos = eo] senofica; eksa; eksigita <CHR1923> <be>.

* de] Amtsantritt = eo] komenco en [nova] ofico <GWDE> <be>; ekofico <xy, GWDE> <be>. Vgl. Abdankung; Amtsenthebung.

* de] Amtsbefugnis; Amtsgewalt = eo] oficiala aŭtoritato <GWDE>; aŭtoritato <CHR1923>; kompetenteco <BE1926> <be>.

* de] Amtsbereich = eo] tereno de la ofico; tasko de la ofico <be>.

* de] Amtseinkünfte = eo] eloficaj enspezoj <BE1926> <be>.

* de] Amtsführung = eo] oficado; ofico-praktikado <BR1926> <be>.

* de] Amtsgeheimnis = eo] ofica sekreto <GWDE> <be>.

* de] Amtsgeschäfte = eo] oficaj aferoj <be>.

* de] amtshalber = eo] pro la ofico <be>.

* de] Amtshandlung = eo] ofica ago <GWDE> <be>.

* de] Amtshilfe = eo] helpo pro / per la ofico; ofica helpo <be>.

* de] Amtsinhaber = eo] ofico-havanto <xy>; oficulo <be>. Vgl. Amtsperson.

* de] Amtsmiene = eo] solena / grava / impona mieno <CHR1923> <be>.

* de] Amtsmüdigkeit = eo] tedo pri ofico <CHR1923> <be>.

* de] amtswidrig handeln = eo] kontraŭinstrukcie agi <BE1926> <be>.

* de] Amtswürde = eo] rango; oficeco <CHR1910>.

* de] das ist nicht deines Amtes = eo] tio ne estas via afero <BE1926> <be>.

* de] ein Amt bekleiden / ausüben = eo] plenumi oficon, ofici <GWDE>.

* de] Ein geistliches Amt übernehmen, (Diakon, Pfarrer, Priester, Lektor, Pfarrgemeindratsvorsitzender, usw. werden) = eo] preni sur sin eklezian oficon, (fariĝi diakono, pastro, pastoro, leganto, prezidanto de paroĥa konsilantaro, ktp.) <be>.

* de] er ist amtsmüde = eo] la ofico tedas lin <CHR1923> <be>.

* de] in Amt und Würden = eo] plen-ofice <be>.

* de] in ein Amt eintreten = eo] enoficiĝi <CHR1923>.

* de] in ein Amt einführen = eo] investi; instali <CHR1923>; enoficigi <GWDE>.

* de] kraft Amtes = eo] ofice <be>.

* de] sein Amt niederlegen = eo] demeti sian oficon <GWDE>; demisii <xy>.

* de] seines Amtes handeln = eo] agi laŭ sia ofico; agi laŭ sia devo <be laŭ BE1926>.

* de] von Amtes wegen = eo] oficiale <BE1926>; ofice <be>.

 

DE) Amt (2); Behörde (kirchliche); Dienststelle <DGW>; Dienstzimmer; Arbeitszimmer • <be>.

EO) instanco [eklezia]; deĵorejo; oficejo <GWDE>; servo <CHR1923> • <be>.

* de] Amt für Jugendarbeit = eo] porjunulara instanco <be>.

* de] amtlich (1); °amtl.; offiziell; rechtsgültig; {umg} sicher <GWDE> = eo] oficiala; leĝe valida; certa <GWDE>; ofica <CHR1923> <be>.

* de] Amtlichkeit = eo] oficialeco <GWDE> <be>.

* de] aufs Amt gehen = eo] iri al la oficejo <be>.

* de] außeramtlich = eo] privata <BE1026> <be>.

* de] das Amt ist geschlossen = eo] la oficejo estas fermita <be>.

* de] die kirchlichen Ämter unserer Diözese sind jeden Gründonnerstag geschlossen = eo] je ĉiu Sankta Ĵaŭdo la ekleziaj oficejoj de nia diocezo estas fermitaj <be>.

* de] halbamtlich = eo] duon-oficiala <BE1926> <be>.

 

DE) Amt (3) • {rk} Feierliche Messe ohne Leviten mit Gesang des Priesters und eines Chors <be nach GWDE>. Vgl. Messe; Abendmahl (2); Gottesdienst.

EO) meso kantata; ĉefmeso <WF> • Meso kun kantoj de sacerdoto kaj koruso <be>.

* de] Amt = eo] ĉefmeso <WF> <be>.

* de] Hochamt = eo] festa ĉefmeso <be laŭ WF>.

* de] levitiertes Amt (Tridentinische Messe) = eo] ĉefmeso kun asistantoj <WF> (Trenta-koncilia Meso) <be nach GWDE>.

* de] der Kirchenchor hat heute ein schönes Amt gesungen = eo] la preĝeja koruso bele kantis hodiaŭ <be>.

 

DE) Amt (4); Weiheamt • Siehe: Weiheamt.

EO) ordino • <be>.

 

DE) Amt für Evangelischen Religionsunterricht • Einrichtung der Evangelischen Kirche in Berlin-Brandenburg-Schlesische Oberlausitz zur Förderung des Evangelischen Religionsunterrichts; Sitz in Berlin <WDK>.

EO) Oficejo por Evangelia Kateĥizado / Katekizado • Institucio de la Evangelia Eklezio en Berlino-Brandenburgo-Silezia Oberlausitz por helpi al la evangelia kateĥizado; sidejo en Berlino <be laŭ WDK>.

 

DE) Amt für Gemeindedienst • Einrichtung der Evangelisch-Lutherischen Kirche in Bayern und der Evangelisch-Lutherischen Landeskirche Hannovers; Dachorganisation für verschiedene Arbeitsformen der Kirche und für kirchliche Verbände <WDK>.

EO) Oficejo por la Komunuma Servo • Institucio de la Evangelia Lutera Eklezio en Bavarujo kaj de la Evangelia Lutera Landa Eklezio de Hanovro; Tegmenta organizaĵo por d ieversaj labor-formoj de la eklezio kaj por ekleziaj societoj <be laŭ WDK>.

 

DE) Amt für Jugendarbeit • Dachorganisation aller Bemühungen um evangelische Jugendliche einer Landeskirche <WDK>. Vgl. Landesjugendpfarramt.

EO) Oficejo por Junulara Laboro • Tegmenta institucio de ĉiuj klopodoj pri evangeliaj gejunuloj de landa eklezio <be laŭ WDK>.

 

DE) Amt für Religionspädagogik • Einrichtung der Evangelisch-lutherischen Landeskirche in Braunschweig zur Förderung des Religionsunterrichts <WDK>.

EO) Oficejo por religia pedagogio • Instalaĵo de la Evangelia Lutera Landa Eklezio en Brunsviko por helpi al la religia kateĥizado <be laŭ WDK>.

 

DE) Amtsanmaßung; Amtsmissbrauch • Unbefugtes Ausüben der Amtsgewalt; unbefugte Vornahme einer amtlichen Handlung <DGW>.

EO) aŭtoritat-misuzo <GWDE>; ofico-misuzo <be> • Nepermesita praktiko de ofica aŭtoritato; nerajta faro de aŭtoritata ago <be laŭ DGW>.

 

DE) Amtsapparat • Alle Beamten und amtlichen Einrichtungen, mit denen die amtlichen Funktionen ausgeübt werden <be nach DGW>.

EO) ofica aparato; oficaro <be> • Ĉiuj oficistoj kaj oficaj instalaĵoj, kiuj efektivigias la oficajn funkciojn <be laŭ DGW>.

 

DE) Amtsbezeichnung • Offizieller Name des Amtes bzw. des Amtsträgers <be>.

EO) ofica titolo / nomo; rango-nomo • Oficiala titolo / nomo de la ofico respektive de la oficulo <be>.

 

DE) Amtsbruder; Amtsgenosse <CHR1923>; [geistlicher] Mitbruder <be> • Im kirchlichen Bereich.

EO) kolego <CHR1923>; [sacerdota] kunfrato <CHR1923, WF> • <be>.

 

DE) Amtseinführung; Einführung; Investitur; Installierung; Installation {schweizerisch, arch} <DGW>; Stellenbesetzung; Einsetzung (2); Amtseinsetzung • In ein Amt einführen. Besetzung einer Stelle <be>. Vgl. Abdankung; Ernennung; Nomination.

EO) enoficigo <GWDE>; investado <GWDE-Einsetzung>; instalo; instalado <PIV2002-2> • Instali en oficon <be>.

* de] das Ernanntwerden = eo] nomumiĝo <GWDE> <be>.

* de] ernennen = eo] nomumi <GWDE> <be>.

* de] Ernennung = eo] nomumo <GWDE> <be>.

* de] in das Amt einführen, investieren; installieren (2), in ein Amt einsetzen = eo] enoficigi <be laŭ GWDE>; instali <be laŭ PIV2002-2>.

 

DE) Amtsenthebung; Amotion <LThK>; Absetzung; Amtsentsetzung • Eine gegen den Willen des Amtsinhabers von der zuständigen Autorität vorgenommene Amtsbeendigung, die keine Strafmaßnahme darstellt <be nach LThK>. Vgl. Dienstenthebung.

EO) suspendo [de ofico] <GWDE>; eloficigo <xy>; eksoficigo <WF e>; suspendo [de sia ofico] <GWDE>; eksigo [de ofico] <CHR1923> • Finado de ofico fare de rajtigita aŭtoritato kontraŭ la volo de la ofico-havanto ne prezentanta punon <be laŭ LThK>.

 

DE) Amtserschleichung • Erlangung eines Amtes durch Betrug und Machenschaften <DGW>.

EO) ofic-uzurpo • Senrajte akiri oficon per trompo kaj maĥinacioj <be laŭ DGW>.

 

DE) Amtsgehilfe (1) [eines Bischofs] {rk} • Siehe: Koadjutor.

EO) koadjutoro.

 

DE) Amtsgehilfe (2) • Helfender Angestellter <be nach PIV2002>.

EO) adjunkto <Z, GWDE> • Helpanta dungito <be laŭ PIV2002>.

 

DE) Amtskirche • Bezeichnung der amtlichen Seite der Kirche, wegen mangelhaft erfahrener Verwirklichung der kirchlichen Comunio des II. Vatikanischen Konzils manchmal auch polemisch gemeint <be nach LThK>.

EO) ofic-eklezio <be> • Esprimo por la ofica flanko de la eklezio, pro manke spertita realigo de la eklezia comunio de la Dua Vatikana Koncilio kelk-foje kun polemika subtono <be laŭ LThK>.

* de] kirchliche Bürokratie = eo] eklezia burokratio <xy>.

 

DE) Amtskreuz {ev} • Ein Kreuz, das - an der Kette um den Hals getragen - einen höheren Rang in der Leitung der Kirche ausdrücken soll <WDK>. Vgl. Bischofskreuz {rk}.

EO) ofica kruco {ev} • Kruco, kiu - portata sur ĉeno ĉirkaŭ la kolo - indikas pli altan rangon en la gvidado de la Eklezio <be laŭ WDK>.

 

DE) Amtsperson • Jemand, der in amtlicher Eigenschaft auftritt und tätig wird <DGW>.

EO) aŭtoritatulo <xy> • Iu, kiu aperas kaj agas en ofica aŭtoritato <be laŭ DGW>.

* de] eine kirchliche Amtsperson = eo] eklezia oficisto <be>.

 

DE) Amtssiegel; Dienstsiegel; Pfarrsiegel • Siegel des Amtes zur Beglaubigung von Schriftstücken <DGW>.

EO) oficiala sigelo <GWDE>; paroĥa sigelo • Distinga signo stampebla sur paperon por garantii aŭtentikecon de dokumento <PIV2002-sigelo-1> <be>.

 

DE) Amtssitz (1) • Siehe: Kathedra

EO) katedro • <be>.

 

DE) Amtssitz (2) • Ofizieller Ort des Amtes <be>.

EO) rezidejo • Oficiala loko de la ofico <be>.

* de] Amtssitz des Bischofs = eo] rezidejo de la episkopo <be>.

 

DE) Amtsträger • Jemand, der ein bestimmtes Amt inne hat <be nach DGW>; hauptamtlicher Mitarbeiter der Kirche in einem bestimmten Amt <be nach WDK>.

EO) oficulo; aŭtoritatulo • Iu, kiu tenas certan oficon <be laŭ DGW>; plen-ofica kunlaboranto de la Eklezio en certa ofico <be/kr laŭ WDK>.

 

DE) Amtsverweser • Jemand, der offiziell vorübergehend ein Amt ausübt. Vgl. Pfarrverweser.

EO) provizora oficisto <be>; vic- <CHR1923>; anstataŭanto <xy> • Iu, kiu oficiale provizore oficas <be>.

 

DE) Amtsvorsteher; Amtschef • Vorsteher eines Amtes <be>.

EO) oficej-estro <GWDE> • Estro de oficejo <be>.

 

DE) Amtsweg; Dienstweg • Amtlicher Weg, den ein Schreiben in der Amtshierarchie zu gehen hat <be>.

EO) oficiala kanalo; oficiala vojo; instanca vojo <GWDE> • Ofica vojo preskribita por skribaĵo en la ofica hierarkio <be>.

 

DE) Amtswohnung; Pfarrhof; Pfarrhaus • Wohnung, in der ein Amtsinhaber zu wohnen hat <be>.

EO) ofica loĝejo; komunuma loĝejo <CHR1923>; pastra domo; paroĥ-estra domo <GWDE> • Loĝejo, en kiu devas loĝi ofico-havanto <be>.

* de] Die Amtswohnung eines Pfarrers ist das Pfarrhaus seiner Pfarrei = eo] la ofica loĝejo de pastro estas la paroĥa pastra domo <be>.

 

DE) Amtszeit; Amtsdauer • Dauer einer Amtsperiode <be>.

EO) ofica daŭro <GWDE>; daŭro de ofico-periodo • Daŭro de ofica periodo <be>.

 

DE) Amtszuchtverfahren {ev} • Disziplinarverfahren gegen Pastoren <WDK>.

EO) Ofica disciplo-proceduro {ev} • Disciplina proceduro kontraŭ pastoroj <WDK>.

 

DE) Amts… (Amtszeichen, Amtszeit, Amtsperiode; usw.).

EO) ofica …; ofic[o]- (ofica signo, ofico-tempo, ofica periodo; ktp.) <be>.

 

DE) Amulett; Talisman; Schutzzauber; Glücks • Kleiner als Anhänger getragener Gegenstand, dem unheilabwehrende und glückbringende Kräfte zugeschrieben werden <DGW>.

EO) amuleto; talismano • Malgranda objekto portata kiel pendigilo, al kiu oni atribuas fortojn por forigi malbonon kaj alporti feliĉon <be laŭ DGW>.

 

DE) Anabatischer Opferbegriff; aufsteigender Opferbegriff • Im Opfer des Neuen Bundes wird Gott Brot und Wein gen Himmel dargebracht <be nach ML-S.99>.

EO) supreniĝa / ascenda ofer-ideo • En la ofero de la nova interligo oni suprenlevas panon kaj vinon al la ĉielo <be laŭ ML-S.99>.

* de] anabatisch (aufsteigend) <DFW> = eo] supreniĝa / ascenda <be laŭ PIV2002-sob>. << katabatisch (absteigen).

 

DE) Anachoret • Außerhalb einer Siedlung lebender Asket seit dem späten 3. Jahrhundert. <be nach LThK>. Vgl. Einsiedler; Klausner; Zönobit; Wüstenvater.

EO) anaĥoreto <WF>; anakoreto <GWDE> • Ekde la malfrua 3a jar-cento: asketo vivanta for de aliaj homoj <be laŭ LThK>.

* de] anachoretisch = eo] anaĥoreta / anakoreta <be>.

 

DE) anagogisch; anagog <LThK>; die Anagoge {altgr anagogé Hinaufführung} <Wiki 2015-08-24> • Betrifft die eschatologische Bibelauslegung <nach BJN-1-Schriftsinn 4.-S.429>. Vgl. Schriftsinn.

EO) anagoga; anagogo {nov} <be> {altgr anagogé altenigo; es Anagogia; en Anagoge, anagogy; fr anagogique; it anagogico} • Koncernas la eskatologian flankon de la biblio <be>.

 

DE) Analogie • Entsprechung, Ähnlichkeit, Gleichheit von Verhältnissen <DGW-1>.

EO) analogio; konformeco <GWDE> • Simileco, egaleco de cirkonstanco <be laŭ DGW-1>.

* de] analog = eo] analoga <PIV2002-1> <be>.

* de] das Entsprechende = eo] la analoga <laŭ PIV2002-1> <be>.

* de] die Entsprechung = eo] la analogeco <kr>.

 

DE) Analogiezauber; Ähnlichkeitsmagie <LThK-Magie> • Will durch Handeln des Magiers etwas Gleiches oder Ähnliches bei einer überlegenen Macht bewirken <be nach LThK>.

EO) analogo-magio • La sorĉa agado de la magiisto volas efiki ion similan ĉe pli supera potenco <be laŭ LThK>.

 

DE) Anamnese {gr anamnäsis Wiedererinnerung, lat memoria Gedächtnis, Erinnerung}; Gedächtnis; Gedenken • 1. Platon: vorgeburtliches Wissen. 2. Augustinus (354 - 430): Präsenz eines ewigen, vernünftigen Lichtes. 3. Liturgisch: In einer rituellen Handlung wird ein Gründungsgeheimnis gegenwärtig <ML.S.63>. Vgl. Mysterientheologie.

EO) anamnezo <WF>; rememoro <be> • 1. Platono: antaŭnaska scio. 2. Aŭgusteno: prezento de eterna, racia lumo. 3. Liturgio: en rita agado prezentiĝas fonda mistero <be laŭ LThK>.

* de] anamnetisch-epikletisch <ML-S.98> = eo] anamneza-epikleza <be>.

* de] Christusanamnese <ML-S.63> = eo] anamnezo pri / de Kristo <be>.

* de] Kultanamnese <ML-S.94> = eo] kulta anamnezo <be>.

 

DE) Anaphora {gr: das Hinauftragen}; Eucharistisches Hochgebet; Kanon; Eucharistiegebet • Terminus technicus für das Eucharistische Hochgebet der alten Kirche und der orientalischen Kirchen <LThK>. Vgl. Hochgebet; Kanon (1).

EO) anaforao {nov} <be> {gr anaphora suprenlevado} <be laŭ LThK>; (anaforo {evit}, ĉar jam estas okupita en muziko kaj literaturo) <be>; kanono <PIV2002-kanono 1c>; Eŭkaristia Preĝo • Terminus technicus (speciale uzata termino) por la Eŭkaristia Preĝo de la malnova eklezio kaj de la orientaj eklezioj <be laŭ LThK>.

* de] Basilius-Anaphora = eo] anaforo de Bazilio <be>.

 

DE) Anastasis {gr anástasis Auferstehung} <LTGD> {ort} <LThK>; Abstieg Christi in die Unterwelt <Wiki 2015-08-24>; Osterbild; Auferstehungbild <be> • Oster- und Auferstehungsbild des die Gerechten aus dem Hades befreienden Christus <be nach LThK>. Vgl. Reich des Todes; Höllenfahrt Christi <be>.

EO) anastasis {ort}; anastaziso {nov} <be> {gr anástasis resurekto} <LTGD> • Paska resurekto-bildo de Kristo liberiganta la justulojn el Hadeso <be nach LThK>.

 

DE) Anathem <DGW> {Plur: Anathemata}; anathema <WF, DGW> {gr/lat anathema} {rk}; Lehrverurteilung; Lehrverwerfung <LThK> • Feierliche Verurteilung von Irrlehren durch die Kirche <be nach DGW>. Vgl. Bann (1); anathema sit; Kirchenbann.

EO) anatemo <WF, PIV2002> • Solena kondamno, per kiu la eklezio kondamnas herezaĵon <be>.

* de] anathematisieren; mit dem Bann belegen, verdammen <DGW> = eo] anatemi <WF, PIV2002>; solene malbeni ion <be laŭ PIV2002> <be>.

 

DE) anathema sit {lat: [wer das Gegenteil glaubt] sei exkommuniziert} • Abschließende Formel vieler Konzilsbeschlüsse. Vgl. Anathema.

EO) estu anatemita {lat: [kiu kredas la kontraŭon] estu anatemita} • Fina formulo de multaj konciliaj decidoj <be>.

 

DE) anbeten (1) (allein auf Gott hin) • Allein Gott zustehende Anbetung. Vgl. beten.

EO) adori <PIV2002-1> • Sole al Dio konvenanta kultado <be>.

* de] Alleinanbetung = eo] sol-adorado <be>; ekskluziva adorado <XY>.

* de] Das goldene Kalb anbeten = eo] adori la oran bovidon <GWDE> <be>.

* de] Ewige Anbetung = eo] ĉiam-daŭra adorado <WF>; ĉiama adorado <be>.

* de] Sich anbetend niederwerfen = eo] ador-kliniĝi <WF>.

* de] “Gott ist Geist, und alle, die anbeten, müssen im Geist und in der Wahrheit anbeten” <EÜ Joh 4,24> = eo] “Dio estas Spirito, kaj Liaj adorantoj devas adori Lin laŭ spirito kaj vero” <BIB Joh 4,24>.

 

DE) anbeten (2) (Gott und Gott nahestehende Wesen) • 1. Seine Verehrung gegenüber Gott, etwas Göttlichem oder Gott nahe stehenden Personen zum Ausdruck bringen. 2. Religiöse Zeremonien verwenden <be laŭ PIV2002-1-3>. Vgl. beten.

EO) kulti <PIV2002-1>; honori <PIV2002-1+2> • 1. Esprimi sian religian respektegon al Dio, al iu diaĵoj aŭ al personoj aparte elektitaj de Dio <be laŭ PIV2002-1+3>. 2. Realigi sistemon de ceremonioj kiel ekstera formo de religio <be laŭ PIV2002-1+2>.

 

DE) anbeten (3) (nicht auf Gott hin); [überschwänglich] verehren, vergöttern • <DGW>.

EO) honori; [pasie] ami; admiri; (adori <PIV2002-2+3> {evit} ĉar adori jam estas religie okupita laŭ <PIV2002-1) • <be>.

 

DE) Anbetung {lat adoratio, cultus gr proskynesis} <LThK>; Adoration <DGW>; Anbetung Gottes <be>; Gottesverehrung <ML>; Latria <LThK>; Latrie {spätlat latria, gr latreia [Opfer]dienst, nach gr latreuein einem Gott [mit Gebet und Opfer] dienen} • {rk} Die Gott, dem Vater, dem Sohn (Christus) und dem Heiligen Geist allein zustehende Anbetung <DGW, auch Wiki 2014-10-30>. Vgl. Verehrung.

EO) ador[ad]o • La adorado, kio nur konvenas al Dio, la Patro, la Filo (Kristo) kaj la Sankta Spirito < be laŭ DGW, ankaŭ Wiki 2014-10-30>.

* de] Anbetung Gottes = eo] adorado de Dio <be>.

* de] Anbetung des Allerheiligsten = eo] adorado de la plej Sankta Sakramento <be>.

 

DE) Andacht (1) • Das auf Gott ausgerichtete Denken (Frömmigkeitshaltung) <be>.

EO) devoteco; pi[ec]o <GWDE>; (devocio {nov} <WF> {evit}, ĉar devota/pia sufiĉas <be>) • <be>.

* de] andächtig = eo] pia; kora <be>. Vgl. innig.

* de] andächtig / andachtsvoll beten = eo] pie / devote preĝi <be>.

 

DE) Andacht (2); Heilige Stunde <WF> • Gemeinsame Gebete und Gesänge <be>. Vgl. Maiandacht.

EO) [komuna] preĝ-kunveno <be>; sankta horo <WF>; [mallonga] Diservo; preĝado <GWDE>.

* de] Eucharistische Andacht = eo] eŭĥaristia preĝ-kunveno / Diservo /preĝado <be>.

 

DE) Andacht (3) • Gebetstext im Gebetbuch <WF>.

EO) [pia] preĝo; [edifa] preĝo <be laŭ GWDE>; preĝ-teksto • Teksto en la preĝ-libro <be>.

 

DE) Andachtsbeichte; Devotionsbeichte {rk} • Beichte zur Vertiefung der persönlichen Frömmigkeit. Vgl. Beichte; Ohrenbeichte; Generalbeichte.

EO) konfeso pro devoteco <be> {rk} • Konfeso por profundigi sian piecon <be>.

 

DE) Andachtsbild; Einlegebild • Kleines Bild, das man ins Andachtsbuch legen kann.

EO) pia bildo • Malgranda bildo, kiun oni povas meti en preĝ-librojn <be>.

 

DE) Andachtsgegenstand • Gegenstand, der zur Andacht stimmt; der zu frommen Handlungen benutzt wird <be>.

EO) kult-objekto <xy>; aĵo de pieco • Objekto elvokanta piecon; uzata por piaj agoj <be>.

 

DE) Andachts… (Andachtsbuch; Andachtsübung; usw.).

EO) devota / pia … (devota / pia libro; devota / pia ago; ktp.) <be>.

 

DE) Andenken (1); Gedächtnis; Gedenken <DGW>; Erinnerung; Angedenken • Die Fähigkeit, sich zu erinnern. Vgl. Anamnese; gedenken; Memento.

EO) memoro; rememoro <GWDE>; memorigo • La kapablo memori <PIV2002-1> <be>.

* de] “Tut dies zu meinem Gedächtnis” <EÜ Lk 22,19> = eo] “ĉi tion faru pro memorigo pri Mi” <BIB Luk 22,19>; “faru tion je Mia rememoro” <RM, ADORU 046.2> <be>.

* de] Gedächtnisbefehl <ML-S.34> = eo] memoriga ordono <be>.

* de] Gedächtnisfeier = eo] soleno de rememoro <GWDE> <be>.

* de] Jahresgedächtnis <ML-S.68> = eo] jar-memoro <be>.

* de] kichliches Grundgedächtnis = eo] eklezia funda memoro <be>.

* de] Todesgedächtnis <ML-S.68> = eo] morto-rememoro <be>.

* de] Totengedächtnismahl = eo] festeno / manĝado memore al mortintoj <be>.

* de] Totengedenken = eo] Memoro pri la mortintoj <be>.

 

DE) Andenken (2); Erinnerung • Gegenstand der Erinnerung.

EO) memoraĵo • Tiu parto de la menso, kiu konservas la akiritaĵojn <PIV2002-3> <be>.

* de] Kommunionandenken; Erstkommunionandenken = eo] memoraĵo pri la unua komunio <be>.

 

DE) Andreaskreuz <WDK>; Schrägkreuz; burgundisches Kreuz <GWDE> • Kreuzsymbol mit gleich langen Balken, die wie ein X gestellt sind <WDK>.

EO) Kruco de Sankta Andreo • Kruco-simbolo kun same longaj traboj, kiuj staras kiel X <be laŭ WDK>.

 

DE) andrgyn • Männlich und weiblich zugleich; halb männlich, halb weiblich <Dominik Klenek: Genermainstreaming, Brunnen 2. Aufl. 2015, S.83>.

EO) androgina <GWDE> • Sam-tempe vira kaj virina; duone vira, duono virina <be laŭ Dominik Klenek: Genermainstreaming, Brunnen 2. Aufl. 2015, S.83>.

 

DE) Anerkennungsschreiben • Schreiben, in dem von offizieller Seite eine Anerkennung für eine gute Tat, zu einem Jubiläum, usw. ausgedrückt wird <DGW>.

EO) rekona letero <xy> • Skribaĵo, en kiu estas esprimata aprezo por bona ago, okaze de jubileo, ktp. <be>.

 

DE) Anfechtung (des Glaubens) • Versuchung im Glauben <be>.

EO) kred-atako; atako (kontraŭ la kredo) • Tento pri la kredo <be>.

 

DE) anflehen1. Bittend angehen; bei einem Heiligen, bei Gott Rat und Hilfe suchen. 2. Jemanden um Vermittlung bitten. 3. Um etwas anflehen, ersuchen, um etwas bittend angehen <be nach DGW>. Vgl. anrufen.

EO) alvoki <GWDE>; preĝe alvoki <WF> • Preĝe peti por ricevi ion <PIV2002>.

 

DE) Angelicum {lat angelicum engelhaft} • {rk} Päpstliche Universität der Dominikaner in Rom <LThK-Päpstliche Hochschulen>. Vgl. Päpstliche Hochschulen.

EO) Universitato Angelicum {lat angelicum anĝel[ec]a} • {rk} Dominikana papa universitato en Romo <be>.

 

DE) Angeliken {lat Sorores angelicae Sancti Pauli Englische Schwestern vom heiligen Paulus} <LThK>; Engelschwestern <LThK> • 1530 in Mailand gegründet vom heiligen Antonius Maria Zaccaria (1502 - 1539) <be nach LThK>.

EO) anĝelaninoj; Sorores angelicae Sancti Pauli {lat}; anĝel-fratinoj • En la jaro 1530 en Milano fonditaj de sankta Antonio Maria Zaccaria (1502 - 1530) <be laŭ LThK>.

 

DE) Angelinen (2) {rk} • Italienische Franziskanerinnen-Kongregation {it Francescane Angelini (pron: Franĉeskane Anĝelini)} 1884 in Norditalien gegründet; heute weltweit verbreitet. Vgl. Ursulinen.

EO) Anĝelinaninoj {rk} • Itala franciskanina kongregacio {it: Francescane Angelini (pron: Franĉeskane Anĝelini)} fondita en 1884 en Norda Italujo; nun-tempe mond-vasta <be laŭ LThK>.

 

DE) Angelologie; Engellehre • Die Lehre von den Engeln <LThK>.

EO) anĝelologio • Doktrino pri la anĝeloj <be laŭ LThK>.

 

DE) Angelus {angelus [domini] lat Engel [des Herrn]}; Engel des Herrn <lat angelus domini>; Englischer Gruß <be>; Englisch-Gruß-Gebet; Angelus-Gebet <WF>; Engelgruß <Gertrud von Le Fort: Hymnen an die Kirche-Das Heilige Jahr> • {rk} 1. Nach dem lateinischen Anfangswort benanntes Gebet. 2. Läuten der Glocken zum Angelus-Gebet am Morgen, am Mittag und am Abend <be>.

EO) anĝeluso <Z, PIV2002, WF>; anĝelusa preĝo; 1. {rk} {lat angelus anĝelo} • Preĝo nomata laŭ la komenca latina vorto <be> 2. Sonorado por matena, mida kaj vespera preĝo-tempo <xy>.

* de] Die Angelus-Glocke <be>; die Englischgruß-Glocke = eo] anĝelusa sonorilo <WF> <be>.

* de] Angelusläuten; Angelus-Läuten; Aveläuten; Ave-Läuten <be>; Englischgruß-Läuten <WF> = eo] anĝelusa sonorado <GWDE> <be>.

 

DE) Angesicht [Gottes] • Zuwendung Gottes <be>. Vgl. Gesicht (1).

EO) vizaĝo [de Dio] • Atento de Dio <be>.

* de] “… und Wahrheit vor deinem Angesicht” = eo] “… kaj vero antaŭ Via vizaĝo” <BIB Psa 89,15> <be>.

* de] “Jahwe aber redete mit Mose von Angesicht zu Angesicht” <BHS-Ex 33,11> = eo] “kaj la Eternulo parolis kun Moseo vizaĝon kontraŭ vizaĝo” <BIB Eli 33,11>.

 

DE) Anglikaner • Mitglied der englischen Staatskirche <be nach DGW>.

EO) anglikano <Z, PIV2002> • Membro de la angla ŝtata eklezio <PIV2002> <be>.

* de] Anglikanismus = eo] anglikanismo <PIV2002, WF> <be>.

* de] Hochkirche {anglikanisch} = eo] [anglikana] alt-eklezio <BE1926> <be>.

* de] hochkirchliche Bewegung {anglikanisch} = eo] [anglikana] alt-eklezia movado <be>.

 

DE) Anglikanische Artikel • Lehrmäßige Positionen der anglikanischen Kirche. Vgl. Artikel; Marburger, Torgauer, Schmalkaldische, Schwabacher, Ilanzer; Organische Artikel.

EO) Anglikanaj [Kred-]Artikoloj • La instrua pozicio de la anglikana eklezio <be laŭ LthK>.

 

DE) Anglokatholizismus • Dieser Begriff bezeichnet seit 1837 eine Richtung der anglikanischen Hochkirche mit hoher Auffassung von Autorität, Bischofsamt, Sakramenten und Königtum <LThK>.

EO) anglo-katolikismo • Tiel nomiĝas de 1837 parto de la anglikana alt-eklezio kun alta estimo pri aŭtoritato, episkopa ofico, sakramentoj kaj reĝeco <be laŭ LThK>.

 

DE) Angstläuten • An die Todesangst Christi erinnerndes Glockenläuten.

EO) pasiona sonorado • Memorigas pri la pasiono de Kristo <be laŭ LThK>.

 

DE) angustia loci {lat: eingeengter Wohnort} •{rk} Dispensgrund für die Ehehindernisse der Blutsverwandschaft und Schwägerschaft wegen Kleinheit des Wohnorts. Vgl. Ehrbarkeit; öffentliche Ehrbarkeit; Hindernis; Ehehindernis; aufschiebendes Ehehindernis; Impotenz; Religionsverschiedenheit.

EO) malgrandeco de la loĝ-loko •{rk} Dispens-kaŭzo kontraŭ la edziĝ-malhelpo de sam-sangeco kaj bofrateco pro malgrandeco de la loĝ-loko <be laŭ LThK>.

 

DE) Anhänger; Schüler (1); Jünger; Gefolgsmann <LThK>; Unterstützer; Fan <GWDE> • Jemand, der einer Person oder einer Richtung anhängt; <DGW>. Vgl. Apostel.

EO) ano; adepto; disĉiplo; subtenanto <GWDE> • Iu, kiu apartenas al subtenantaro de persono aŭ movado <be laŭ DGW>.

* de] Anhängerschaft; Anhang = eo] anaro <GWDE> <be>.

* de] die Jüngerschaft (1. Eigenschaft) = eo] disĉipleco <be>.

* de] die Jüngerschaft (2. Gruppe) = eo] disĉiplaro <be>.

* de] zu Jüngern machen = eo] disĉipligi <WF> <be>.

 

DE) Anhänglichkeit • Verbundenheit gegenüber jemand oder einer Sache <be>.

EO) ligiteco <WF> • Esti ligita al iu aŭ al ia objekto <be>.

* de] Anhänglichkeit an die Welt = eo] ligiteco al mondo <WF>.

 

DE) anhauchen; anblasen • Geste in der christlichen Liturgie <be nach LThK>.

EO) alspiri <xy>; (elspiri [al iu] <GWDE> {evit} ĉar “elspiri” estas “aushauchen” <xy>) • Gesto en la kristana liturgio <be laŭ LThK>.

 

DE) Anihilation <LThK> • Aufhebung in Nichts, z. B. im kirchlichen Rechtswesen <be>.

EO) nuligo; neniigo <xy> • Meto en nenion, ekz. en la ekleziaj juraĵoj <be>.

 

DE) Animisten1. Anhänger alter Religionen mit vielfältigem Seelen- und Geisterglauben, in dem besonders die Toten weiterleben <be nach LThK>. 2. Völker ohne Schrift, die sich religiös nicht einer Hochreligion angeschlossen haben <LThK>.

EO) animistoj1. Anoj de malnovaj religioj kun mult-faceta kredo pri animoj kaj spiritoj, en kiu pluvivas precipe la mortintoj <be/xy>. 2. Popoloj sen skribo, kiuj ne apartenas al mond-vasta religio <be laŭ LThK>.

* de] Animismus = eo] animismo <WF> <be>.

* de] animistisch = eo] animisma <WF> <be>.

* de] Animist = eo] animisto <GWDE> <be>.

 

DE) Anker • Symbolisiert die göttliche Hilfe gegen die Stürme der Zeit. Sinnbild für Hoffnung, auch für Glaube.

EO) ankro • Simbolas la Dian helpon kontraŭ la ŝtormoj de la tempo. Simbolo de espero, ankaŭ de kredo <be laŭ LThK>.

 

DE) Anna Selbdritt; Selbdrittbilder <LThK> • Dreifigürliche Darstellung von Anna, der Großmutter Jesu und Mutter Marias, von Maria, der Tochter Annas und Mutter Jesu, und Jesu, des Sohnes Marias und Enkels Annas <be>.

EO) Anna Triopa <xy> • Tri-figura skulptaĵo aŭ bildo kun Anna, la avino de Jesuo kaj patrino de Maria, de Maria, la filino de Anna kaj patrino de Jesuo kaj Jesuo, la filo de Maria kaj nepo de Anna <be>.

* de] Anna-Schwestern = eo] Anna-fratinoj; Ana-fratinoj <be>.

 

DE) Annaten; Servitien • Seit dem 11. Jahrhundert: Jährliche Abgaben eines Pfründeinhabers <be nach LThK>. Vgl. Taxen.

EO) jar-servoj <be> • Ĉiu-jara imposto de prebendulo ekde la 11a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Anno Domini; °A. D. <QU> {lat: en la jaro de la Sinjoro} • Christliche Formel für die Bezeichnung eines Jahres nach Christus.

EO) Anno Domini; en la jaro post Kristo; °p. Kr. • En la nomita jaro kalkulita laŭ Jesuo Kristo <be>.

* de] Anno Domini 2011; A. D. 2011; im Jahr 2011 = eo] Anno Domini 2011; 2011 p. Kr.; en la jaro 2011 <be>.

 

DE) Annolied • Anonymes Preisgedicht auf Anno II. (um 1010 - 1075), Erzbischof von Köln <be nach LThK>.

EO) kanto pri Anno • Anonima laŭd-kanto pri Anno la 2a (ĉ. 1010 - 1075), arĥiepiskopo de Kolonjo <be laŭ LThK>.

 

DE) Annuario pontifico {lat: Päpstliches Jahrbuch} • {rk} Vom Staatssekretariat herausgegebenes amtliches Handbuch der katholischen Kirche <KAZ>.

EO) Annuario pontifico {lat: papa jar-libro} • {rk} Oficiala jar-libro de la katolika eklezio eldonita de la Ŝtata Sekretario <be laŭ KAZ>.

 

DE) Annullierung einer Ehe; Ungültigerklärung einer Ehe; Ungültigkeitserklärung einer Ehe; Nichtigkeitserklärung einer Ehe; Eheaufhebung <DGW>; Eheannullierung <be> • Rechtskräftige Auflösung einer Ehe für die Zukunft wegen Mängel, die bereits bei der Eheschließung vorlagen <DGW>. Vgl. Ehegericht; Ehenichtigkeit.

EO) nuligo [de edzeco]; senvalidigo [de edzeco] • Jure efika nuligo de edzeco por la estonteco pro mankoj, kiuj jam ekzistis ĉe la edziĝo <be laŭ DGW>.

* de] annullieren; ungültig erklären = eo] nuligi; senvalidigi <be>.

 

DE) Annuntiationsstil; Florentiner Stil; Trierer Stil • Mittelalterlicher Jahresanfang am Fest der Verkündigung des Herrn, dem 25. März <be nach LThK>.

EO) anonco-stilo <PIV2002-stilo 3> • Mez-epoka jar-komenco je la festo de la anonco de la Sinjoro, la 25an de marto <be laŭ LThK>.

 

DE) Anonyme Alkoholiker • Selbsthilfeorganisation für Suchtkranke <WDK>. Vgl. Sucht.

EO) anonimaj alkoholuloj • Mem-helpa organizaĵo por tokso-maniuloj <be laŭ WDK>.

 

DE) Anrechnende Gnade; gracia imputativa {lat} • Das Gerecht- und Heiligwerden des Menschen geschieht durch die Anrechnung der Gerechtigkeit Christi <be nach LThK>.

EO) atribua graco; gracia imputativa {lat} • Pravigo kaj sanktigo de homo okazas per atribuo de la justeco de Kristo <be laŭ LThK>.

 

DE) anrufen (1) • Anflehen, bittend angehen; bei einem Heiligen, bei Gott Rat und Hilfe suchen. Vgl. anflehen.

EO) alvoki (1) <GWDE, WF>; preĝe alvoki <WF> • Preĝe peti por ricevi ion <PIV2002>.

 

DE) anrufen (2) • Jemanden um Vermittlung bitten.

EO) help-peti <be>; alvoki (2) <GWDE> • Iun peti pri helpo ĉe iu <be>.

 

DE) anrufen (3) • Um etwas anflehen, ersuchen, um etwas bittend angehen <be nach DGW>.

EO) peti <be>; alvoki (3) WDE> • Peti por ricevi ion <PIV2002>.

 

DE) Anschauung Gottes • Intensive personale Beziehung zu Gott <be laŭ LThK>.

EO) rigardado de Dio <xy>; beatiga vizio <WF> • Intensaj personaj rilatoj al Dio <be laŭ LThK>.

 

DE) Anschlagtafel; Anschlagbrett; Schwarzes Brett • Tafel, oft am Kircheneingang, an der schriftliche Informationen aushängen <be>.

EO) afiŝ-tabulo; nigra tabulo <GWDE> • Tabulo ofte en la preĝeja enirejo, sur kiu videblas skribaj informoj <be>.

* de] Anschläge = eo] afiŝoj; informoj; publikigaĵoj <be>.

* de] anschlagen = eo] fiksi; alnajli <GWDE> <be>.

* de] ein Plakat anschlagen = eo] fiksi afiŝon <GWDE> <be>.

* de] Anschlagzettel = eo] mur-afiŝo <GWDE> <be>.

* de] Anschlagsäule; Litfasssäule = eo] afiŝ-kolono <GWDE> <be>.

 

DE) Anselmianum {lat} •{rk} Päpstliche Hochschule, genannt nach dem heiligen Anselm v. Canterbury (1033 - 1109), Kirchenkehrer <LThK> und betrieben von den Benediktinern. Vgl. Päpstliche Hochschulen.

EO) Alt-lernejo de la S-ta Anselmo <be> •{rk} Papa alt-lernejo, nomata laŭ la s-ta Anselmo el Canterbury (1033 - 1109), doktoro de la eklezio, kaj organizata de la benediktanoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Ansprache • Religiös: Kurze Predigt mit mehr persönlich geprägten Gedanken. Vgl. Prediger; Homilie.

EO) alparolado <GWDE> • Prediketo kun iom personaj pensoj <be>.

* de] Eine Ansprache halten = eo] fari alparoladon <GWDE>; mallonge prediki <be>.

 

DE) ansprechen • Jemanden um Hilfe bitten.

EO) alparoli; sin turni al iu <GWDE> • Peti helpon de iu <be>.

* de] ansprechbar = eo] alparolebla <be>.

* de] Ansprechbarkeit = eo] alparolebleco <be>.

* de] Ansprechpartner = eo] kompetenta fakulo; peranto <GWDE> <be>.

 

DE) Anspruchslosigkeit; Einfachheit; Bescheidenheit; Genügsamkeit <DGW> • Bescheiden sein, Schlichtheit; geringer Anspruch <be nach www.duden.de 2015-03-18>.

EO) senpretendeco; modest[ec]o; simpl[ec]o; modero; senpretendo <be nach GWDE> • Esti modesta; malalta pretendo <be>.

* de] anspruchslos; einfach; bescheiden = eo] senpredenda; modesta; simpla; modera; senpretenda; diskreta <GWDE> <be>.

* de] Anspruch = eo] pretendo; postulo <GWDE> <be>.

* de] anspruchsvoll = eo] pretendema; postulema; elektema <GWDE> <be>.

 

DE) anstimmen • Ein Lied anstimmen <be>. Vgl. Lied.

EO) ekkanti <GWDE> • Komenci kanton <be>.

* de] Kirchenlieder anstimmen; Lieder anstimmen = eo] ekkanti [religiajn] kantojn <be>.

 

DE) antafeln • Bekanntgabe der Gesangbuchnummern an einer Tafel in der Kirche <WDK>.

EO) publikigi • Publikigo de la numeroj el la kant-libro sur tabulo aŭ simile en la preĝejo <be laŭ WDK>.

 

DE) antasten1. Mit den Händen tastend anfühlen, berühren. 2. Zu verbrauchen beginnen. 3. Etwas schmälern, beeinträchtigen, verletzen <duden.de 2016-10-25>.

EO) tuŝi1. Kun la manoj tuŝi. 2. Komenci utiligi. 3. Mallarĝigi, malgrandigi, ĝeni, lezi <be laŭ WDK>.

 

DE) Anteilnahme; Mitgefühl • Innere Beteiligung; Interesse <DGW>. Vgl. Sympathie; Beileid.

EO) kunsento; kompato <GWDE> • Interna partopreno; intereso <be>.

* de] mitleiden; Anteil nehmen; mitfühlen = eo] kunsenti; kompati <be>.

 

DE) Anthem • Die seit dem 16. Jahrhundert repräsentative Gattung der anglikanischen Kirchenmusik <LThK>.

EO) antemo <GWDE> • La reprezenta ĝenro de la anglikana eklezia muziko ekde la 16a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Anthologion {gr} • 1. Sammlung gottesdienstlicher Texte des byzantinischen Ritus. 2. Anthologie {gr anthologia Blütenlese}; Sammlung kurzer oder gekürzter Proza- und Poezie-Texte, zusammengestellt unter beletrischen Gesichtspunkten <LThK>.

EO) antologio <PIV2002, GWDE>; bizanca rit-antologio • 1. Kolekto de Diservaj tekstoj de la bizanca rito <be laŭ LThK> 2. Kolekto de mallongaj aŭ mallongigitaj prozaj aŭ poeziaj pecoj, kompilita el beletra vid-punkto <PIV2002>.

* de] antologisch = eo] antologia <GWDE> <be>.

 

DE) Anthropologie {gr ánthropos Mensch, und logos {gr logos das Sprechen, Wort, Vernunft} <be nach LTGD> • Die Grundwissenschaft vom Menschen <>.

EO) antropologio {nov} <GWDE, Wiki> {gr ánthropos homo, kaj logos {gr logos parolado, vorto, racio} <be laŭ LTGD> • La scienca studo pri la homo <eo.wiki 2014-11-30>.

* de] Anthropologe = eo] antropologo <GWDE> <be>.

* de] anthropologisch = eo] antropologia <GWDE> <be>.

 

DE) Anthropomorphismus; Anthropomorphisierung • Vermenschlichung Gottes durch ihm zugeschriebene menschliche Ausdrücke wie Gesicht, Hand, sitzen, lieben, usw. <be nach LThK>.

EO) antropomorfismo <PIV2002, WF, GWDE>; (antropomorfaĵo <WF> {evit} <xy>); antropomorfigo <be> • Homigo de Dio per homaĵoj aplikitaj al Li, ekz. vizaĝo, mano, sidi, ami, ktp. <be laŭ LThK>.

* de] anthropomorph; menschenähnlich = eo] antropomorfa <PIV2002> <be>.

* de] anthropomorphisieren = eo] antropomorfigi <be>.

 

DE) Anthroposophen; Christengemeinschaft • Religiöse Gruppe 1922 gegründet unter Dr. Rudof Steiner (1861 - 1925).

EO) antropozofoj {nov} <laŭ NV, GWDE-antropozofio>; kristano-komunumo • Religia grupo fondita je 1922 sub d-ro Rudolf Steiner (1861 - 1925) <be laŭ LThK>.

* de] Anthroposophie = eo] antropozofio <GWDE> <be>.

* de] anthroposophisch = eo] antropozofia / antropozofa <be>.

 

DE) Anthropozentrik <LThK> • Hinordnung auf den Menschen als Mittel- und Höhepunkt <be>. << Theozentrik.

EO) homo-centreco <be>; antropo-centreco <kr> • Rilatigo al la homo kiel centro kaj kulmino <be> << Dio-centreco.

* de] anthropozentrisch = eo] antropo-centra <PIV2002>; hom-centreca <be>.

* de] “alles auf Erden ist auf den Menschen als deren Mittel- und Höhepunkt zuzuordnen” <GS 12> = eo] “ĉio sur la tero estas rilatigenda al la homo kiel ties centro kaj kulmino” <be laŭ GS 12>.

 

DE) Antibabypille; Anti-Baby-Pille; {umg} Pille • Pille, die eine Schwangerschaft verhindert <be> mit einem Pearl-Index von 0,1 - 0,9 <be nach Tagespost 31. Mai 2011 Nr.64/65)>. Vgl. Pillenknick; Verhütungsmittel; Pearl-Index; Kondom; Spirale.

EO) antikoncipa pilolo; kontraŭkoncipa pilolo <GWDE> • Pilolo malebliganta koncipon <be> kun Pearl-indico de 0,1-0,9 <be laŭ Tagespost 31. Mai 2011 Nr.64/65, S )>.

* de] Pille danach = eo] pilolo poste <be>.

 

DE) Antichrist {gr antichristos} • Der “Gegenchrist“ oder der “an Stelle Christi Tretende“ <be nach LThK>; personifizierte Verkörperung des Bösen <GWDE>. Vgl. Teufel.

EO) Antikristo <Z, PIV2002> {gr antiĥristos} • La “kontraŭ-Kristo“ aŭ la “Kriston Anstataŭanta“; personigita enkorpigo de la malbono <be laŭ LThK>.

* de] antichristlich = eo] kontraŭkristana <GWDE>; antikrista <be>.

 

DE) Antidikomarianiten {gr antidikoj Gegner [Mariens]} • Leugner der immerwährenden Jungfräulichkeit Mariens <be nach LThK>.

EO) neantoj de la ĉiama virgeco de Maria • <be laŭ LThK>.

 

DE) Antievolutionismus • Die Lehre einer die Evolution ablehnenden Richtung <DGW>. Vgl. Evolutionismus.

EO) antievoluismo <GWDE, WF> • Doktrino de pens-direkto rifuzanta la evoluon <be laŭ DGW>.

* de] Antievolutionist = eo] antievoluisto; partianto de antievoluismo <be laŭ GWDE>.

 

DE) Antijudaismus; Judenhass • Judenfeindliche Einstellung. Vgl. Antisemitismus.

EO) kontraŭjudaismo; kontraŭjudismo; malamo al judoj • Jud-malamika sinteno <be laŭ LThK>.

* de] antijüdisch = eo] kontraŭjuda <be>.

 

DE) Antike • Das klassische Altertum und seine Kultur <DGW-1>.

EO) tempo antikva; antikveco <PIV2002-2>; antikva epoko <GWDE> • La klasika epoko kaj ties kulturo <be laŭ DGW-1>.

* de] antik = eo] antikva <GWDE> <be>.

* de] die klassische Antike; das klassische Altertum = eo] la klasika antikveco (helena-romana) <PIV2002-antikveco-2>; la klasika antikva epoko <be>.

 

DE) Antiklerikalismus • Kirchenfeindliche Einstellung <be nach DGW>.

EO) kontraŭklerikalismo <WF>; antiklerikalismo <GWDE> • Sinteno kontraŭ la Eklezio <be>.

* de] antiklerikal = eo] kontraŭklerika <xy>; (kontraŭklerikala <WF> {evit}, ĉar sufiĉas “kontraŭklerika” <xy>).

 

DE) Aantilegomena {gr: die widersprochenen [Bücher]} • In der frühen Geschichte des biblischen Kanons von Eusebius (nach 260 - 339) verwendeter Begriff für die Schriften, die für den Kanon der Bibel abgelehnt wurden.

EO) antilegomena {gr: la refutitaj [libroj]}; neelektitaj libroj • En la frua historio de la biblia kanono de Eusebius (post 260 - 339) uzita nocio por skribaĵoj, kiujn oni refutis el la kanono de la biblio <be laŭ LThK>.

 

DE) Antimodernismus • Eine Richtung der katholischen Theologie, die im Dekret Lamentabili und in der Enzyklika Pascendi von 1907 dargelegt Irrtümer des Modernismus verwarf. Die Entwicklung des Zweiten Vatikanischen Konzils überwand den Antimoderismus <be nach LThK>. Vgl. Modernismus.

EO) Kontraŭmodernismo • Direkto de la katolika teologio, kiu kondamnis la erarojn de la modernismo prezentataj en la dekreto Lamentabili kaj en la ezikliko Pascendi de 1907. La evoluo de la Dua Vatikana Koncilio venkis la teologian tendecon de la kontraŭmodernismo <be laŭ LThK>.

 

DE) Antimodernisteneide • Ein Eid, den katholische Geistliche von 1910 bis 1967 vor dem Empfang der höheren Weihen abzulegen hatten.

EO) Kontraŭmodernisma ĵuro • Ĵuro, kiun la katolikaj klerikuloj devis fari inter 1910 kaj 1967 antaŭ la ricevo de la altaj ordinoj.

 

DE) Antinomistischer Streit • Luthertum: Auseinandersetzungen um die Art der Fortgeltung der alttestamentlichen [Sitten-]Gesetze für die Christen <LR>.

EO) antinomista disputo • Luterismo: Disputo pri la valido-maniero de la malnov-testamentaj [moro-]leĝoj por la kristanoj <be laŭ LR>.

* de] Antinomismus = eo] antinomismo <be>.

* de] Antinomist; (Luther nennt ihn:) Antinomi = eo] antinomisto <be>.

* de] antinomistisch = eo] antinomista <be>.

 

DE) Antiochenische Tradition • Was in der Tradition auf Antiochia zurückgeht <be>.

EO) antioĥia tradicio • Kio apartenas al la tradicio de Antiochia <be>.

 

DE) Antipendium <WF>; Antependium {lat: Vorhang} <KLW> • Vor dem Altar hängendes Tuch, später Tafel, oft bemalt.

EO) antaŭpendaĵo <WF> • Tuko pendanta, poste tabulo antaŭ la altaro, ofte pentrita <be>.

 

DE) Antiphon {gr antiphona Wechselgesang} <KAZ>; Kehrvers • Liturgie: Leitvers beim Wechselgesang, vor allem bei den Psalmen <WDK>. Vgl. Antiphonale; Responsorium.

EO) antifono {gr: alterna kanto} • Liturgio: Gvida versiklo ĉe alterna kantado, precipe ĉe la psalmoj <be laŭ WDK>.

 

DE) Antiphonale <LThK>; Antiphonar <DGW>; Antiphonarium <WF> • Liturgisches Buch mit Text und Melodie der Antiphonen und des Stundengebetes <be nach DGW>. Vgl. Brevier (1).

EO) antifonaro <WF> • Libro kun antifonoj kaj la liturgio de la horoj <be>.

 

DE) Antiphonie • Abwechselnder Gesang zwischen zwei Chören oder Vorsänger und Gemeinde <be nach KLW>.

EO) interŝanĝa kantado • Reciproka kandato inter du korusoj aŭ inter antaŭkantanto kaj komuno <be laŭ KLW>.

* de] wechselchörig; gegenchörig = eo] alterne-ĥora <be>.

 

DE) Antisemitismus • Begriff geprägt von W. Marr (1879), eingebürgert für grundsätzlich unfreundliche Gesinnung und Haltung gegen Juden <be nach LThK>. << Philosemitismus. Vgl. Antijudaismus.

EO) antisemitismo <PIV2002>; (kontraŭsemidismo <WF> {evit} <xy>, la semidoj estas lingvo familio, kiu ampleksas la lingvojn aramean, sirian, asirian, akadan, fenican, hebrean, araban, ks. <be laŭ PIV2002-semido>, antisemitismo estas malamikeco al la judoj <be>) • Malamikaj pens-maniero kaj konduto kontraŭ judoj <be laŭ PIV2002>. << filosemitismo <Z, PIV2002>.

* de] antisemitisch << philosemitisch = eo] antisemita <be>. << filosemita <PIV2002>.

* de] Antisemit << Philosemit = eo] antisemito <PIV2002> <be>. << filosemito <be>.

 

DE) Antithese {gr antithesis Gegenbehauptung}; Gegenthese • Philosophie: Die zu einer These wissenschaftlich zu beweisende Gegenbehauptung <LThK>. Vgl. These.

EO) antitezo <PIV2002> {gr antithesis kontraŭaserto} • Filozofio: Kontraŭaserto same science pruvenda kiel la pruvenda aserto <be>.

 

DE) Antitrinitarier • Leugner des trinitarischen Dogmas <be nach LThK>. Vgl. Monarchianismus.

EO) trinitato-negantoj • Negantoj de la trinitato-dogmo <be laŭ LThK>.

* de] antitrinitarisch = eo] trinitato-neganta <be>; antitrinitata.

 

DE) Antizipation1. Philosophie: Vorwegnahme eines Sachverhalts in Form eines vortheoretischen Wissens. 2. Liturgie: {rk} Bis zum II. Vatikanum erlaubter Brauch, Matutin und Laudes schon am Vortag zu verrichten. Die Matutin (ehemalige Nachthore) kann weiterhin schon nach der Vesper des Vortages gebetet werden <be nach LThK>.

EO) anticipo <GWDE> • 1. Filozofio: anticipo de faktoj en formo de antaŭteoria scio. 2. Liturgio: {rk} ĝis la Dua Vatikana Koncilio estis valida kutimo preĝi la matutinon kaj la matenajn laŭdojn jam antaŭtage. La matutinon (iama nokta leg-horo) oni povas plue preĝi antaŭvespere post la vesperaj laŭdoj <be laŭ LThK>.

 

DE) antizipieren •{rk} Sein Brevier vor der üblichen Zeit beten <be>.

EO) anticipi <WF, PIV2002> •{rk} Preĝi la brevieron antaŭtempe <xy>.

 

DE) Antlass… • Sich auf den Gründonnerstag (“Ablasstag“), auch auf Fronleichnam beziehend, z. B. Antlass-Ei; Antlass-Gang <kr>.

EO) indulgenca … <kr> • Rilata al Sankta Ĵaŭdo, tago de indulgenco, ankaŭ al la festo de la Korpo de Kristo, ekz. indulgenca ovo; indulgenca procesio <kr>.

 

DE) Antonianum • Eine der 11 päpstlichen Hochschulen in Rom, die nicht Universitäten sind, betrieben von den Franziskanern <LThK-Päpstliche Hochschulen>. Vgl. Päpstliche Hochschulen.

EO) Alt-lernejo Antonianum • Unu el la 11 papaj alt-lernejoj en Romo, kiu ne estas universitato, organizata de la franciskanoj.

 

DE) Antoniter {Canonici Regulares Sancti Antonii Regular-Kanoniker vom Heiligen Antonius; CRSAnt}; Antoniusorden, Antonier, Antoniterorden; Antonianer; Hospitaliter; Antoniter-Orden <Wiki 2014-06-18> • {rk} Regularkleriker des heiligen Antonios (um 251-356) <LThK-Antonianer, VII. Hospitaliter>.

EO) antonianoj {Canonici Regulares Sancti Antonii Regular-Kanoniker vom Heiligen Antonius; CRSAnt} •{rk} Regular-klerikoj de Sankta Antonio (ĉ. 251-356) <be laŭ Wiki 2014-06-18>.

 

DE) Antoniuskreuz • Kreuz in Form eines T <WDK>.

EO) kruco de Sankta Antonio <laŭ PIV2002-Antonio> • Kruco sub formo de T <be laŭ WDK>.

 

DE) Antwortpsalm <MISG> {lat psalmus responsorius} {Plur Antwortpsalmen}; Responsorialpsalm <ML-IX,1>; Zwischengesang • Als wesentlicher Teil der Liturgie des Wortes vorgesehener Psalm nach der (ersten) Lesung des Wortgottesdienstes der heiligen Messe. Der Name bezieht sich nicht auf die liturgische Funktion, sondern auf seine musikalische Form. <LThK>. Vgl. Responsorium; Antiphon.

EO) responsoria psalmo; interlegaĵa kanto • Psalmo post la (unua) legaĵo de la Vort-Diservo (Liturgio de la Vorto) de la Sankta Meso, antaŭvidita kiel esenca parto de la Liturgio de la Vorto. La nomo ne rilatas al la liturgia funkcio, sed al la muzika formo <be laŭ LThK>.

 

DE) Anunziaten •{rk} Ordensgemeinschaften, nach der Verkündigung an Maria (Lk 1,26-38) benannt <LThK>.

EO) Anoncistoj •{rk} Orden-komunumoj nomitaj laŭ la anonco al Maria (Luk 1,26-38) <be laŭ LThK>.

* de] Anunziatinnen = eo] anoncistinoj <be>.

 

DE) anvertrauen (1) • Im Vertrauen überlassen; im Vertrauen mitteilen; sich vertrauensvoll offenbaren <DGW>.

EO) konfidi <GWDE> • Fide transdoni, informi, malkaŝiĝi <be laŭ DGW>.

* de] anvertrauen (2) (in Gewahrsam geben) = eo] doni por esti gardata <GWDE> <be>.

* de] sich jemandem anvertrauen (3); jemanden ins Vertrauen ziehen = eo] sin konfidi al iu; malkaŝi sian koron al iu <GWDE> <be>.

 

DE) anweisen; anordnen; befehlen • Zuweisen, beauftragen <DGW-1+2>.

EO) instrukcii; komisii; ordoni; doni ordonon; preskribi; dekreti <GWDE> • Doni instrukcion al iu <be>.

* de] er ist angewiesen, uns sofort zu verständigen <DGW> = eo] Li estas instrukciita / ordonita / komisiita, ke li nin tuj informu <DGW> <be>.

* de] Anweisung (1) (direkt an eine Person); Auftrag; Befehl = eo] instrukcio; komisio; ordono; preskribo <GWDE> <be>.

* de] Anweisung (2) (schriftlich); Erlass; Verfügung = eo] dekreto; regularo <GWDE>; skriba instrukcio / komisio <be>.

 

DE) Anwesende <GWDE> • Diejenigen, die persönlich anwesend sind. Vgl. Generalversammlung.

EO) ĉeestantoj <GWDE> • Tiuj, kiuj persone ĉeestas. <be>.

* de] Anwesenheit = eo] ĉeesto <be>.

* de] Anwesenheitskontrolle = eo] ĉeesto-kontrolo <GWDE> <be>.

* de] die gestrigen Anwesenden stehen auf der Anwesenheitsliste = eo] la hieraŭaj ĉeestintoj estas notitaj sur la listo de la ĉeestantoj <GWDE> <be>.

 

DE) Äon {gr aion Zeitalter}; Weltperiode; Weltzeitalter <LThK> • 1. Zeitalter und Weltalter <GWDE>. 2. In der Gnosis: Machtvoller Geist, der aus der ewigen Gottheit ausgeströmt ist <kr nach PIV2002>.

EO) eono {gr aion eono} • 1. Plej granda geo-kronologia unuo, ampleksanta Plurajn eraojn. 2. En la gnostiko: potenca spirito, emaninta el la eterna dieco <PIV2002> <be>.

 

DE) Apfel {heb tappuah} • Steht für die Sexualität und ist damit ein Symbol der Verführung wie der Fruchtbarkeit <BCS-S.24>.

EO) pomo <GWDE> • Simbolas la seksecon kaj tial estas simbolo de la delogado kaj de la fertileco <be laŭ BCS-S.24>.

* de] erquickt mich mit Äpfeln <EÜ Hld-2,5> = eo] refreŝigu min per pom-suko <BIB Kan-2,5> <be>.

 

DE) Aphthartodoketismus {gr aphtharthos unverderblich} • Lehre, Jesu irdischer Leib sei nur ein Scheinleib gewesen, weil sein wirklicher Leib schon vor der Auferstehung unverderblich gewesen sei. <be nach LThK>. Vgl. Gaianiten.

EO) ŝajn-korpa doktrino • Doktrino, ke la surtera korpo de Jesuo estis ŝajn-korpo, ĉar lia vera korpo estis nedetruebla jam antaŭ lia resurekto <be laŭ LThK>.

 

DE) apodiktisches Recht • Altes Testament: Der unverfügbare göttliche Kern des Rechts als Maßstab und Richtschnur aller Rechtsentwicklung, der eine kritische Instanz gegenüber den Regeln des kasuistischen Rechts darstellt <BJN-1, S.158>. Vgl. Kasuistik.

EO) apodikta juro • Malnova Testamento: La apodikta Dia kerno de la juro kiel mezurilo kaj principo de ĉiu juro-evoluo. Ĝi estas la kritika instanco rilate al la reguloj de la kazuistika juro <be laŭ BJN-1, S.158>.

 

DE) Apokalypse (1) {gr apokalypsis Enthüllung} <LThK>; Geheime Offenbarung des Johannes <be>; Die Offenbarung des Johannes; °Offb <EÜ> • Letztes Buch des Neuen Testamentes und damit der christlichen Bibel <be>. Vgl. Vision; Gesicht (2). Weltuntergang; Jüngster Tag; Jüngstes Gericht; Eschatologie.

EO) apokalipso; la Apokalipso de Johano; °Apo <BIB>; apokalipso de sankta Johano <BIB1926> • La lasta libro de la Nova Testamento, do de la kristana biblio <be>.

* de] die Schrift der Apokalypse betreffend; apokalyptisch = eo] apokalipsa <PIV2002-1> <be>.

 

DE) Apokalypse (2) • Siehe: Weltuntergang.

EO) pereo de la mondo<be>.

 

DE) Apokalyptik (1); Apokalyptisches Schrifttum • Gesamtheit der Apokalypsen.

EO) apokalipsa literaturo • Ĉiuj apokalipsoj <be>.

 

DE) Apokalyptik (2) • Deutung von Ereignissen im Hinblick auf ein nahendes Weltenende <DGW>. Vgl. Eschatologie.

EO) apokalipsa instruo; apokalipsa interpreto • Klarigo de okazaĵoj rekte rilate al proksima mondo-fino <be>.

* de] Die vier apokalyptischen Reiter (Krieg, Hunger, Pest, Tod) = eo] la kvar apokalipsaj rajdantoj (milito, malsato, pesto, morto) <be nach GWDE>.

 

DE) Apokalyptiker • Verfasser oder Ausleger einer Apokalyptik (1) <DGW>.

EO) apokalipsa fakulo • Aŭtoro aŭ interpretisto de apokalipso <be laŭ DGW>.

 

DE) Apokatastasis { gr apokatastastasis [pantoon] Wiederherstellung [aller Dinge]}; Allversöhnung • Endgültige Versöhnung aller Wesen, auch der Verlorenen und Verdammten, in einer zur Vollendung gelangten Schöpfung <be nach LThK>.

EO) ĉio-repaciĝo <be>; universala repacigo <xy> • Fina repaciĝo de ĉiuj estaĵoj, ankaŭ de la perditaj kaj kondamnitaj, en kompletigita kreo <be laŭ LThK>.

 

DE) Apokrisiar {gr apokrisiarios der eine Antwort bringt} • Kirchliches Amt des Mittelalters: Jemand, der eine kirchliche Einrichtung bei anderen kirchlichen Institutionen repräsentiert <be nach LThK>; heutzutage am ehesten vergleichbar mit einem Nuntius <be nach Wiki 2014-09-03>. Vgl. Nuntius; Legat.

EO) apokriziario {nov} <be> {gr apokrisiarios kiu alportas respondon; lat apocrisiarius; es apocrisiario; en apocrisiarius; fr apocrisiaire} • Eklezia ofico en la mez-epoko: Reprezentanto de eklezia institucio ĉe aliaj ekleziaj institucioj <be laŭ LThK>, hodiaŭ komparebla plej bone kun nuncio <be laŭ Wiki 2014-09-03>.

 

DE) apokryphe Apostelgeschichten; Acta Apostolorum {lat} • Fünf volkstümliche Erzählungen, die nicht Teil der Bibel sind <be nach LThK>.

EO) apokrifaj apostolaj rakontoj; Aktoj de la Apostoloj • Kvin popularaj libroj ne estantaj parto de la biblio <be laŭ LThK>.

 

DE) Apokryphen; Apokrypha; {Sing: das Apokryph; das Apokryphon} {von gr apokryphos Verborgenes; lat apocryphus versteckt, heimlich, unecht}; Spätschriften; apokryphe Schriften • Schriften, die von manchen Kirchen nicht zum Bibelkanon gezählt werden <be nach LThK>, aber den biblischen Schriften nach Inhalt und Herkunft nahe stehen <be>. Vgl. deuterokanonisch.

EO) apokrifoj <GWDE>; apokrifaj libroj <WF, GWDE>; apokrifaĵoj <KHGB> • Skribaĵoj, kiuj de kelkaj eklezioj ne estas alkalkulataj al la biblia kanono <be laŭ LThK>, sed estas proksimaj al bibliaj skribaĵoj laŭ enhavo kaj deveno <be>.

* de] apokryph; apokryphisch <GWDE> = eo] apokrifa <PIV2002> <be>.

 

DE) Apollinarismus • Christologie: Auf Bischof Apollinaris von Laodikeia (um 315 - nach 390) zurückgehende monophysitische Lehre, der zum ersten Mal versuchte, den inneren Vorgang der Menschwerdung Gottes systematisch zu erfassen <be nach LThK-Apol[l]inarios>. Vgl. Monophysitismus.

EO) apolinarismo • Kristologio: Monofizitisma doktrino baziĝanta sur la episkopo Apollinaris de Laodikeia (ĉ. 315 - post 390), kiu unuan-fojon klopodis sisteme pripensi internanan okazintaĵon de la homiĝo de Dio <be laŭ LThK-Apol[l]inarios>.

 

DE) Apologeten • Griechische Schriftsteller aus dem 2. Jahrhundert, die in schriftlichen Verteidigungslehren für die christliche Kirche eintraten <be nach DGW>. Vgl. Apologie; Apologetik.

EO) apologiistoj <WF, GWDE>; apologiantoj <GWDE> • Grekaj verkistoj el la 2a jar-cento subtenantaj la kristanan eklezion per skribaj defendo-instruoj <be>.

 

DE) Apologetik • Wissenschaft von der Rechtfertigung der [christlichen] Lehre; Teilgebiet der Theologie <DGW>. Vgl. Apologie; Apologeten.

EO) apologetiko <GWDE>; apologia scienco <WF> • Metoda, argumenta defendo de [kristanan] kredo <be laŭ PIV2002>.

* de] apologetisch; verteidigend; rechtfertigend = eo] apologia <GWDE> <be>.

 

DE) Apologie1. Verteidigung und wissenschaftliche Rechtfertigung <DGW>. 2. Selbstanklage eines Sünders im Gebet mit der Bitte um Vergebung <be nach LThK>. 3. Buch zur Verteidigung des Galubens <be>. Vgl. Apologeten; Apologetik.

EO) apologio <Z, WF; PIV2002>; pledo; senkulpigo <PIV2002>. • 1. Defendo kaj scienca pravigo <be laŭ DGW>. 2. Mem-akuzo de pekinto en liturgia preĝo kun peto pri pardono <be laŭ LThK>. 3. Libro por la defendado de la kredo <be>.

* de] apologisieren: verteidigen = eo] apologii <PIV2002> <be>.

* de] “des Justins († Rom um 165) erste Apologie enthält das “Messschema”, dessen Grundstruktur sich bis heute erhalten hat.” = eo] “La unua apologio de Justeno († en Romo ĉ. 165) enhavas la “meso-skemon”, kies baza strukuro konserviĝis ĝis hodiaŭ.” <be laŭ ML S.86>.

 

DE) Apophatische Theologie {gr apophatikä theologia verneinende Rede von Gott} • Theologie nach der Überzeugung, der Eine sei nur negativ beschreibbar; vergleichbar mit dem biblischen Bilderverbot über Gott <be nach LThK>. << Kataphatische Theologie.

EO) apofatikea teologio {gr apophatike theologia nea parolado pri Dio} • Teologio laŭ la konvinko, la Unu estus priskribebla nur negative; kp. la biblia bildo-malpermeso pri Dio <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostasie; Glaubensabfall • Abfall, Lossagung vom Glauben <be nach DGW>.

EO) apostatiĝo <WF, BE1926, CHR19263>; malfideliĝo <CHR19263>; apostazio <NV> • Defalo, malaniĝo de la kredo <be laŭ DGW>. Vgl. Apostat.

* de] vom Glauben abfallen; sich vom Glauben abwenden; abtrünnig werden <GWDE>; apostasieren <WF> = eo] apostati <PIV2002, GWDE>; apostatiĝi <WF>; for-lasi sian kredon <be>.

* de] apostasierter Geistlicher {Plur apostasierte Geistliche} = eo] kleriko apostatiĝinta; kleriko for-lasinta la kredon <be>.

 

DE) Apostat {gr: Abtrünniger} <WDK>; Renegat; Abtrünniger <DGW>; [vom Glauben] Abgefallener <GWDE> • Jemand, der sich von seinem ersten Glauben lossagt <be nach DGW>. Vgl. Apostasie.

EO) apostato <Z, PIV2002>; renegato <WF, PIV2002> • Homo, kiu publike for-lasis sian unuan religion <be laŭ PIV2002>.

* de] abtrünnig sein = eo] apostati <PIV2002> <be>.

* de] abtrünnig; abgefallen = eo] apostata <WF>.

* de] Abtrünnigkeit = eo] apostateco <be>.

* de] apostatisch = eo] apostata <GWDE> <be>.

 

DE) Apostel {gr apóstolos kirchenlat. apostolus Gesandter, Bote} <YCAT> • 1. Jeder aus dem Kreis der zwölf Jünger, die Jesus zu Aposteln berufen hatte <be nach DGW>. Auch Paulus durfte sich als von Christus berufener Apostel verstehen <YCAT>. 2. Christlicher Missionar. 3. {umg} [Allzu] eifriger Vertreter, Befürworter einer [neuen] Lehre <be nach DGW>.

EO) apostolo {gr apóstolos eklezia lat apostolus Gesandter, Bote sendito, kuriero} <be laŭ YCAT> • 1. Ĉiu el la dek-du disĉiploj vokitaj de Jesuo, kiuj laŭ la sendado de Jesuo migris, por disvastigi lian evangelion <be nach PIV2002>, ankaŭ Paŭlo rajtis sin kompreni kiel sendito de Kristo <be laŭ YCAT>. 2. Kristana misiisto <be laŭ DGW> 3. [Iom tro] fervora, sin-dona propagandisto <be nach PIV2002-2>.

* de] Apostelamt = eo] ofico de apostolo <be>.

* de] Apostelbrief = eo] epistolo de apostolo <BIB>; letero de apostolo <BER> <be>.

* de] Apostelin; Apostolin = eo] apostolino <be>.

* de] Apostelinnen; Apostolinnen = eo] apostolinoj <be>.

* de] Apostelschüler = eo] disĉiplo de apostolo[j] <be>.

* de] die zwölf Apostel = eo] la dek-du apostoloj <be>.

* de] “Die Namen der zwölf Apostel sind: an erster Stelle Simon, genannt Petrus, und sein Bruder Andreas, dann Jakobus (d. Ä.), der Sohn des Zebedäus, und sein Bruder Johannes, Phlippus und Bartholomäus, Thomas und Matthäus, der Zöllner, Jakobus (d. J.), der Sohn des Alphäus, und Thaddäus, Simon Kananäus und Judas Iskariot, der ihn später verraten hat” <EÜ Mt 10,2-4> = eo] “la nomoj de la dek du apostoloj estas jenaj: la unua, Simon, kiu estis nomata Petro, kaj lia frato Andreo, Jakobo, filo de Zebedeo, kaj lia frato Johano, Filipo kaj Bartolomeo, Tomaso, kaj Mateo, impostisto, Jakobo, filo de Alfeo, kajTadeo, Simon, la Fervorulo, kaj Judas Iskariota, kiu ankaŭ perfidis lin” <BIB Mat 10,2-4>.

* de] Nach dem Verrat des Judas Iskariot: “das Los fiel auf Matthias, und er wurde den elf Aposteln zugerechnet” <EÜ Apg 1,26> = eo] post la perfido de Judas Iskariota: “la loto falis por Mattias; kaj li estis alkalkulita al la dek unu apostoloj” <BIB Ago 1,26> <be>.

 

DE) Apostel… (Apostelkreuze; Apostelgrab; usw.).

EO) apostola … (apostolaj krucoj; apostola tombo; ktp.) <be>.

 

DE) Apostelakten • Apokryphe Apostelgeschichten unter den Namen Johannesakten, Petrusakten, Paulusakten, Thomasakten und Philippusakten <be nach LThK>.

EO) apostol-agoj • Apokrifaj libroj pri agoj de la apostoloj sub la nomoj Johano-agoj, Petro-agoj, Paŭlo-agoj, Tomaso-agoj kaj Filipo-agoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostelbrüder; Apostoliner {lat Societas fratrum apostolorum pauperis vitae Gesellschaft der Apostelbrüder vom armen Leben} • {rk} Italienische Eremitengemeinschaft seit dem späten 13. Jahrhundert. 100 Jahre später im Orden der Ambrosianer <be nach LThK>.

EO) apostolaj fratoj {lat: Societas fratrum apostolorum pauperis vitae societo de fratoj de la apostoloj de malriĉa vivo} • {rk} Itala komunumo de ermitoj ekde la malfrua 13a jar-cento. 100 jarojn pli poste en la ordeno de la Ambrozianoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Aposteldekret • Beschluss der Apostel nach Apg 15,23-29 <be nach LThK>.

EO) apostola dekreto; dekreto de la apostoloj • Decido de la apostoloj laŭ Ago 15,23-29 <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostelgemeinden • Sammelname für Gemeinden, die in der Naherwartung des kommenden Christus leben, u. a. Katholisch-Apostolische Gemeinden; Neuapostolische Kirche; Freie Apostelgemeinden <be nach LThK>. Vgl. Katholisch-Apostolische Kirche.

EO) apostolaj komunumoj • Ili atendas la baldaŭan revenon de Jesuo Kristo, (inter ili) la Katolik-Apostolaj Komunumoj; la Nov-Apostola Eklezio; la Liberaj Apostolaj Komunumoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostelgeschichte {lat Acta Apostolorum Akten der Apostel}; Die Apostelgeschichte; °Apg <EÜ>; Akten <WDK> • Fünftes Buch des Neuen Testamentes <be>.

EO) La Agoj de la Apostoloj; °Ago; Agoj <BIB> • Kvina libro de la Nova Testamento <be>.

 

DE) Apostelkonzil; Apostelkonvent <LThK>; apostolisches Konzil <WF> <nur in CH gebräuchlich> • Zusammenkunft der Apostel um 49 in Jerusalem mit konziliaren Entscheidungen <Apg 15,1-29> <be nach LThK>.

EO) Apostola Koncilio <WF> • Kunveno de la apostoloj ĉ. 49 en Jerusalemo kun konciliecaj decidoj <Ago 15,1-29> <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostelkrug • Meist braun glasierter, niedriger Deckelkrug aus Ton mit farbiger Reliefdarstellung der zwölf Apostel <DGW>.

EO) kruĉo kun bildo de la apostoloj; apostola kruĉo • Malalta argila kruĉo kun kovrilo, plej ofte brune glazurita, kun reliefaj figuroj de la dek-du apostoloj <be laŭ DGW>.

 

DE) Apostelleuchter • Zwölf Leuchter in vielen Kirchen, besonders an den Kirchenwänden, die an die zwölf Apostel erinnern, auf denen die Kirche als Gesamtinstitution aufgebaut ist <BCS>.

EO) apostol-kandelabroj • Dek-du kandelabroj en multaj preĝejoj, precipe sur la muroj. Ili memorigas la dek-du apostolojn, sur kiuj la eklezio kiele tutaĵo estas konstruita <be laŭ BCS>.

 

DE) Apostellöffel • Löffel, dessen Stielende mit der Figur eines Apostels verziert ist <DGW>.

EO) apostola kulero • Kulero, kies tenilo estas ornamita per figuro de apostolo <be laŭ DGW>.

 

DE) Apostelspiel • Geistliches Drama, in dem Ereignisse aus dem Leben der Apostel dargestellt werden <DGW>.

EO) ludo pri la apostoloj; apostola ludo • Spirita dramo, en kiu okazintaĵoj el la vivo de la apostoloj estas prezentataj <be laŭ DGW>.

 

DE) Apostolat (1); Apostelamt <GWDE> • Amt des Apostels. {rk} Im übertragenen Sinn: Auch Amt der Bischöfe und Priester.

EO) apostoleco <GWDE>; apostola ofico <be> • Rango kaj funkcio de apostolo <PIV2002> <be>.

 

DE) Apostolat (2) • Wirken für den Glauben an Jesus Cristus im Sinn der Apostel <be>.

EO) apostolado <GWDE> • Apostola agado por la kredo je Jesuo Kristo laŭ la prototipo de la apostoloj <WF> <be>.

* de] in Sinne der Apostel wirken; apostolisch tätig sein = eo] apostoli <be>.

* de] apostolisch = eo] apostola; apostoleca <be>.

* de] Apostolizität = eo] apostoleco <be>.

* de] Gebetsapostolat = eo] preĝ-apostolado <be>.

 

DE) Apostolicam actuositatem {lat: Über das Laienapostolat}; Dekret über das Laienapostolat <Wiki 2014-10-27> • Eines der 16 Dokumente des II. Vatikanischen Konzils <be>.

EO) Apostolicam actuositatem {lat: Pri la laika apostoleco}; Dekreto pri la apostoleco de la laikoj <be laŭ Wiki 2014-10-27> • Unu el la 16 dokumentoj de la Dua Vatikana Koncilio <be>.

 

DE) Apostoliker • Angehöriger verschiedener christlicher Gruppen und Sekten, die sich am Kirchenbild der apostolischen Zeit orientieren <be nach duden.de 2015-08-24>. Vgl. Apotaktiten; Aquarier.

EO) apostolikoj {nov} <be> {kirchenlat apostolicus apostolisch} • Anoj de diversaj kristanaj grupoj kaj sektoj, kiuj orientiĝis ĉe la eklezi-modelo la de apostola tempo <be laŭ duden.de 2015-08-24>.

 

DE) Apostolinen • Name für religiöse Genossenschaften. <be nach LThK>.

EO) apostolinoj • Nomoj de religiaj societoj.

 

DE) apostolisch <DNL> • 1. Unmittelbar von den Aposteln herrührend. 2. {rk} päpstlich <DNL>.

EO) apostola1. Kun rekta deveno de la apostolo(j). 2. {rk} papa <DGW>.

* de] apostolisch (auf einen oder mehrere Apostel bezogen) = eo] apostola <be>.

* de] Apostolizität = eo] apostoleco <be>.

* de] ein apostolischer Brief in der Bibel = eo] apostola letero en la biblio <be>.

* de] eine apostolische Reise des Papstes = eo] apostola vojaĝo de la papo <be>.

* de] Apostolisches Schreiben {Plur: Apostolische Schreiben} = eo] apostola skribaĵo <be>.

 

DE) Apostolische Administratur1. Diözesanähnliche Einzelkirche, die [noch] nicht als Diözese errichtet ist. Der Papst ernennt einen Apostolischen Administrator als Verwalter <be nach LThK>. 2. Ebenso erhält eine Diözese ohne Bischof einen Apostolischen Administrator, bis ein Bischof eingesetzt ist <be>. Vgl. Apostolischer Administrator; Administrator.

EO) Apostola Administrejo1. Part-eklezio simila al diocezo, kiu [ankoraŭ] ne estas instalita kiel diocezo. La papo nomumas Apostolan Administranton <be laŭ LThK>. 2. Same dioceso sen episkopo ricevas Apostolan Administranton, ĝis episkopo estas investita.

 

DE) Apostolische Briefe; Apostelbriefe <LThK> • Briefe der Apostel im Neuen Testament <be>.

EO) Apostolaj Leteroj <be>; epistoloj apostolaj <be laŭ BIB> • Leteroj de la apostoloj en la Nova Testamento <be>.

 

DE) apostolische Generation; apostolische Zeit • Generation bzw. Lebenszeit der Jünger und Augenzeugen Jesu <BJN-2-Glossar>.

EO) apostola generacio; apostola tempo • Generacio respektive vivo-tempo de la disĉiploj kaj vid-atestantoj de Jesuo <be laŭ BJN-2-Glossar>.

 

DE) Apostolische Kammer {lat Camera Apostolica} • {rk} Päpstliche Finanzbehörde und Vermögensverwaltung.

EO) Apostola Ĉambro • {rk} Papa financa instanco kaj administrado <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolische Kanzlei {Cancellaria Apostolica} <DGH-apostolisch}; Päpstliche Kanzlei <LThK> • {rk} Abteilung im Vatikan <DGH-apostolisch>.

EO) Apostola Kancelario; Papa Kancelario • {rk} Sekcio en la Vatikano <be laŭ DGH-apostolisch, und LThK-Päpstliche Kanzlei>.

 

DE) Apostolische Konstitution • {rk} 1. Titel einer pseudo-epigraphischen Kirchenordnung der frühen Kirche <be nach LThK>. 2. Wichtige päpstliche Rechtserlasse (päpstliche Gesetze und Verwaltungsakte), lat Constitucio apostolica <be nach LThK>.

EO) apostola konstitucio <WF> • {rk} 1. Titolo de pseŭd-epigrafa ordo de la frua eklezio <be laŭ LThK>. 2. Gravaj papaj juraj dokumentoj (papaj leĝoj kaj administraj aktoj), lat Constitucio apostolica <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolische Pönitentiarie; {lat Paenitentiaria Apostolica} •{rk} Einer der drei päpstlichen Gerichtshöfe, zuständig für Gnadenerweise und Ablasswesen <be nach LThK>. Vgl. Pönitentiar; Römische Kurie; Papst; Päpstliche Räte; Sanctum Officium; Vatikan; Dikasterie; Datarie; Propaganda Fide; Rota.

EO) apostola penitenciario {nov} <be> {lat Paenitentiaria Apostolica; es Penitenciaría Apostólica; en Apostolic Penitentiary; fr Pénitencerie apostolique; it Penitenzieria Apostolica; pl Penitencjaria Apostolska} <Wiki 2015-08-24>; apostola pun-instanco <xy> •{rk} Unu el la tri papaj tribunaloj respondeca por la amnestioj kaj indulgencaĵoj <be laŭ LThK>.

* de] Apostolische Pönitentiarie in Rom = eo] Apostola Penitenciario en Romo <be>.

 

DE) Apostolische Signatur • Die Apostolische Signatur in ihrer heutigen Form wurde 1908 als höchstes Gericht der römischen Kurie erreichtet <LThK>.

EO) Apostola Signaturejo <laŭ PIV2002> • La Apostola signaturo en ties nuna formo estas instalita en 1908 kiel plej alta kortumo de la Roma Kurio <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolische Sukzession {lat successio apostolica Folge, Nachfolge der Apostel} <LThK> {rk} • Die seit den Aposteln ununterbrochene Amtsübergabe durch Handauflegung <be nach YCAT>. Vgl. Handauflegung; Bischofsweihe.

EO) apostola sukcedo <laŭ PIV2002-sukcedi>; apostola sin-sekvo <WF-Sukzession> {rk} • La ekde la apostoloj neinterrompita transdono de la ordonado per surmeto de la manoj <be laŭ YCAT>.

 

DE) apostolische Überlieferung (1) {lat tradicio apostolica} <LThK> • Was von den Aposteln her überliefert ist. Vgl. Bibel; Tradition.

EO) apostola tradicio • Kio estas transdonata de la apostoloj <be>.

 

DE) Apostolische Überlieferung (2); ägyptische Kirchenordnung • Kirchenordnende liturgische Schrift wahrscheinlich des Hippolyt von Rom (Anfang 3. Jahrhundert) <be nach LThK>.

EO) Apostola Tradicio; egipta eklezia ordo • Eklezi-ordiga liturgia skribaĵo verŝajne de Hipolito de Romo (komenco de la 3a jar-cento) <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolische und Katholische Kirche des Ostens • Selbstbezeichnung des nicht in Gemeinschaft mit Rom stehenden ostsyrischen Christentums <be nach LThK>.

EO) Apostola kaj Katolika Eklezio de la Oriento • Mem-elektita nomo de la orient-siria kristanaro ne staranta en komuneco kun Romo <be>.

 

DE) Apostolische Väter • Sammelbezeichnung für frühe außer-neutestamentliche Schriften, z. B. Banabas, Clemens, Hermas, Ignatius, Polykarp, die als Begleiter bzw. Schüler und theologische Erben der Apostel galten. Der Begriff wurde später erweitert <be nach LThK>.

EO) Apostolaj Patroj • Kolektiva nomo por fruaj nenov-testamentaj skribaĵoj, ekz. Barnabaso, Klemento, Hermaso, Ignacio; Polykarpo, agnoskata kiel akompanantoj respektive disĉiploj kaj teologiaj heredantoj de la apostoloj. La nocio poste plivastiĝis <be laŭ LThK>.

 

DE) apostolischer … (Apostolisches Vikariat; Apostolischer Nuntius; usw).

EO) apostola … (apostola vikariejo; apostola nuncio; ktp.) <be>.

 

DE) Apostolischer Administrator; Administrator Apostolicus {lat: Apostolischer Verwalter} • Vom Papst eingesetzt als Vorsteher einer Apostolischen Administratur, auch als interimistischer Verwalter einer Diözese sowie als Bevollmächtigter für einen bestimmten Personenkreis <be nach LThK>. Vgl. Administrator; Pfarradministrator; Pfarrverweser; Diözesanadministrator.

EO) administratoro <Z> apostola; apostola administranto <WF>; apostola administristo <laŭ PIV2002> • De la papo instalita superulo de Apostola Administrejo, ankaŭ kiel provizora administranto de diocezo, aŭ kiel komisiito por difinita personaro <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolischer Missionar • {rk} Ehrentitel mit besonderen Segensvollmachten für verdiente Missionare <DGH>.

EO) Apostola Misiisto • {rk} Honora titolo kun apartaj beno-povoj por meritaj misiistoj <be laŭ DGH>.

 

DE) Apostolischer Präfekt <LThK> • {rk} Über einen noch unvollständig organisierten Missionsbezirk gesetzter Geistlicher ohne bischöfliche Weihe, aber mit bischöflichem Verwaltungsrecht <DGH>.

EO) Apostola Prefekto <WF> • {rk} Sacerdoto responsa pri ankoraŭ ne plene organizita misia distrikto, sen episkopa ordino, sed kun episkopa jurisdikcio <be laŭ DGH>.

* de] Apostolische Präfektur = eo] apostola prefektujo <WF-Präfekt> <be>.

 

DE) Apostolischer Segen; päpstlicher Segen; Segen “urbi et orbi“ (der Stadt Rom und dem Erdkreis) • Feierlicher päpstlicher Segen an Weihnachten und Ostern <be>. Vgl. Segen; Entlassung; Sakramentaler Segen; Brautsegen; Haussegen; Jakobsegen; Eulogie.

EO) apostola beno; papa beno; beno urbi et orbi (por la urbo Romo kaj la tuta tero) • Solena papa beno je Kristnasko kaj Pasko <be>.

 

DE) Apostolischer Syndikus • Ein im Namen des Heiligen Stuhles bestellter Verwalter für die besitzunfähigen Orden <be nach LThK>.

EO) Apostola Sindiko • Nome de la Sankta Seĝo komisiita administranto por la neposed-rajtaj ordenoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Apostolischer Vikar <LThK> • {rk} Der Kurie unterstellter Titularbischof zur Verwaltung eines im Großen geordneten Missionsbezirks <DGH>. Vorsteher eines Apostolischen Vikariates <be laŭ LThK>. Vgl. Titularbischof; Koadjutor; Apostolischer Präfekt.

EO) Apostola Vikario <GWDE> • {rk} Titola episkopo taksita kun la administrado de ĝenerale ordigita misia distrikto, subigita rekte al la kurio <be laŭ DGH>. Estro de Apostola Vikariujo <be laŭ LThK>.

* de] Apostolisches Vikariat = eo] apostola vikariujo <WF-Vikar> <be>.

 

DE) Apostolisches Glaubensbekenntnis {lat Symbolum Apostolicum} <LThK>; Apostolikum <WDK, GWDE> • {ev} Altkirchliches Glaubensbekenntnis, das die wichtigsten Glaubensinhalte zum Zwecke des liturgischen (gottesdienstlichen) Betens und Bekennens insbesondere als Taufbekenntnis ausspricht <be nach Wiki 2014-12-30>.

EO) apostola kredo-konfeso <WF, ADORU 1.4>; apostola simbolo <be laŭ PIV2002-3> {lat Symbolum Apostolicum} <LThK>; simbolo de kredo; deklaro de sia kredo <CHR19263>; (konfesio <BE1926, CHR19263> {evit} ĉar “konfesio“ estas la ekde la 19a jar-cento uzata nomo por la unuopaj ekleziaj mem-staraj kaj dividitaj grupoj ene de la kristanaro, germane “Konfession“ <be nach PIV2002, GWED>) • Fru-eklezia kredo-konfeso nomanta la plej gravajn kredo-enhavojn por la liturgia (Diserva) preĝado kaj konfesado precipe kiel bapto-konfeso <be>.

* de] “Ich glaube an Gott, den Vater, den Allmächtigen {lat Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem} <Apostolisches Glaubensbekenntnis GL2013-3,4> = eo] Mi kredas je Dio, la Patro ĉio-pova <ADORU 001.4> <be>.

* de] “und die eine, heilige, katholische und apostolische Kirche” <großes Glaubensbekenntnis GL2013-286,2> = eo] “kaj je unu eklezio: sankta, katolika kaj apostola” <RM-p.120> <be>.

 

DE) Apostolizität der Kirche • Die Tatsache, dass die Kirche in der Nachfolge der Apostel steht <be>. Vgl. Bibel; Tradition.

EO) apostoleco de la eklezio • La fakto, ke la eklezio troviĝas en la sukcedo de la apostoloj <kr>.

 

DE) Apostooler <LThK-Mennoniten> • Kleinere Täufergemeinschaft im 19. Jahrhundert; Abspaltung unter Samuel Apostool von den Mennoniten <be nach LThK-Mennoniten>. Vgl. Sonnisten; Lammisten.

EO) apostolanoj • Malgranda rebaptista komunumo de la 19a jar-cento; secesio de la menonitoj <be laŭ LThK-Menoniten>.

 

DE) Apotaktiten • Zeitweiliger Name für Asketen ab dem 4. Jahrhundert <be nach LThK>. Vgl. Apostoliker; Aquarier; Einsiedler; Klausner; Zönobit; Anachoret; Wüstenvater.

EO) apotaktitoj {nov} <be> • Kelk-tempa nomo de asketoj ekde la 4a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Apotheose {gr apotheosis Vergöttlichung} <LThK> • Erhebung zur Gottheit <GWDE>. Vgl. Vergöttlichung.

EO) apoteozo; Di-igo • Altigo al la rango de idolo <be laŭ GWDE>.

 

DE) Appell; Aufruf • Das Aufrufen, öffentlicher Appell <www.duden.de 2015-03-19>.

EO) apelacio [al la publika opinio]; [publika] alvoko; apelo • La apelaciado, publika alvokado <www.duden.de 2015-03-19> <be>.

* de] appellieren; aufrufen = eo] apelacii; alvoki <be>.

 

DE) Applikation <LThK>; Aplikation <WF> {rk}, Intention; Messintention • Das Feiern der heiligen Messe für jemanden oder für etwas <be nach DGW>. Vgl. Messstipendium.

EO) apliko <laŭ PIV2002-apliki-3>; mes-apliko • {rk} Celebrado de meso por iu aŭ por io <be laŭ DGW>.

* de] applizieren; die Messe feiern für; die Messe lesen für = eo] apliki <WF> <be>.

 

DE) Approbation {lat approbatio} • {rk} Genehmigung bzw. offizielle Bestätigung durch die zuständige kirchliche Autorität. <be nach DGW>. Vgl. Rekognoszierung; Zustimmung.

EO) eklezia aprobo <WF, PIV2002> • Permeso respektive oficiala konfirmo per la responsa eklezia aŭtoritato <be laŭ DGW>.

* de] approbieren = eo] aprobi <WF> <be>.

 

DE) Appropriation <LThK> {lat: Besitzergreifung; Aneignung} • Theologische Aussageweise, in der Eigenschaften oder Tätigkeiten Gottes, die den drei Personen der Dreifaltigkeit gemeinsam sind, von einer einzelnen Person ausgesagt werden, obwohl sie dieser Person ja nicht alleine zukommen. Z. B. Allmacht wird dem Vater zugeeignet, Weisheit dem Sohn, Heiligkeit dem Geist <KTW, laŭ LThK>.

EO) alproprigo <laŭ PIV2002-alproprigi-nov2> • Teologia parol-maniero, en kiu Diaj kvalitoj kaj faroj komunaj al la tri trinitataj personoj, estas atribuataj de unu persono, kvankam ili ne konvenas nur al tiu persono. Ekz. La ĉio-povo estas alproprigita al la Patro, la saĝeco al la Filo, la sankteco al la Sankta Spirito <be laŭ KTW kaj laŭ LThK>.

 

DE) Apsis <DGW, LThK, GWDE, WDK> {gr apsís Bogen, Wölbung} <KAZ>; Absis <GWDE, WF>; Abside <LThK>; Apside <GWDE> • Vorderster, zentraler Teil einer Kirche im Osten des Kirchenraumes, oft mit Bogen und halbkreisförmig mit Altar <be>. Vgl. Altarnische.

EO) absido <PIV2002; WF> • Orienta, centra parto de preĝejo, ofte duon-cirkla sub volbo, kun altaro <be>.

 

DE) Aquamanile • Auffangbecken für das Wasser und auch Gießgefäß für die liturgischen Handwaschungen ab dem 12. Jahrhundert <be nach LThK>.

EO) akvujo • Kolektujo por la akvo kaj ankaŭ verŝujo por liturgiaj man-lavoj ekde la 12a jar-cento <be laŭ LThK>.

 

DE) Aquarier • Verwendeten in der Eucharistiefeier Wasser statt Wein <LThK>. Vgl. Apostoliker; Apotaktiten.

EO) akvanoj <be> • Uzis en la eŭkaristio akvon anstataŭ vino <be laŭ LThK>.

 

DE) Äquilibrismus • Philosophie: Lehre, dass Handlungsfreiheit nur dann besteht, wenn alle Motive zur Tat gleich stark sind <GWDE>.

EO) ekvilibrismo <GWDE> • Filozofio: Doktrino, ke ago-libro ekzistas nur, se ĉiuj motivoj por la ago estas same fortaj <be laŭ GWDE>.

 

DE) Äquiprobabilismus • Alfons Maria von Liguori (1696 - 1787): Ein Zweifel an der sinnvollen Erfüllung einer Verpflichtung, und Gründe, die für die Erfüllung sprechen, müssen zumindest gleichgewichtig sein, um eine Verpflichtung erfüllen zu müssen <be nach LThK>. Vgl. Probabilismus; Probabiliorismus; Tutiorismus; Kompensationssystem; Laxismus; Rigorismus.

EO) sam-probabilismo <laŭ WF-Probabilimus>; sam-probablismo <laŭ GWDE-probablismo> • Alfonso Maria de Liguori (1696 - 1787): Duboj kaj argumentoj, ĉu oni plenumu la devon, devas esti minimume same gravaj, por esti devigata plenumi la devon <be laŭ LThK>.

 

DE) Ära1. Zeitrechnung, der als zeitlicher Ausgangspunkt ein Ereignis zugrunde liegt, oder die von einer Person oder Sache geprägt wird. 2. Zeitalter; Epoche. Unter einem bestimmten Aspekt gesehener Zeitabschnitt <duden.de>.

EO) erao <PIV2002> • 1. Tempo-kalkulado laŭ okazaĵo, persono aŭ afero <be>. 2. Epoko. Periodo rigardata sub tipa aspekto <kr laŭ duden.de>.

* de] Die christliche Ära / Zeitrechnung zählt die Jahre vor und nach Christi Geburt = eo] la kristana erao kalkulas la jarojn antaŭ kaj post la naskiĝo de Kristo <be>.

 

DE) Aramäer1. Semitische Stämme, u. a. die Hebräer <be>. 2. Die Aramäer der Gegenwart sind Christen und die Nachfahren der antiken Aramäer. Ihre Liturgie- und Alltagssprache ist Aramäisch. In den Kirchen wird vor allem das klassische Syrisch benutzt. Daher nannte und nennt man sie auch Syrische Christen. Die Aramäer oder ihre Herkunftfamilien gehören heute verschiedenen Ostkirchen an: der Syrisch-Orthodoxen Kirche, der Syrisch-Katholischen Kirche, der Syrisch-Maronitischen Kirche der Alten Kirche des Ostens, der Assyrischen Kirche des Ostens und der Chaldäisch-Katholischen Kirche oder protestantischen Gemeinden. Sie leben in Staaten des Nahen Ostens sowie zu großen Teilen in der Diaspora, vor allem in Europa und in den USA. <Wiki 2014-10-14>.

EO) arameoj1. Anoj de semida gentaro, i. a. de la hebrea gento <be nach PIV2002>. 2. La nun-tempaj arameoj estas kristanoj kaj posteuloj de la antikaj arameoj. La liturgia kaj ĉiu-taga lingvo estas la aramea. En la preĝejoj oni utiligas precipe la klasikan sirian lingvon. Pro tio oni nomis kaj nomas ilin ankaŭ siriajn kristanojn. La arameoj kaj iliaj deven-familioj apartenas hodiaŭ al diversaj orientaj eklezioj: La Siri-Ortodoksa Eklezio, la Siri-Katolika Eklezio, la Siria-Maronita Eklezio de la Malnova Eklezio de la Oriento, al la Asiria Eklezio de Oriento kaj al la Kaldea-Katolika Eklezio aŭ al protestantaj komunumoj. Ili vivas en ŝtatoj de la Proksima Oriento kaj grand-parte en diaspora, precipe en Eŭropo kaj en Usono <be laŭ Wiki 2014-10-14>.

 

DE) Aramäisch; °arc <WF> • Die aramäische Sprache, die Muttersprache Jesu <BJN-1-S.420>.; °arc, Abkürzung für Aramäisch nach ISO-639-2 <be>.

EO) aramea <WF> • La aramea lingvo, la gepatra lingvo de Jesuo <be laŭ BJN-1-p.420>.; °arc, mallongigo por la aramea laŭ ISO-639-2 <be>.

 

DE) Arbeiterfrage • Problemkreis, der die Lebensbedingungen der Arbeiterschaft beinhaltet <DGW>.

EO) laboristara problemo <WF e> • Problemoj tuŝantaj la viv-kondiĉojn de la laboristoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Arbeiterpriester • {rk} Priester, die hauptberuflich als Arbeiter tätig waren, um seelsorgliche Kontakte zu Arbeitern zu haben. Versuche vor allem in Frankreich im 20. Jahrhundert.

EO) labor-sacerdotoj • {rk} Sacerdotoj, kiuj laboris plen-tempe kiel laboristoj por havi anim-zorgajn kontaktojn kun laboristoj. Klopodoj en la 20a jar-cento, precipe en Francujo <be>.

 

DE) Arbeiterseelsorge; Arbeiterpastoral • Bemühungen der Pastoral um die Arbeiter <be>. Vgl. Pastoral.

EO) anim-zorgo pri laboristoj <WF>; [pri]laborista pastoralo • Klopodoj de la pastoralo pri la laboristoj <be>.

 

DE) Arbeitsgemeinschaft Christlicher Kirchen <LThK>; °ACK • In Deutschland offizielles Organ der Ökumene auf nationaler, diözesaner, regionaler und auch pfarrlicher Ebene <be nach LThK>.

EO) Labor-Unuiĝo de Kristanaj Eklezioj • En Germanujo oficiala organo de ekumeno sur nacia, dioceza, regiona kaj eĉ sur paroĥa niveloj <be laŭ LThK>.

 

DE) Arbeitsgemeinschaft der Christengemeinden in Deutschland; °ACD • Sammlungsbewegung für Gemeinden der Pfingstbewegung <WDK>.

EO) Labor-Unuiĝo de la Kristanaj Komunumoj en Germanujo • Kolektiĝo-movado por komunumoj de la pentekosta movado <be laŭ WDK>.

 

DE) Archaikum; Archäikum; {arch} Azoikum; Erdurzeit • Ältester Abschnitt der erdgeschichtlichen Frühzeit <DGW>.

EO) arkeano; {arĥ} azoiko <PIV2002> • Plej malnova periodo de la ter-historia fru-tempo <be laŭ DGW>.

* de] archaisch (1) = eo] arkaika <GWDE> (1). Vgl. altertümlich.

* de] archäisch (bezüglich des Archäikums) = eo] arkeana <GWDE> (1).

 

DE) archaisch <GWDE> (2) • 1. Veraltet und nicht mehr im Gebrauch, hauptsächlich gebraucht bezüglich Worte und Begriffe <be nach PIV2002>. 2. Zu einer sehr alten Kulturepoche gehörig <be>.

EO) arkaika <PIV2002> (2) • 1. Malnoviĝinta kaj ne plu en uzado, precipe rilate al vortoj kaj esprimoj <PIV2002> <be>. 2. Apartenanta al tre malnova kultur-epoko <be>.

* de] Archaik (Kulturepoche archaische Art) = eo] arkaika [kultur-]epoko <be>.

* de] Archaiker (in archaischem Stil schaffender Künstler); Archaist = eo] arkaikulo <be>.

 

DE) Archaismus1. In der Umgangssprache nicht mehr benutztes Wort / Ausdruck. 2. Nachahmung eines alten Stiles, Wiederbelebung alter Wörter <be nach PIV2002>.

EO) arkaismo1. Vorto aŭ esprimo ne plu uzata en komuna lingvo. 2. Intenca imitado de malnova stilo, revivigo de malnovaj vortoj <PIV2002>.

* de] archaisieren (in archaischem Stil schaffen) = eo] arkaismi <be>.

* de] archaistisch (in archaischem Stil) = eo] arkaisma <be>.

 

DE) Archäologie • Wissenschaft von den sichtbaren Überresten alter Kulturen <DGW>.

EO) arkeologio <PIV2002> • Scienco pri la videblaj restaĵoj de antikvaj kulturoj <be laŭ DGW>.

* de] Archäologe = eo] arkeologo <PIV2002> <be>.

* de] archäologisch = eo] arkeologa <GWDE> <be>.

 

DE) Arche1. Schiff, in dem Noach die Flut überlebte. 2. Ab dem 2. Jahrhundert ikonographisch: Typos der Kirche. 3. Name einer Bewegung für geistig Behinderte <be nach LThK>.

EO) arkeo <WF, Z, PIV2002> • 1. Ŝip-simila kesto, en kiu Noa transvivis la diluvon. 2. Ekde la 2a jar-cento ikonografie: tipo de la eklezio. 3. Nomo de movado por mense handikapitaj personoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Archetyp; Archetypus; Urtypus • 1. Philosophie: Urbild, Urform des Seienden <DGW-1>. 2. Psychologie: Eines der ererbten, im kollektiven Unterbewusstsein bereitliegenden urtümlichen Bilder, die Gestaltungen [vor]menschlicher Grunderfahrungen sind und zusammen die genetischen Grundlagen der Persönlichkeitsstruktur repräsentieren <DGW-2>. 3. Älteste überlieferte oder erschließbare Fassung einer Handschrift oder eines Kunstwerkes ist <DGW-3>.

EO) arketipo <PIV2002> • 1. Filozofio: Eterna ideo, modelo de la estaĵo <PIV2002>. 2. Psikologie: Unu el la en la kolektiva subkonscio hereditaj kaj kuŝantaj praaj bildoj, kiuj estas formoj de [antaŭ]homaj bazo-spertoj, kaj kiuj reprezentas kune la genan fundamenton de la persona strukturo <be laŭ DGW-2>. 3. Plej antikva tradiciita kaj uzebla versio de man-skribaĵo aŭ de artaĵo <be laŭ DGW-3>.

* de] archetypisch = eo] arketipa <be>.

 

DE) Archi-; Erz- • Im christlichen Bereich: Vorsilbe für eine höhere Aufgabe. Vgl. Archipresbyter; Archidiakon; Archimandrit; Erzabt; Erzbischof; Erzbistum; Erzbruderschaft; Erzdechant; Erzdiakon; Erzengel <be>.

EO) arĥ; ark <PIV2002>; arĥ[i] {gr arĥi Ober-}; ark[i] (la ‘i’ necesas nur, se la sekva silabo komenciĝas per konsonanto) <be>; ĉef-; ĉefa <PIV2002> • Kristane: antaŭsilabo antaŭ titolo por iom alta ofico <be>.

 

DE) Archimandrit1. {ort} Oberer eines ostkirchlichen Klosterverbandes. 2. Ehrentitel in de Ostkirche <be nach DGW>.

EO) arĥimandrito <be>; arkimandrito <PIV2002, xy> • {ort} 1. Estro de ligo de monaĥejoj en la ortodoksa eklezio <be nach PIV2002> 2. Honora titolo en la orienta eklezio <be>.

 

DE) Archidiakon; Erzdiakon • Seit dem 4. Jahrhundert: Leiter des Kollegiums der Diakone an der Bischofskirche, später Stellvertreter des Bischofs <be nach LThK, besonders institutionalisiert in der päpstlichen Verwaltung in Rom.

EO) arĥidiakono <be>; arkidiakono <PIV2002> • Ek de la 4a jar-cento: estro de la kolegio de la diakonoj en la episkopa preĝejo, pli poste anstataŭanto de la episkopo <be laŭ LThK> precipe institutigita en la papa administracio en Romo <be>. 2. Ek de la 4a jar-cento: estro de la kolegio de la diakonoj en la episkopa preĝejo, pli poste anstataŭanto de la episkopo <be laŭ LThK>.

 

DE) Archidiakon; Erzdiakon • Seit dem 4. Jahrhundert: Leiter des Kollegiums der Diakone an der Bischofskirche, später Stellvertreter des Bischofs <be nach LThK>.

EO) arĥidiakono <be>; arkidiakono <PIV2002> • Ek de la 4a jar-cento: estro de la kolegio de la diakonoj en la episkopa preĝejo, pli poste anstataŭanto de la episkopo <be nach Reinhard Barth: Alle Päpste, Naumann & Göbel-Verlag. 2008>.

 

DE) Archipresbyter; Erzpriester • Ursprünglich Senior des Presbyterkollegiums an der Bischofskirche, später Stellverteter des Bischofs in gottesdienstlichen Funktionen <be nach Reinhard Barth: Alle Päpste, Naumann & Göbel-Verlag. 2008>.

EO) arĥiepiskopo <be>; arkiepiskopo <PIV2002> • Origine la plej aĝa en la prespitera kolegio de la episkopa preĝejo, poste anstataŭanto de la episkopo <be lŭa LThK>.

 

DE) Architektonik (1) • Wissenschaft von der Baukunst <DGW>.

EO) arkitektur-scienco • Scienco pri la arkitekturo <be>.

 

DE) Architektonik (2)1. [Kunstgerechter] Aufbau eines Bauwerkes. 2. Strenger, gesetzmäßiger [künstlerischer oder geistiger] Aufbau. <DGW-2a+b>.

EO) arkitektura arto • [Arta] Strukturo de konstruaĵo. 2. Strikta, laŭleĝa [arta aŭ spitrita] strukturo <be>.

 

DE) Architektur; Baukunst • Künstlerische Bauten <DGW> <be>. Vgl. Baumeister.

EO) arkitekturo; konstru-arto • Artaj konstruaĵoj <GWDE>.

* de] architektonisch; {schweizerisch} architektural = eo] arkitektura <be>.

 

DE) Architrav • Antike Tempelarchitektur: Ein auf einer Stützenreihe ruhender Horizontalbalken <Wiki 15-11-23>.

EO) arĥitravo <Z>; arkitravo <PIV2002> • Antikva templo-arkitekturo: Horicontala trabo kuŝanta sur vico da pilonoj <be laŭ Wiki 15-11-23>.

 

DE) Archivolte • Gestalteter Bogen über romanischen und gotischen Portalen <BCS>.

EO) arkivolto <PIV2002> • Arko super romanika aŭ gotika portale kun figuroj <be laŭ BCS>.

 

DE) Archivwesen (1) • Alles, was mit den Archiven zu tun hat.

EO) arĥivaj / arkivaj aferoj <be/kr> • Ĉio, kio rilatas al arĥivoj <be>.

* de] Archiv (1); Urkundensammlung = eo] arĥivo <be>; arkivo <GWDE> <be>.

* de] Archiv (2); Archivierungsstelle = eo] arĥivejo <be>, arkivejo <GWDE> <be>.

* de] Archivalien = eo] arĥivaĵoj <be>, arkivaĵoj <GWDE> <be>.

* de] archival, archivalisch = eo] arĥiva <be>, arkiva <GWDE> <be>.

* de] Archivar = eo] arĥivisto <be>, arkivisto <GWDE> <be>.

* de] archivieren = eo] enarĥivigi <be>, enarkivigi, meti ion en la arĥivon <GWDE> <be>.

* de] Archivierung = eo] arĥivado <be>, arkivado <GWDE> <be>.

 

DE) Archivwesen (2); Archivistik; Archivkunde; Archivwissenschaft • Die Wissenschaft von den Archiven.

EO) arĥivistiko <be>; arkivistiko <GWDE, xy> • Scienco pri arĥivoj <be>.

 

DE) Archon {gr arĥoon Anführer, Fürst} <LTGD> • Widersacher Gottes, vor allem in der Gnostik <be nach LThK>. Vgl. Antichrist.

EO) arĥono {nov} {gr arĥoon estro, princo} <LTGD><be> • Kontraŭulo de Dio, precipe en la gnostiko <be laŭ LThK>.

 

DE) Areopagrede • Rede des Paulus auf dem Areopag in Athen (Apg 17,22) <be nach LThK>.

EO) areopaga parolado • Oratoraĵo de Paŭlo sur la areopago en Ateno (Ago 17,22) <be>.

 

DE) arg; böse • 1. Von böser, niederträchtiger Gesinnung [erfüllt]; niederträchtig; böse. 2. Schlimm; übel; unangenehm <DGW>.

EO) malbona; malica • 1. [Plena] de malbona, malica, perfida pens-maniero; 2. Malbona; malagrabla; malplaĉa <be laŭ DGW>.

* de] das Böse = eo] la malbono <be>.

* de] etwa liegt im Argen = eo] io malbonas <be>.

 

DE) Ärgernis; Anstoß; Skandalon • Verletzung des religiösen oder sittlichen Gefühls <be nach DGW>.

EO) skandalo <WF> • Lezo de religia kaj morala sentoj <be>.

* de] Ärgernis geben = eo] kaŭzi skandalon; skandali iun <WF> <be>.

* de] Ärgernis nehmen = eo] skandaliĝi <WF> <be>.

* de] öffentliches Ärgernis = eo] publika skandalo <WF> <be>.

 

DE) arglistig; heimtückisch; verschlagen; hinterlistig • Voller Arglist <DGW>.

EO) malica, perfida; insida; insidema; maligna; malice ruza • <be>.

 

DE) Argument; Rechtfertigungsgrund • Grund für eine Behauptung, Punkt einer Beweisführung <DGW>.

EO) argumento <GWDE> • Kaŭzo por aserto, punkto de argumentado <be laŭ DGW>.

* de] argumentativ; argumentatorisch = eo] argumenta <be>.

* de] argumentieren = eo] argument[ad]i; <GWDE> <be>.

* de] Argumentation; Argumentierung = eo] argumentado <GWDE> <be>.

 

DE) Arianismus • Lehre des Arius (4. Jahrhundert) und seiner Anhänger, wonach Christus mit Gott nicht wesensgleich, sondern nur wesensähnlich sei <DGW>. Von den ersten beiden ökumenischen Konzilien verurteilt <Wiki 2014-12-08>.

EO) arianismo <PIV2002> • Doktrino de Ario (4a jar-cento) kaj ties anoj, laŭ kiu Kristo ne estis ident-esenca, sam-substanca, sed nur simil-esenca, simil-substanca kun la Patro <be laŭ DGW>. Kondamnita de la du unuaj ekumenaj koncilioj <be laŭ Wiki 2014-12-08>.

* de] arianisch = eo] aria <GWDE>; ariana <be>.

* de] Arianer = eo] ariano <GWDE> <be>.

* de] Semiarianer = eo] semiarianoj <be>.

* de] semiarianisch = eo] semiaria; semiariana <be>..

* de] Semiarianismus = eo] semiarianismo; semiariana <be>.

 

DE) Arie • Sologesangstück mit Instrumental-, insbesondere Orchesterbegleitung <DGW>.

EO) ario <GWDE> • Solo-kanto kun instrumenta, precipe orkestra akompano <be laŭ DGW>.

 

DE) Arier; Indoiranier; {Selbstbezeichnung (H)ariá gastlich} • Vorfahren der eine indoarische oder iranische Sprache sprechenden Völkerschaften Europas und Asiens. In der Praxis der unklaren NS-Ideologie: Arier ist, wer kein “Nicht-Arier“, also kein Jude ist. “Arisch“ verschwimmt mit “nordisch“, weil das nordische “Atlantis“ die sagenhafte Heimat der Arier sei. Vgl. Schoa; Progrom.

EO) Arjo; hind-irano; {mem-karakterizaĵo (H)ariá gastema} • Antaŭuloj de etna grupo parolanta iun hindo-arjan aŭ iranan lingvon en Eŭropo kaj Azio. En la praktiko de la neklara N(acional)-S(ocialista)-ideologio: arjo estas tiu, kiu ne estas “nearjo“, kaj “nearjo“ estas normale judo. “Arja“ nebuliĝas en “norda“, ĉar la nebula norda “Atlantido“ estas laŭdire la hejm-lando de la arjoj <be nach LThK>.

* de] arisch = eo] arja <GWDE> <be>.

 

DE) Arier-Kirche (1); Artgemeinschaft • Vereinigung zur Reinerhaltung der arischen Rasse: nach 1945 Sammelbecken für versprengte Nationalsozialisten. Vgl. Deutschkirchliche Bewegung.

EO) arjo-eklezio; speco-komunumo • Societo por pure konservi la arjan rason: post 1945 kolektujo por disigitaj nazioj <be nach LThK>.

 

DE) Ariernachweis • Im Dritten Reich (1933 - 1945): Amtlicher Nachweis, dass man kein Jude war <be nach DGW>. Vgl. Schoa; Progrom.

EO) arja atesto • En la Tria Regno (1933 - 1945): Oficiala atesto, ke oni ne estas judo <be laŭ DFW>.

 

DE) Aristeasbrief • Bericht des Aristeas über die Entstehung des Pentateuchs; um 120 v. Chr. entstanden <be nach LThK>.

EO) Aristeas-letero • Rakonto de Aristeas pri la estiĝo de la pentateŭko; estiĝis ĉ. 120 a. Kr. <be laŭ LThK>.

 

DE) Arkade <WDK>; Bogenreihe <GWDE> • Reihe von Bogen auf Pfeilern oder Säulen <WDK>.

EO) arkado <GWDE> • Vico da arkoj sur pilieroj kaj kolonoj <be laŭ WDK>.

 

DE) Arma Christi {lat: Waffen Christi} • Die Leidenswerkzeuge der Passion Christi <be nach LThK>.

EO) armiloj de Kristo • La turmentiloj de la pasiono de Kristo <be laŭ LThK>.

 

DE) Armarium {lat: Schrank; Schrein} • Wandschrank zur Aufbewahrung liturgischer Gegenstände; Vorgänger des Tabernakels <be nach LThK>. Vgl. Sakramentshäuschen; Sakramentskapelle; Tabernakel; Conopeum; Ewiges Licht.

EO) armario {nov} <laŭ NG-2> {lat armarium Schrank; Schrein} • Muro-ŝranko por konservi liturgiajn objektojn; pra-formo de tabernaklo <be/kr laŭ LThK>.

 

DE) Arme (1) • Materiell notleidende Personen. Vgl. Armut.

EO) malriĉuloj • Materie senhavaj personoj <be>.

* de] arm = eo] malriĉa <GWDE> <be>. Vgl. bedürftig.

* de] arm machen = eo] malriĉigi <GWDE> <be>.

* de] Armutei (allgemeine Armut) = eo] malriĉeco <be>.

* de] aus ärmlichen Verhältnissen = eo] el malriĉa familio <GWDE> <be>.

* de] ein Armer = eo] malriĉulo <GWDE> <be>.

* de] sie ist arm wie eine Kirchenmaus = eo] ŝi estas malriĉa kiel muso preĝeja <Z, GWDE> <be>.

* de] die gesellschaftliche Eingliederung der Armen = eo] la socia enkorpigo de la malriĉuloj <be>.

 

DE) Arme (2) • Seelisch notleidene Personen; Menschen in unglücklichen Umständen.

EO) povruloj • Anime suferantaj personoj; homoj en malfeliĉaj cirkonstancoj <be>.

* de] ärmlich = eo] povra; [iom] mizera <GWDE> <be>.

* de] Ärmlichkeit; Armseligkeit = eo] povreco; mizereco <GWDE> <be>.

* de] armselig; elend = eo] povra; mizera <GWDE> <be>.

* de] ein armseliger Mensch = eo] povrulo <GWDE> <be>.

* de] er ist arm dran = eo] li estas en bedaŭrinda stato <GWDE> <be>.

* de] Mein armes Kind! = eo] mia povra infano <GWDE> <be>.

 

DE) Arme Brüder des heiligen Franziskus Seraphikus; Congregatio Fratrum Pauperum Sancti Francisci Seraphici; °CFP {lat: Kongregation der Armen Brüder des engelgleichen Heiligen Franziskus} • Katholischer Männrorden.

EO) Malriĉaj Fratoj de Sankta Francisko Seraphikus; Congregatio Fratrum Pauperum Sancti Francisci Seraphici; °CFP {lat: Kongregacio de la Malriĉaj Fratoj de la anĝel-simila Sankta Francisko} • Katolika vira ordeno <be laŭ LThK-Abkürzungsverzeichnis VII>.

 

DE) Arme Christi; Die Armen Christi {lat Pauperes Christi, lat Clerici Apostolici S. Hieronymi CASH Apostolische Kleriker vom Hl. Hieronimus}; Jesuaten; {it Poveri, Poverelli Arme}; Apostolische Kleriker • Um 1360 von Johannes Colombini (1304 - 1367) gegründeter katholische Laienordensgemeinschaft für Männer. 1668 aufgehoben <be nach LThK und Wiki 2014-06-15>.

EO) Jesuatoj {nov} <be> {lat Pauperes Christi Malriĉuloj de Kristo, Clerici Apostolici S. Hieronymi CASH Apostolaj Klerikoj de la S-ta Hieronimus}; Poveruloj de Kristo {it Poveri, Poverelli malriĉuloj}; Apostolaj Klerikoj • Ĉirkaŭ 1360 de Johano Colombi (1304 - 1367) fondita katolika laika komunumo por viroj. En 1668 malfondita <be laŭ LThK kaj Wiki 2014-06-15>.

* de] Jesuatinnen = eo] Jesuatinoj <be>.

 

DE) Arme Dienstmägde [Jesu] Christi; Ancillae Domini [de J. Christo]; °AD {lat: Mägde des Herrn} <LThK>; °ADJC <KAZ>; Dernbacher Schwestern • Gegründet von Katharina Kasper (1820 - 1898) <LThK>.

EO) Malriĉaj Servistinoj de [Jesuo] Kristo; Ancillae Domini [de J. Christo] {lat: servistino de la Sinjoro}; °AD <be laŭ LThK>; °ADJC <KAZ>; Fratinoj de Dernbach • Fonditaj de Katharian Kasper (1820 - 1898) <be nach LThK>.

 

DE) Arme Schulschwestern von Unserer Lieben Frau • 1833 gegründet, heute weltweit verbreitet <KAZ>.

EO) Malriĉaj Lernej-Fratinoj de Nia Kara Sinjorino • En 1833 fonditaj, hodiaŭ mond-vaste disva stigitaj <be laŭ LThK>.

 

DE) Arme Seelen • Die Seelen de Verstorbenen, die möglicherweise noch im Durchgang der Reinigung (Fegfeuer) sind.

EO) purgatoriaj animoj <WF>; animoj de mortintoj • La animoj de mortintoj eble ankoraŭ en la purgatorio <be>.

 

DE) Armenbibel {lat Biblia pauperum Bibel der Armen} • Seit dem 14. Jahrhundert als Bilderbibel weit verbreitet für die “Armen“, die es sich nicht leisten konnten, lesen zu lernen <be nach LThK>.

EO) biblio por la malriĉuloj; {lat biblia pauperum biblio de la povruloj} • Ekde la 14a jar-cento multe disvastigita bildo-biblio por la “malriĉuloj“, kiuj ne havis la eblecon lerni legi <be laŭ LThK>.

 

DE) Armenisch-apostolische Kirche <LThK>; Armenische Kirche <be>; Armenier <S. Khalil Samir / Michaela Koller: Muslime und Christen, Ulrich-Verlag, Augburg, 2011, S.99> • Der Überlieferung nach von Thaddäus und Bartholomäus gegründet <LThK-Armenien, II. Kirchengeschichte>. Vgl. Katholikos.

EO) Armena-Apostola Eklezio <be>; armena eklezio <PIV2002-armena>; armenianoj <be> • Laŭ la tradicio fondita de Tadeo kaj Bartolomeo <be laŭ LThK-Armenien, II. Kirchengeschichte>.

* de] armenisch-katholische Kirche = eo] Armena-katolika eklezio <be>.

* de] die armenische Sprache = eo] la armena lingvo <be>.

 

DE) Armenisch-katholische Kirche <LThK> • Kirche in Athiopien uniert mit Rom.

EO) Armena-Katolika Eklezio <be> • Eklezio en Etiopujo unuiĝinta kun Romo <be laŭ Wiki 2015-09-21>.

 

DE) Armut1. Das Armsein, Mittellosigkeit, Bedürftigkeit <DGW>. In Deutschland lebt unter der Armutsgrenze, wer weniger als 60 % des Durchschnittseinkommens zur Verfügung hat (Vgl. Zweiter Armutsbericht der Bundesregierung: 2003 lag die Armutsgrenze bei monatlich 938 Euro). 2. Eines der drei Ordensgelübte Vgl. Elend; Not.

EO) malriĉeco1. Manko de viv-rimedoj. En Germanujo vivas sub la limo de malriĉeco tiuj, kies enspezoj estas malpli ol 60% de la averaĝaj enspezoj de la popolo (kp. 2a malriĉeco-raporto de la federacia registaro: En 2003 la limo de malriĉeco estis monate 938 Euroj). 2. Unu el la tri ordenaj votoj <be>.

* de] arm; bedürftig (1) = eo] malriĉa; povra <be>.

* de] Armutsgrenze = eo] limo de malriĉeco <GWDE> <be>.

* de] Armutszeugnis = eo] atesto de malriĉeco <be>.

* de] das ist ein Armutszeugnis für ihn = eo] tio pruvas lian nekapablecon <be>.

* de] der Arme! = eo] la povrulo!; kia povrulo! <be>.

* de] geistige / seelische Armut = eo] intelekta / spirita povreco <be>.

* de] der Schrei der Armen = eo] la krio de la malriĉaj <be>.

 

DE) Armen… (Armenhaus; Armensuppe; Armenfürsorge; usw.).

EO) … de malriĉulo[j] (domo de malriĉuloj; supo de malriĉulo; prizogo de malriĉuloj; ktp.) <be>.

 

DE) Aronitisches Priestertum <BJN-2-Glossar> • Nach der Landnahme Israels: Erblicher Priesterstand, der durch die Abstammung von Aaron (Bruder von Moses, zwischen 1300 - 1200 v. Chr.) legitimert war <be nach BJN-2-Glossar>.

EO) Arona sacerdoteco • Post la land-ekposedo: Hereda sacerdoteco legitimita per la deveno de Aaron (frato de Moseo, inter 1300 1200 a. Kr.) <be laŭ BJN-2-Glossar>.

* de] “Lass … deinen Bruder Aaron und mit ihm auch seine Söhne zu dir kommen, damit sie mir als Priester dienen” <EÜ Ex 28,1> = eo] “alproksimigu al vi vian fraton Aaron kaj liajn filojn kun li … por ke li estu Mia pastro” <BIB Eli 28,1> <be>.

 

DE) Ars moriendi {lat: die Kunst des Sterbens} • Ein bewusst aus christlichem Glauben “im Angesicht des Todes“ gestaltetes Leben <be nach LThK>.

EO) ars moriendi {lat: arto mori}; vivo-arto antaŭ morto • “Vid-al-vide de la morto“ racie formita vivo el kristana kredo <be laŭ LThK>.

 

DE) Ars vivendi {lat: die Kunst zu Leben} • Redewendung für Lebenskunst.

EO) ars vivendi {lat: la arto vivi} • Parol-turno por la vivo-arto <be>.

 

DE) Artes liberales {lat: freie Künste}; die sieben freien Künste • Fächer der mittelalterlichen höheren Bildung, bestehend aus dem Trivium: Grammatik, Rhetorik, Logik (Dialektik) und dem Quadrivium: Arithmetik, Musik, Geometrie (einschließlich Geographie) und Astronomie (damals einschließlich Astrologie). Vgl. Ars musika; Quadrivium.

EO) artes liberales {lat: artoj liberaj}; la sep artoj liberaj • La sep liberaj artoj de la mez-epoka alta scienco, dividita en la triumo: gramatiko, retoriko, logiko (dialektiko) kaj la kvarumo: aritmetiko; muziko; geometrio (inkluzive de geografio) kaj astronomio (tiam inkluzivanta astrologion) <kr>.

 

DE) Artikel (1) • Glaubenssatz; Abschnitt eines Bekenntnisses <DGW-2b> oder Manifestes, These; Abkürzung: °Art. <be laŭ DGW-2b>. Vgl. Marburger, Torgauer, Schmalkaldische, Schwabacher, Ilanzer, Anglikanische, Organische Artikel.

EO) [kred-]artikolo • Dogmo; paragrafo de kredo-konfeso <be laŭ DGW-2b> aŭ manifest, tezo. Mallongigo: °Art. <be laŭ DGW-2b>.

* de] Glaubensartikel = eo] kred-artikolo <WF> <be>.

 

DE) Artikel (2)1. Aufsatz; Traktat; Abhandlung; Beitrag <be>. 2. [Mit einer Nummer gekennzeichneter] Abschnitt in einem Gesetz, Vertrag o. Ä. <duden.de 2016-04-18>.

EO) artikolo1. Traktato; eseo <be>. 2. [Kun numero signita] ĉapitro en leĝo-teksto, kontrakto k. s. <be laŭ duden.de 2016-04-18>.

 

DE) Asche • Bild der Vergänglichkeit <BL>.

EO) cindro • Bildo de pasemo <be laŭ BL>.

* de] in Sack und Asche Buße tun = eo] penti en sako kaj cindro <be>.

 

DE) Aschenkreuz • {rk} Am Aschermittwochs wird ein wenig Ache in Form eines Kreuzes auf das Haupt des Empfängers gestreut.

EO) cindro-kruco <WF> • {rk} Je cindro-merkredo iom da cindro estas ŝutata en formo de kruco sur la kapon de la ricevanto <be>.

 

DE) Aschermittwoch <LThK> • Erster Tag der Fastenzeit, {rk} an dem ein Aschenkreuz aufs Haupt gezeichnet wird; 40 Tage vor Ostern <be>.

EO) cindro-merkredo <WF> • Unua karesma tago, {rk} je kiu estas signata kruco-cindro sur la kapon; 40 tagojn antaŭ Pasko <be>.

 

DE) Aschkenasim • Von Deutschland nach Osteuropa ausgewanderte Juden <GWDE>.

EO) aŝkenazoj <PIV2002> • Judoj elmigintaj el Germanujo al Orienta Eŭropo <PIV2002> <be>.

 

DE) Asebie {gr asebeia Gottlosigkeit} • Frevel gegen die Götter <DFW>. << Eusebie.

EO) sakrilegio • Peko kontraŭ la dioj <be laŭ DFW>.

 

DE) Aseität • Im Unterschied zu allem kontingenten Sein (ens ab alio {lat: Sein aus einem anderen}) ist Gott aus sich selbst (ens a se {lat: Sein aus sich selbst}) <be nach LThK>.

EO) ento <PIV2002> el si mem <WF>; estado <GWDE> el si mem • Diference de ĉio kontingenca ento (ens ab alio {lat: ento el alio}) Dio estas el si mem (ens a se {lat: ento el si mem}) <be>.

* de] das kontingente (von einem anderen stammende) Sein = eo] la kontingenca <PIV2002> (el alio devenanta) ento <PIV2002>.

 

DE) Askese; Aszese {gr askäsis Übungen, Lebensweise} <DGW> • Einübung des geistlichen Lebens mit dem Ziel, ungute Bindungen zu lösen und eine weitestgehende Freiheit auf Gott hin zu gewinnen <P. Seewald: Die Schule der Mönche. Herder 2011, S.268>.

EO) asketismo <WF, GWDE>; asketa vivo <kr> • Ekzercado de spirita vivo kun la celo forigi malbonajn ligojn, kaj trovi plejan liberecon rilate al Dio <be laŭ P. Seewald: Die Schule der Mönche. Herder 2011, S.268>.

* de] Asket {gr asketes} = eo] asketo <WF, GWDE> <be>.

* de] asketisch; aszetisch = eo] asketa <be>.

 

DE) Asketik; Aszetik • {rk} Lehre vom Streben nach christlicher Vollkommenheit <DGW>.

EO) asketiko <WF> • {rk} Instruo pri la strebado al kristana perfekteco <be laŭ DGW>.

* de] Lehrer der Asketik / Aszetik; Asketiker / Aszetiker = eo] asketikisto <WF> <be>.

 

DE) asperges me {lat: besprenge mich, du wirst mich besprengen}; das Asperges (Gesang und Besprengung) • {rk} Bis zum II. Vatikanum nach Ps 51,9 üblicher Begleitgesang bei der Besprengung der Gemeinde mit Weihwasser am Anfang der Heiligen Messe. Vgl. Vidi aquam.

EO) asperges me {lat: vi aspergu min, vi aspergos min}; la aspergo {aspergo 2 nov} (kanto kaj aspergado) <be> • {rk} Ĝis la Dua Vatikana Koncilio laŭ Psa 51,9 la kutima akompana kanto okaze de la aspergo de la komunumo per benita akvo komence de la sankta meso <be>.

 

DE) Aspergill <LThK, GWDE>; Weihwasserwedel <GWDE>; Sprengel (2); Sprengwedel <KLW> • {rk} Für die Besprengung der Gemeinde mit Weihwasser gebrauchter Gegenstand <LThK>. Vgl. Pfarrei.

EO) aspergilo <WF> • {rk} Ilo por aspergi la komunumon per benita akvo <be laŭ LThK>.

* de] die Gemeinde mit Weihwasser besprengen; aspergieren = eo] aspergi la komunumon per benita akvo <be>.

* de] Gefäß mit Weihwasser zum Aspergieren der Gemeinde = eo] aspergujo <WF> <be>.

 

DE) Aspersion; Aspergie; Besprengung • Im Altertum reinigende Besprengung, {rk} heute im Besprengen mit Weihwasser enthalten <be nach LThK>.

EO) aspergo; aspergado • En la antikveco: puriga aspergado, {rk} nun-tempe enestanta en la aspergado per benita akvo <be laŭ LThK>.

* de] besprengen = eo] aspergi <WF> <be>.

 

DE) Aspersionstaufe <WF> • Taufe durch Aspersion, also Besprengung. Vgl. Taufe; Begierdetaufe; Bluttaufe; Immersionstaufe; Infusionstaufe; Haustaufe; Totentaufe.

EO) bapto per aspergo <WF> • Bapto per aspergo <be>.

 

DE) Aspirant • {rk} Jemand, der sich für den Klosterberuf vorbereitet.

EO) aspiranto • {rk} Iu, kiu sin preparas por la monaĥa vivo <be>.

 

DE) Assistenten •{rk} In der Messfeier in der klassischen Form sind dies die assistierenden Kleriker; in der ordentlichen Messform sind dies die Konzelebranten <be nach LThK>. Vgl. Ministrant.

EO) asistanto <WF> • {rk} En la meso en la klasika formo tio estas la klerikoj asistantaj ĉe la sankta meso; en la meso en la ordinara formo tio estas la kuncelebrantoj <be laŭ LThK>.

* de] bei der Messfeier assistieren = eo] asisti en la meso <be>.

* de] mit Assistenz = eo] kun asistantoj <WF> <be>.

 

DE) Assistenz1. Mitwirkung des zuständigen Geistlichen bei einer kirchlichen Eheschließung <be nach LThK>. 2. Offizielle Teilnahme eines zweiten Priesters in einer Messe <be>.

EO) asist[ad]o <WF> • 1. Kunagado de rajtigita kleriko ĉe la eklezia geedziĝo <be laŭ LThK>. 2. Oficiala partopreno de dua sacerdoto en sankta meso <be>.

* de] bei der Trauung assistieren = eo] asisti en la geedziĝa ceremonio <be>.

* de] in der Messe assistieren = eo] asisti en la meso <be>.

 

DE) Assumptionisten {von lat: assumptio Aufnahme in den Himmel}; <LThK> Congregatio Augustinianorum ab Assumptione; °AA {lat: Kongregation der Augustiner von der Aufnahme in den Himmel}; <LThK-Akürzungsverzeichnis VII> • {rk} Männerorden nach der Regel des heiligen Augustinus, 1845 gegründet in Nimes (Frankreich) von Emmanuel d’Alzon (1810 – 1880) <be nach LThK>.

EO) asumpcianoj {nov} <be>; asumpcionistoj {nov} <WF> {de la genitivo assumptionis de la latina vorto assumptio}; Congregatio Augustinianorum ab Assumptione; °AA {lat: Congregacio de la Augustenanoj de la Ĉielen-preno} • {rk} Vira ordeno laŭ la regulo de la s-ta Aŭgusteno, fondita en la jaro 1845 en Nimes, Francujo, de Emmanuel d’Alzon (1810 – 1880) <be laŭ LThK>.

 

DE) Aster {gr astär Stern} • Liturgisches Gerät des byzantinischen Ritus zum Bedecken des Opferbrotes <be nach LThK>.

EO) astero {laŭ PIV2002 nov-2} • Liturgia ilo de la bizanca rito por kovri la ofer-panon <be laŭ LThK>.

 

DE) Asteriskus (*) {gr: Sternchen} • 1. Zeichen für Textlücken in der Septuaginta, die Origenes (um 185 - um 254) ergänzt; 2. Seit Urban VIII. (1568 - 1644) das Zeichen, das die Hälften der Psalmverse trennt. 3. Siehe: Aster <be nach LThK>. 4. Zeichen für “geboren“ <be>.

EO) asterisko (*) <PIV2002> {gr: steleto} • 1. Signo uzata de Origeno (ĉ. 185 - ĉ. 254) por kompletigi la teksto-breĉojn de la Septuaginto. 2. Ekde Urbano la 8a (1568 - 1644) la signo, kiu dividas la du duonojn de la psalm-versikloj. 3. Vidu astero Aster <be laŭ LThK>. 4. Signo por “naskita“ <be>.

 

DE) Astralleib1. Anthroposophie: ätherisch gedachter Träger des Lebens im Körper des Menschen. 2. Okultismus: den Tod überdauernder unsichtbarer Leib des Menschen. 3. Ironisch: {umg} (schöner) menschlicher Körper <DGW>.

EO) astro-korpo <laŭ PIV2002> • 1. Antropozofie: etere konjektita vivo-portanto en la homa korpo. 2. Okultisme: nevidebla kaj la morton transvivanta korpo de la homo.3. Ironie: (bela) homa korpo <be laŭ DGW>.

 

DE) Astralmythologie; Astralmystik • 1. Bedeutung von Gestirnen in Zuordnung zu bestimmten mythischen Gestalten. 2. Bewegung der Gestirne in Verehrung der sie beherrschenden Mächte <be nach LThK>.

EO) astro-mitologio; astro-mistiko <laŭ PIV2002> • 1. Signifo de astroj rilate al certaj mitaj figuroj <be>. 2. Moviĝo de astroj en la kulto de potencoj ilin regantaj <xy>.

 

DE) Astrologie; Sterndeutung • Lehre vom Einfluss der Gestirne auf den Menschen <be nach DGW>.

EO) astrologio <PIV2002> • Instruo pri la influo de astroj sur la homon <be laŭ DGW>.

 

DE) Astronomie; Sternenkunde • Beschreibung kosmischer Objekte <be nach LThK>.

EO) astronomio <PIV2002> • Scienco pri la astroj kaj la kosmaj fenomenoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Asyl1. Heim, Unterkunft für Obdachlose. 2. Aufnahme von politisch Verfolgten <be nach DGW>.

EO) azilo <PIV2002> • 1. Rifuĝejo. 2. Akcepto de politike persekutataj personoj <be>.

* de] Asylrecht = eo] azil-rajto <WF> <be>.

* de] Kirchenasyl gewähren = eo] doni azilon en preĝejo <be>.

* de] Asylbewerber; Asylsuchender = eo] azil-petanto <GWDE> <be>.

 

DE) Aszetik • Lehre vom Streben nach christlicher Vollkommenheit <DGW>.

EO) asketiko <laŭ PIV2002, Z-asketo> • Instruo pri la strebado al kristana perfekteco <be laŭ DGW>.

* de] Aszetentum; aszetisches Leben = eo] asketismo <kr>.

* de] ein Asket, der Askese lehrt = eo] asketo instruanta asketismon <be>.

 

DE) Ataraxie • Epikureische Ethik: Gleichmut über Bedrängnissen und inner Befreiung von ihnen <be nach GWDE>.

EO) ataraksio <PIV2002> • Epikura etiko: plena anim-trankvilo <be nach PIV2002>.

 

DE) Athanasianisches Glaubensbekenntnis; Quicumque {lat: wer nur immer} <LThK>; Athanasianum; altkirchliches Glaubensbekenntnis <WDK> {rk} • Name eines hervorragenden Glaubenbekenntnisses aus dem 5. Jahrhundert, dem Kirchenlehrer Athanasius dem Großen (ca. 301 - 373) zugeschrieben und heute noch im lateinischen (nicht im deutschen) Brevier an dessen Festtag 2. Mai <be nach LThK>.

EO) Atanazia Kred-Konfeso; Quicumque <LThK> {lat: kiu ajn} {rk} • Nomo de elstara kred-konfeso el la 5a jar-cento, atribuita al la eklezia doktoro Atanazio la Granda (ĉ. 301 - 373). Tiu kred-konfeso troviĝas ankoraŭ nun-tempe en la latina (ne en la germana) breviero okaze de la 2a de majo, la memor-tago de la s-ta Atanazio, doktoro de la eklezio <be laŭ LThK>.

 

DE) Atheismus; Gottlosigkeit <DGW>; Gottlosentum <WF> • Weltanschauung, die die Existenz Gottes leugnet <DGW>. Vgl. Asebio.

EO) ateismo <WF>; sendieco; malpieco <GWDE> • Doktrino, kiu negas la ekziston de dioj aŭ de Dio <PIV2002>.

* de] eine atheistische Weltanschauung = eo] ateisma mond-koncepto <be>.

* de] Atheist; Gottesleugner = eo] ateisto <WF> <be>.

* de] gottesleugnerisch; atheistisch = eo] ateiisma <GWDE> <be>.

* de] Gottesleugnung = eo] neado de Dio <be>.

 

DE) Äthiopisch-Katholische Kirche • Mit der römisch-katholischen Kirche unierte Kirche in Äthiopien.

EO) Etiopa Katolika Eklezio • Eklezio en Etiopujo unuiĝinta kun la rom-katolika eklezio <be>.

 

DE) Äthiopismus; Äthiopische Bewegung <LThK> • Seit 1883 Abspaltung afrikanischer Gruppen von Missionskirchen in Süd- und Westafrika. Äthiopien war für sie das Symbol afrikanischer Selbständigkeit.

EO) Etiopa Movado; Etiopiismo <PIV2002-nov> • Ekde 1883 secesio de afrikaj grupoj for de la misiaj eklezioj en Sud- kaj Okcident-Afriko. Por tiuj grupoj Etiopujo estis la simbolo de afrika mem-stareco <be>.

 

DE) Ätiologie {gr/lat: Rede vom Grund} • Literarische Gattung, meist eine (z. B. mythologische oder ethymologische, d.h. den Wortsinn betreffende) Erzählung, durch die etwas Bestehendes hergeleitet, erklärt und legitimiert wird <BJN-2-Glossar>.

EO) etiologio <PIV2002-nov> • Literatura ĝenro, plej ofte (ekz. mitologia aŭ etimologia) rakonto, kiu deduktas, klarigas kaj legitimigas ion <be laŭ BJN-2-Glossar>.

* de] Etiologe; Ätiologe = eo] etiologo <PIV2002> <be>.

* de] etiologisch; ätiologisch = eo] etiologia <PIV2002> <be>.

* de] Kultätiologie <ML-S.68> = eo] kulta etiologio <be>.

 

DE) ätiologische Sagen • Sagen, die auffällige Erscheinungen, Bräuche und Namen erklären wollen <DFW>.

EO) etiologiaj sagaoj • Sagaoj, kiuj volas klarigi okul-frapajn eventojn, kutimojn aŭ nomojn <be laŭ DFW>.

* de] ätiologische Kultlegenden = eo] etilogiaj kult-legendoj <be>.

 

DE) Atrium • Offener, in der Regel von Säulengängen umgebenen Innen- bzw. -vorhof einer Kirche <KAZ>.

EO) atrio <PIV2002> • Malferrma, normale kun kolonoj ĉirkaŭita interna aŭ antaŭa korto <be laŭ KAZ>

 

DE) Attribut1. Charakteristische Eigenschaft, Wesensmerkmal. 2. Charakteristische Beigabe (als Kennzeichen). 3. Philosophie: wesentliche Eigenschaft einer Substanz <be laŭ DGW>.

EO) atributo <PIV2002>; atribuaĵo <WF> • 1. Tipa eco, esenca eco. 2. Tipa aldono (kiel rekonilo). 3. Filozofio: esenca eco de substanco <be laŭ DGW>.

 

DE) Attritionismus <LThK, DFW> • {rk} Lehre des Tridentinums, dass die unvollkommene Reue zum Empfang des Bußsakramentes schon disponiert <LThK-Reue>.

EO) atriciismo <be laŭ PIV2002-atricio> • {rk} Instruode la Trenta Koncilio, ke la nekompleta pento jam disponas por valida pek-konfeso <be laŭ LThK-Reue>.

 

DE) audio-visuell • Zugleich hörbar und sichtbar <DGW>.

EO) aŭda-vida • Sam-tempe aŭdebla kaj videbla <be laŭ DGW>.

* de] audivisuelle Medien = eo] aŭdaj-vidaj komunikiloj <be>; aŭdaj-vidaj mediatoj <xy>.

 

DE) Audition • Mit innerem Ohr Gehörtes, das dem täglichen Leben verborgen bleibt <be nach LThK>.

EO) kaŝa aŭditaĵo • Aŭdado per interna orelo, kio restas kaŝita por la ĉiu-taga vivo <be laŭ LThK>.

 

DE) Auditor • Untersuchungsrichter z. B. in einem kirchlichen Prozess <be nach LThK>.

EO) aŭditoro <GWDE> • Juĝ-oficisto ekz. en eklezia proceso <be laŭ LThK>.

 

DE) auf die Probe stellen <EÜ Ps 95,9> • Gott muss nachweisen, dass er als Gott handelt <be>.

EO) esplori <BIB Ps 95,9> • Dio devas pruvi, ke li agas kiel Dio <be>.

 

DE) aufblicken; hochblicken; emporblicken • Den Blick nach oben, in die Höhe richten, hochschauen, aufsehen <DGW>.

EO) alten-rigardi; supren-rigardi <GWDE> • Rigardi supren, alten <be>.

 

DE) Auferstehung <LThK> {lat resurrectio; fr résurrection; es resurrección; en Resurrection; it risurrezione oder resurrezione} <Wiki 2011-04-23>; Urständ {mittelhochdeutsch urstende Auferstehung}; Auferstehung <DGH> • Wieder zum Leben erwachen; erweckt werden <DGW>.

EO) resurekto <GWDE> {lat resurrectio; fr résurrection; es resurrección; en Resurrection; it risurrezione oder resurrezione}; reviviĝo; leviĝo <WF>; releviĝo <GWDE> • Denove ekvivi aŭ esti vivigita <be>.

* de] Auferstandener; der Auferstandene = eo] la resurektinto; [re]viviĝinto; [re]leviĝinto <be>.

* de] auferstehen = eo] releviĝi; resurekti <GWDE> <be>.

* de] Auferstehung der Toten = eo] leviĝo de la mortintoj <WF>; releviĝo de la mortintoj <Apostola Kred-konfeso> <be>.

* de] Auferstehung von den Toten = eo] leviĝo el la mortintoj, reviviĝo <WF> <be>.

* de] Auferstehungsleib = eo] resurekt[int]a korpo <be>.

* de] auferwecken = eo] revivigi; levi <WF> <be>.

* de] Auferweckung = eo] revivigo <be>.

* de] Christus ist [von den Toten] auferstanden, Halleluja = eo] Kristo releviĝis / reviviĝis / resurektis [el la mortintoj], haleluja <be>.

* de] fröhliche Urstände feiern (aus der Vergessenheit wieder zum Vorschein kommen) <DGW> = eo] denove aperi <be>.

* de] leibliche Auferstehung = eo] korpa resurekto <be>.

* de] Neuschöpfung des Leibes = eo] nov-kreo de la korpo <be>.

 

DE) auffahren • Sich in den Himmel erheben <be>. Vgl. Himmelfahrt.

EO) supren-iri; ascendi • Leviĝi al la ĉielo <be>.

* de] “aufgefahren in den Himmel” <Großes Glaubensbekenntnis, Apostolisches Glaubensbekenntnis> = eo] “supren-iris en la ĉielon” <ADORU 1,4>; “ascendis al la ĉielo” <ADORU 43>.

 

DE) Aufforderung; Monition • Die Gemeinde wird an bestimmten Stellen der Feier zum gemeinsamen Handeln aufgefordert, z. B. “Gebt euch ein Zeichen des Friedens!” <be nach KLW>.

EO) invito • En definitaj momentoj de la celebrado la komunumo estas invitata fari ion komunan, ekz. “Interŝanĝu [la] paco-signon!” <be laŭ KLW>.

* de] die Aufforderung Jesu an seine Jünger = eo] la admono de Jesuo al siaj disĉiploj <be>.

 

DE) Aufgebot (1) • Siehe: Eheaufgebot.

EO) nupto-anonco; [ge]eziĝ-anonco • <be>.

 

DE) Aufgebot (2) • Anfrage beim Volk vor einer Weihe und vor einem Eheschluss <KLW>. Vgl. Eheaufgebot.

EO) demando de la komunumo; anonco; proklamo • Demando de la popolo antaŭ ordino kaj antaŭ geedziĝo <be laŭ KLW>.

 

DE) aufgehen (1) • [Am Horizont] erscheinen; aufsteigen; auftauchen; sich erheben; hervorkommen; sichtbar werden; sich zeigen.

EO) aperi • Ĉe la horizonto vidiĝi; leviĝi; montriĝi <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (2) • Sich öffnen; sich auftun; sich erschließen; sich entwickeln; aufspringen; (umgangssprachlich) aufkrachen.

EO) malfermiĝi • Eksalti; evoluigi; malfermiĝi <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (3) • Sich entfalten; sich auseinanderfalten; aufbrechen; aufplatzen; (gehoben) sich aufblättern.

EO) krevi • Disvolviĝi; disfaldiĝi; malfermiĝi; fendiĝi <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (4) • (Von Gewachsenem) sichtbar werden; keimen; aufkeimen, hervorkommen, emporwachsen; aufblühen, erblühen, sich öffnen, zur Blüte kommen; sichtbar werden; sprießen; zu wachsen beginnen; (gehoben) emporwachsen.

EO) dehiski • (pri kreskaĵo) [ek]ĝermi; ekaperi; [supren]kreski; ekflori; apertiĝi; ŝosi; burĝoni; elkreski; pligrandiĝi; plialtiĝi; prosperi <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (5) • (Vom Teig) durch ein Treibmittel aufgetrieben werden; gären; hochgehen; treiben.

EO) fermenti • (Pri pasto) per gisto ŝveligi; boli; peli <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (6) • Jemandem zu Bewusstsein kommen, klar werden.

EO) konsciiĝi • Ekkonscii al iu; fariĝin klara al iu <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) aufgehen (7) • Mit etwas eins sein und in dieser Einheit verschwinden; übergehen in; sich auflösen [in]; sich verwandeln; aufgesaugt werden; fusionieren; sich vereinigen mit; verschmelzen; (umgangssprachlich abwertend) geschluckt werden; (gehoben) sich zerlösen.

EO) unuiĝi: [dis]solviĝi • Kun io fariĝi unu kaj malaperi en tiu unueco; transiĝi; [dis]eriĝi; malintegriĝi; tranformiĝi; aliiĝi; ŝanĝiĝi; ensorbiĝi; fuzii; unuiĝi; kunfandiĝi; fuziiĝi; esti englutata <be laŭ duden.de 2016.04.17>.

 

DE) Aufklärung; Rationalismus; Vernunftglaube • Geschichte: Von Rationalismus und Fortschrittsglauben geprägte europäische geistige Strömung des 18. Jahrhunderts <be nach LThK>. Vgl. Vernunftreligion.

EO) racionalismo <PIV2002, GWDE, WF>; raciismo <PIV2002>; klerismo <be laŭ xy; KHGB> • Historio: Spirita movado de la 18a jar-cento formita de raciismo kaj kredo pri progreso <be>.

* de] aufgeklärt = eo] racionalisma <be>; klerigita; klera; klar-vida <GWDE> <be>.

* de] Das Zeitalter der Aufklärung = eo] la epoko de l’ racionalismo <GWDE>; la epoko de klerismo <xy> <be>.

 

DE) Auflage (1); Ausgabe; Herausgabe • Die auf einmal gedruckten Schriften oder Bücher <DGW-1a>.

EO) eldono • La kune presiaj skribaĵoj aŭ libroj <be laŭ DGW-1a>.

* de] Auflagenhöhe = eo] eldon-kvanto <GWDE-Auflage> <be>.

 

DE) Auflage (2); Bedingung; Norm; Soll • Mit etwas (z. B. einer Schenkung) verbundene oder von einer Autorität auferlegte Verpflichtung <DGW-2a+c>.

EO) kondiĉo; normo • Kun io (ekz. kun donaco) ligita aŭ de aŭtoritato surmetita devo <DGW-2a+c>.

 

DE) Auflage (3); Abgabe (3); Steuer; Zehnt {hist} • Geregelte vermögenswirksame Leistung <be>. Vgl. Abgabe 1+2.

EO) imposto • Leĝa kontribuo ŝarĝanta la havaĵon <be nach LThK>.

 

DE) auflegen • Auf etwas legen <DGW-1a>.

EO) surmeti • Meti sur ion <be>.

* de] jemandem die Hände auflegen; jemanden weihen = eo] meti la manojn sur iun <be/kr/xy>; konsekri iun <WF> <be>.

 

DE) aufmüpfig • Ein wenig aufsässig, widerborstig; widersetzlich. Vgl. störrisch.

EO) ribelema • Iomete inklina al ribelado <be laŭ PIV2005>.

* de] Aufmüpfigkeit = ribelemeco <be>.

 

DE) Aufnahme in die Kirche • <be>.

EO) akcepto kiel membro <GWDE> de la eklezio; enskribo en la eklezion; membriĝo en la eklezio <kr> • <be>.

 

DE) Aufopferungsgebet zur allerheiligsten Dreifaltigkeit <SVM> • Tridentinische Messe: Gebet Suscipe, Sancta Trinitas in der Opfervorbereitung vor dem Orate, fratres <be>. Vgl. Selbstaufopferung.

EO) sin-ofera preĝo al la plej Sankta Trinitato <be laŭ SVM>; mem-ofera preĝo al la plej Sankta Triunuo <kr> • Trenta-koncilia Meso: Preĝo Suscipe, Sancta Trinitas en la pretigo de la ofer-donoj antaŭ la Orate, fratres <be>.

 

DE) aufreizend (sexuell); sexy <WF> • Den Sexualtrieb stimmulierend <be>.

EO) ekscita (sekse); sekse alloga / altira <GWDE> • Stimuli la libidon <WF>.

 

DE) aufrichtig; ehrlich, offen • Dem innersten Gefühl, der eigenen Überzeugung entsprechend <DGW>.

EO) sincera; honesta • Konforma al la interna sento kaj propra konvinko <be>.

 

DE) aufschiebendes Ehehindernis • Hinternis, das die Ehe nicht zulässt, das aber dispensiert werden kann <WF-Ehe>. Vgl. Ehrbarkeit; Ehehindernis; angustia loci; Hindernis; Impotenz; öffentliche Ehrbarkeit; Religionsverschiedenheit.

EO) prokrasta nupto-obstaklo <xy>; prokrasta [ge]edziĝ-obstaklo • Obstaklo, kiu malpermesas nupton / geedzecon, sed povas esti forigata <be laŭ WF-Ehe>.

 

DE) Auftakt • Musik: Der ein Musikstück eröffnende unvollständige Takt <DGW-2>.

EO) antaŭtakto <GWDE> • Muziko: Nekompleta muzika takto malfermanta muzikaĵon <be laŭ DGW-2>.

 

DE) Auftrag (1); Weisung (2) • Zur Erledigung übertragene Aufgabe <DGW-1>.

EO) komisio; instrukcio; tasko • Tasko transigita al plenumado <be laŭ DGW-1>.

 

DE) Auftrag (2); Bestellung • Bestellung einer Ware <DGW-2>.

EO) mendo • Mendo de varo <be laŭ DGW-2>.

 

DE) Auftrag (3); Verpflichtung; Mission • Inner Beauftragung im Namen einer Gruppe <be>.

EO) ordono; misio • Interna ordono nome de grupo <be>.

 

DE) Auge Gottes • Bild eines Auges in einem Dreieck, das an die Dreifaltigkeit erinnert.

EO) Dia Okulo • Bildo de okulo en tri-angulo, kiu memorigas pri la Trinitato <be/xy>.

 

DE) Augenlust1. Ist eine Ergötzung des Gemüts, die man bei dem Anschauen eines angenehmen Dinges empfindet. 2. Sündhaft und verboten, wenn man sich durch seine unordentlichen Begierden dahin reißen lässt, dass man seine Augen an Dingen weidet, die zur Sünde verführen <Biblische Real- und Verbal-Handkonkordanz, 1980>.

EO) okul-delekto <xy>; avido de la okuloj <WF> • 1. Plezuro de la sentimento, kion oni spertas vidante agrablaĵon. 2. Peka kaj malpermesita plezuro, se oni lasas siajn neordigitajn dezirojn senbride admiri aferojn, kiuj kondukas al peko <be laŭ Biblische Real- und Verbal-Handkonkordanz, 1980>.

 

DE) Augsburger Bekenntnis; Augsburgisches Bekenntnis; Confessio Augustana <LThK>; °CA <WDK> • Von Philipp Melanchton (1497 - 1560) verfasste grundlegende Bekenntnisschrift lutherischer Kirchen aus dem Jahre 1530.

EO) kred-konfeso de Aŭgburgo; Aŭgsburga Konfesio • Resumo de la doktrinoj de Lutero <PIV2002-Aŭgsburgo> <be>. De Filipo Melanĥtono (1497 - 1560) verkita baza konfeso-skribo de luteraj eklezioj <be laŭ LThK>.

 

DE) Augsburger Interim • Versuch einer Reunion der Protestanten mit den Katholiken durch Reichsgesetz 1548 bis zum Augsburger Religionsfrieden 1555 <be nach LThK>.

EO) Aŭgsburga Provizoraĵo • Klopodo reunuigi la protestantojn kun la katolikoj per regna leĝo en 1548 ĝis la Aŭgsburga Religi-paco je 1555 <be laŭ LThK>.

 

DE) Augsburger Religionsfriede • 1555 wurde beim Friedensschluss in Augsburg das Luthertum eine reichsrechtlich anerkannte christliche Konfession <be nach LThK>.

EO) Aŭgsburga Religi-paco • Ekde la paco-kontrakto en Augsburgo je 1555 la luteranismo fariĝis regno-jure oficiala kristana konfesio <be laŭ LThK>.

 

DE) Augustiner; Augustinermönch; Canonici Augustinianus; °CanA(ug) {lat: Augustiner-Kanoniker}, Canonici Regulares Sancti Augustini; °CanR(eg); CRSA; CSA {lat: Regular-Kanoniker des Heiligen Augustinus} • Angehöriger der auf der Augustinerregel aufgebauten Ordensgemeinschaften <DGW>. Vgl. Augustinerchorherren.

EO) Aŭgustenano <PIV2002>; aŭgustena monaĥo <GWDE>; Canonici Augustinianus; °CanA(ug) {lat: Augusten-Kanonikoj}, Canonici Regulares Sancti Augustini; °CanR(eg); CRSA; CSA {lat: Regular-Kanoniker des Heiligen Augustinus} • Ordenano de komunumo kun aŭgustena regulo <be laŭ DGW>.

* de] Augustinerorden = eo] aŭgustena ordeno <GWDE> <be>.

* de] Augustiner-Chorherren = eo] aŭgusten-kanonikoj <be>.

* de] Augustiner-Chorfrauen = eo] aŭgusten-kanonikinoj <be>.

* de] Augustiner-Eremiten = eo] aŭgusten-ermitoj <be>.

* de] Augustinerregel = eo] aŭgustena regulo <be>. Vgl. Benediktinerregel.

 

DE) Augustinismus1. Maßgebliche Theologie bis in die Mitte des 13. Jahrhunderts. 2. Weiterentwicklung von Teilbereichen bis heute <be nach LThK>.

EO) aŭgustenismo <PIV2002, GWDE> • 1. Decida teologio ĝis la mezo de la 13a jar-cento. 2. Plu-evoluigo de teologiaj partoj ĝis hodiaŭ <be laŭ LThK>.

 

DE) ausblasen • Eine Kerze ausblasen.

EO) blov-estingi <GWDE> • Blov-estingi kandelon <be>.

 

DE) Auserwähltes Volk • Das Volk Israel <be>.

EO) elektita popolo <WF> • La popolo Izrael <be>.

 

DE) Ausgießung (1) des Heiligen Geistes • Das Erfülltwerden mit dem Heiligen Geist <DGW-2>.

EO) elverŝo de la Sankta Spirito • leniĝo de la Sankta Spirito <be>.

 

DE) Ausgießung (2) von Gnaden • Erfüllt werden von Gnaden <be>.

EO) grac-elverŝo <WF> • Pleniĝi de graco <be>.

 

DE) Ausgrabungen (1) • Die Tätigkeit des systematischen, wissenschaftlichen Augrabens und Freilegens von historischen Gegenständen <be nach DGW>.

EO) elfosadoj <GWDE> • La sistema scienca elfosado kaj liberigado de historiaj aĵoj <be laŭ DGW>.

* de] ausgraben = eo] elfosi; elterigi <GWDE> <be>.

 

DE) Ausgrabungen (2); Ausgrabungsstücke • Die Ergebnisse von Ausgrabungen (1) <be>.

EO) elfosaĵoj <GWDE> • Elfositaj aĵoj; la rezulto de elfosado <be>.

 

DE) Aushang; (plakative) Veröffentlichung; Bekanntmachung • Bekanntmachung an einem Ort, wo die Betroffenen normalerweise nachschauen <be>. Vgl. Plakat.

EO) [afiŝa] publikigo; publika konigo [per afiŝo]; sciigo; anonco; proklamado <GWDE> • Informado publikigita en loko, kie la koncerna personaro normale informiĝas <be>.

* de] aushängen; anschlagen = eo] elpendigi; afiŝi <GWDE> <be>.

* de] eine Bekanntmachung anschlagen = eo] afiŝe diskonigi ion al la publiko <GWDE> <be>.

* de] Aushängeschild; Reklameschild = eo] elpendigita ŝildo; reklam-ŝildo <GWDE> <be>.

 

DE) Aushilfe; Aushilfskraft; Hilfskraft; Helfer • Jemand, der hilft, aber die hauptverantwortliche Person nicht ersetzen kann <be>. Vgl. vertreten.

EO) helpanto; provizora helpo <GWDE> • Persono, kiu helpas, sed ne povas anstataŭi la ĉefan personon.

* de] aushilfsweise = eo] provizore <GWDE>; help[ant]e <be>.

 

DE) Ausklang; Ende; Schluss; Schlussakord • Musik: Letzter Akord <GWDE>.

EO) lasta akordo; finiĝo <GWDE>, fino • Muziko: lasta akordo; fina akordo <GWDE> <be>.

* de] ausklingen = eo] finiĝi <GWDE> <be>.

 

DE) Auslegung; Deutung • Den Sinn eines Wortes, Satzes, Textes, einer Tat, eines Ereignisses, usw. deuten <be>. Vgl. Hermeneutik.

EO) interpretado • Klarigi la sencon de vorto, frazo, teksto, ago, evento, ktp. <be>.

* de] Ausleger; Deuter = eo] interpreto <be>.

* de] Auslegungsfrage = eo] demando pri la interpretado <be>.

* de] Auslegungsmethode = eo] metodo de interpretado <be>.

* de] Auslegungstyp = eo] tipo de interpretado <be>.

 

DE) Auspfarrung • Herausnahme eines bestimmten Gebietsteils aus einer Pfarrei <be nach LThK>. Vgl. Umpfarrung.

EO) elparoĥigo • Elpreno de definita parto el la paroĥo <be laŭ LThK>.

 

DE) Auspicium {lat: Vogelschau}; Auspizien • 1. Vorbedeutung; Aussichten für etwas <DGW>. 2. Schirmherrschaft; Oberhoheit <be laŭ PIV2002-2>.

EO) aŭspicio <Z, PIV2002> • 1. Antaŭsigno pri la estonta evoluo. 2. Protektado; patronado <PIV2002> <be>.

* de] unter jemandes Auspizien (unter jemandes Schirmherrschaft, Oberhoheit) <DR1996-Auspizium> = eo] sub ies aŭspicio (sub ies protektado, patronado) <be laŭ PIV2002-aŭspicio>.

 

DE) Auspizienwesen <LThK-Divination>; römisches Auspizienwesen • Praxis der Befragung des Willens der Götter bei politischen Handlungen <be nach LThK>.

EO) pratiko de aŭspiciado; aŭspiciado • Kutimo romia de enketado de dioj okaze de politikaj agadoj <be laŭ LThK>.

 

DE) ausrichten • Gerade bzw in einer Reihe / Linie aufstellen <GWDE>,

EO) aranĝi rekte; unu-liniigi; unu-direktigi • Starigi rekte en unu vico / linio <be laŭ GWDE>.

* de] begradigen = eo] rektigi <GWDE> <be>.

* de] eine Veranstaltung ausrichten = eo] organizi aranĝon <be laŭ GWDE>.

* de] erreichen; machen = eo] efektivigi; fari <GWDE> <be>.

* de] erlangen = eo] atingi <GWDE> <be>.

* de] nichts ausrichten können; keinen Erfolg haben = eo] ne havi sukceson <GWDE> <be>.

* de] übermitteln; bestellen = eo] transdoni; diri; sciigi <GWDE> <be>.

 

DE) Aussatz; Lepra; Hansen’sche Krankheit <GWDE> • Krankheit, die zu entstellenden Veränderungen der Haut führt <be nach DGW>.

EO) lepro • Malsano, kiu kaŭzas deformigajn ŝanŝiĝojn de la haŭto <be>.

* de] leprakrank; lepros; leprös; aussätzig = eo] lepra-malsana <GWDE> <be>.

* de] Leprakranker; Aussätziger = eo] lepro-malsanulo; leprulo <GWDE> <be>.

* de] Leprastation; Leprosorium; Hospital für Leprakranke = eo] leprulejo; hospitalo por lepruloj <GWDE> <be>.

 

DE) Ausschluss; Ausschließung • Aus dem Amt, einer Aufgaben, der Gemeinschaft ausschließen <be>. Vgl. Bann (1); anathema; Kirchenbann; Suspension; suspendieren.

EO) ekskludo <GWDE>; eksigo • Eligi al ofico, tasko, komunumo <be>.

* de] ausschließen; ausstoßen = eo] ekskludi; eksigi <GWDE>; elpeli; eligi <GWDE-ausstoßen> <be>.

* de] jemand aus der Kirche ausschließen = eo] ekskomuniki iun; forigi iun el la eklezio <GWDE-ausschließen> <be>. Vgl. bannen (1).

* de] die Ausgeschlossenen = eo] la eksigitaj / ekskomunikitaj / eligitaj <be>.

 

DE) Ausschuss; Komitee • Für besondere Aufgaben aus einer größeren Gemeinschaft, einer Körperschaft ausgewählte Personen <DGW>. Vgl. Komitee; Kommission.

EO) komitato <GWDE> • Por aparta tasko el pli granda komuno elektita personaro <be>.

* de] Ausschussmitglied = eo] komitatano <GWDE>; membro de (la) komisiono <be>.

* de] Ausschusssitzung = eo] komitat-kunveno; komitata kunsido <GWDE> <be>.

* de] ein vorbereitendes Komitee = eo] prepara komitato <be>.

* de] Komitee für Frieden und Abrüstung = eo] komitato por paco kaj senarmigo <be>.

 

DE) Ausschweifung; Exzess; Maßlosigkeit <GWDE> • Übertreibung, besonders im Lebensgenuss <DGW>.

EO) eksceso; diboĉo; diboĉado <GWDE> • Troigo, precipe en la plezuroj de la vivo <be>.

* de] ausschweifend; exzessiv; maßlos; lasterhaft = eo] ekscesa; diboĉa <GWDE> <be>. Vgl. unzüchtig.

* de] Ausschweifendes; ausschweifende Tat = eo] diboĉaĵo <GWDE> <be>.

* de] Sittenlosigkeit = eo] senmoraleco <be>.

* de] zügellos = eo] senbrida <be>.

* de] Zügellosigkeit = eo] senbrideco <be>.

 

DE) Außenschwestern; {lat sorores externae} <LThK-Windenschwestern> • Mit der Neuordnung der strengen Klausur entfielen die Windenschwestern. Erhalten blieb teilweise das Institut der Außenschwestern <LThK-Windenschwestern>.

EO) fratinoj eksteraj; {lat sorores externae} <LThK-Windenschwestern> • Per la nov-ordigo de la severa klaŭzuro for-falis la vinĉo-fratinoj. Restis parte institucio de eksteraj fratinoj <be laŭ LThK-Windenschwestern>.

 

DE) Äußere Gnade; gracia externa {lat} • Einwirken Gottes durch äußere Situationen und Umstände <be nach LThK>.

EO) ekstera graco; gracia externa {lat} • Ago de Dio per eksteraj situacioj kaj cirkonstancoj <be laŭ LThK>.

 

DE) außerehelich; nichtehelich • Geboren von einer nicht verheirateten Mutter <be>.

EO) eksteredzeca; bastarda <xy>; (ekstergeedza <WF> {evit} <xy>) • Naskiĝinta ekster edzeco de la gepatroj <be>.

* de] ein außereheliches Kind = eo] bastardo <xy>; eksteredzeca infano <be>.

* de] außereheliche Beziehungen = eo] eksteredzecaj [seksaj] rilatoj <be/xy>.

 

DE) Aussetzung (1) • {rk} Das Allerheiligste zur Anbetung öffentlich zeigen, normal in einer Monstranz <be>.

EO) elmeto <WF> • {rk} Publike montri la Plej-sanktaĵon por adorado, normale en monstranco <be>.

 

DE) Aussetzung (2) • Jemanden Hilflosen sich selbst überlassen, für den man verantwortlich ist <be>.

EO) forlaso <WF> • Lasado de iu en senhelpeco, por kiu oni estas respondeca <be>.

* de] ein Kind aussetzen = eo] for-lasi senhelpan bebon <be laŭ GWDE>.

 

DE) aussöhnen • Einen Streit, eine Feindschaft schlichten und ein besseres gegenseitiges Verhältnis bewirken <be nach DGW-1>.

EO) repacigi • Mildigi kverelon, malamikecon kaj kaŭzigi pli bonan reciprokan rilaton <be laŭ DGW-1>.

* de] sich versöhnen = eo] repaciĝi; ree interpaciĝi; reamikiĝi <GWDE> <be>.

* de] Aussöhnung = eo] repacigo <GWDE> <be>.

* de] das Sichaussöhnen = eo] la repaciĝo; la interpaciĝo <GWDE> <be>.

 

DE) austreiben • Vertreiben, verstoßen <DGW-2a>.

EO) elpeli; ekzorci <WF> • For-peli <be>.

* de] einen bösen Geist austreiben = eo] elpeli / ekzorci malbonan spiriton <GWDE> <be>.

* de] den Teufel austreiben = eo] ekzorci la diablon <GWDE> <be>.

 

DE) Austritt • Sich von einer Gemeinschaft abmelden <be>.

EO) malmembriĝo <GWDE>; eksiĝo <xy> • Malmembriĝi de komunumo <be>.

* de] Austritt aus der Kirche = eo] eliro / malmembriĝo el la eklezio <be>.

* de] aus der Kirche austreten = eo] ekziĝi el la eklezio <GWDE-austreten> <be>.

* de] Austrittserklärung = eo] deklaro de eksiĝo <GWDE> <be>.

 

DE) Auswahlchristentum • Übernahme von selbst ausgewählten Teilen der christlichen Wahrheit. Nicht das umfassende Christentum.

EO) elekto-kristanismo • Transpreno de mem elektitaj partoj de la kristana vero. Ne la tuta kristanismo <be>.

 

DE) Ausweglosigkeit; schwierige Lage <DGW>; Hoffnungslosigkeit • Das Ausweglossein; auswegslose, hoffnungslose Situation. Vgl. Not; Bedrängnis; Schwierigkeiten <GWDE>.

EO) senelira situacio; senespera situacio • Esti sen elirejo, sen espero <be>.

 

DE) auszählen • Der Reihe nach einander aufzählen <DGW>.

EO) elnombri; nombri [unu post la alia] • Laŭvice nombri <GWDE> <be>.

* de] die Auszählung der Stimmen ist noch nicht beendet = eo] la nombrado de la voĉoj ankoraŭ ne estas finita <GWDE> <be>.

 

DE) auszeichnen; prämieren <be> • Mit einem Preisschild versehen; mit Vorzug behandeln <DGW>.

EO) distingi; premii <GWDE> • Signi per prezo-indiko; prefere pritrakti <be>.

* de] jemand mit einem Preis auszeichen = eo] doni premion al iu <GWDE>; premii iun <be>.

* de] jemand mit einem Ehrenzeichen auszeichnen = eo] dekoracii iun per ordeno <GWDE> <be>.

* de] sich auszeichnen = eo] distingiĝi <GWDE> <be>.

 

DE) Auszug (1) • Weggang <be>.

EO) eliro <xy>; for-marŝo; for-iro • <GWDE> <be>.

* de] Auszug aus Ägypten = eo] eliro el Egiptujo <be>.

 

DE) Auszug (2); Ausschnitt <be>; Exzerpt <DGW>; Excerptum {lat: Ausschnitt} <E. Hosp: Der hl. K. M. Hofbauer in Triberg. Aus Spicilegium Historicum III 1955 Fasc. 2. Titel> • Mit dem Text der Vorlage übereinstimmender Auszug aus einer Vorlage <DGW>.

EO) eltranĉaĵo; eltondaĵo; eltiraĵo; fragmento <GWDE>; elkopiaĵo <CHR1926>; elĉerpaĵo <xy> • Eltiraĵo el teksto konforma kun la teksto de la originalo <be laŭ DGW>.

 

DE) authentisch • Zuverlässig, glaubwürdig <DGW>.

EO) aŭtenta <xy> • Fidinda, kredinda <GWDE>.

* de] Authentizität = eo] aŭtenteco <GWDE> <be>.

 

DE) autochthon {gr autoĥtoon an Ort und Stelle [entstanden]; eingeboren} <DR1996> • Zur Gegend gehörend <be>.

EO) aŭtoktona <PIV2002>; aŭtoĥtona <be> {gr autoĥtoon ĉeloke [estiĝinta]; indiĝena} <be laŭ DR1996> • Enlanda, apartenanta al la regiono <be>.

* de] Autochthoner; Autochthone = eo] aŭtoktonulo[j]; aŭtoĥtonulo[j] <be>.

* de] autochthone Gottheit <BJN-P S.100> = eo] aŭtoktona diaĵo <xy>; aŭtoĥtona diaĵo <be>.

 

DE) Autodafé <LThK>; Glaubensgericht <GWDE> • {rk} Geschichte: Öffentliche Verkündigung von Prozessurteilen nach Inquisitionsprozessen und gegebenenfalls Übergabe der Verurteilten an die weltliche Obrigkeit zur Durchführung des Urteils <be nach LThK>.

EO) aŭtodafeo <PIV2002, GWDE> • {rk} Historio: Publika diskonigo de verdikto post inkvizicia proceso kaj, se estas postulata de la juĝo, transdono al la ŝtataj superuloj al efektivigo de la verdikto <be>.

 

DE) Autokephalie; Unabhängigkeit • {ort} Kirchliche Unabhängigkeit orthodoxer Nationalkirchen <be nach DFW>.

EO) aŭtokefaleco; sendependeco <be> • {ort} Eklezia sendependeco de ortodoksaj naciaj eklezioj <be laŭ DGW>.

* de] autokephal; unabhängig = eo] aŭtokefala {nov} <be>; sendependa <be>.

* de] Das erste Konzil der Orthodoxen Unabhängigen Kirche der Ukraine fand in Jahre 1990 statt = eo] La unua koncilio de la Ukraina Aŭtokefala Ortodoksa Eklezio okazis en la jaro 1990 <be>.

 

DE) Autonomie1. Verwaltungsmäßige Selbständigkeit. 2. Philosophie: Willensfreiheit <DGW>.

EO) aŭtonomeco • <PIV2002> 1. Rajto fari siajn proprajn leĝojn kaj decidojn. 2. Eblo funkcii mem-stare <PIV2002>.

* de] Autonome Kirche = eo] aŭtonoma eklezio <be>.

 

DE) Autor; Verfasser • Urheber eines Buches, Theaterstückes, o. ä. <be>. Vgl. Kompilator.

EO) aŭtoro; verkanto / verkinto • Tiu, kiu verkis libron, teatraĵon aŭ ion similan <be>.

* de] Autorenangabe; Verfasserangabe = eo] aŭtor-indiko <be>.

 

DE) autoritär • Diktatorisch, totalitär absoluten Gehorsam fordernd <DGW>.

EO) absolutisma <xy> • Diktatore, totalisme postulanta absolutan obeon <be laŭ DGW>.

 

DE) Autorität (1); Ansehen • Auf Leistung oder Tradition beruhender Einfluss einer Person oder Institution und das daraus erwachsende Ansehen. 2. Recht, Gehorsam zu fordern. Vgl. Macht.

EO) aŭtoritato <GWDE> • 1. Psika povo, influo, bazita sur respekto, kiun iu akiris per fidindaj ecoj, saĝo, virtoj, ktp. 2. Povo rajtigita postuli obeadon <PIV2002> <be>.

* de] die höchste kirchliche Autorität = eo] la plej alta eklezia aŭtoritato <be>.

* de] der Hirtensstab ist ein Symbol der kirchlichen Autorität = eo] la paŝtista bastono estas simbolo de la eklezia aŭtoritato <be>.

* de] antiautoritär = eo] antiaŭtoritata <GWDE> <be>.

* de] antiautoritäre Erziehung = eo] antiaŭtoritata edukado <GWDE> <be>.

* de] autoritativ = eo] aŭtoritata <GWDE>; aŭtoritateca <xy> <be>.

* de] Autorschaft = eo] aŭtoreco <GWDE> <be>.

 

DE) Autorität (2); bedeutende Person • Persönlichkeit mit maßgeblichem Einfluss und hohem [fachlichem] Ansehen <DGW>.

EO) aŭtoritatulo • Tiu, kiu disponas pri aŭtoritato <be laŭ PIV2002> <be>.

 

DE) Autosoterik {von gr autos selbst, und sootäris Erlösung, Heil}; Autosoterie; Autosoterismus <LThK>; Selbsterlösung • Erlösung aus sich selbst <be> << Theosoterik. Vgl. Fremderlösungsreligion; Selbsterlösungsreligion.

EO) savo el si mem <be> • Elaĉeto el si mem <be>. << savo de Dio.

 

DE) Ave maris stella {lat} {rk} • Marienhymnus verfasst von dem Mönch Ambrosius Autpertus (geboren in Gallien - 784) <be nach LThK>.

EO) Ave, stelo mara (ADORU 689); Mara stel’, saluton (ADORU 688) • {rk} Latina Maria-himno verkita de la monaĥo Amrosius Autpertus (naskita en Gaŭlujo - 784) <be laŭ LThK>.

 

DE) Ave regina caelorum {lat: Ave, du Himmelskönigin} • Marianische Antiphon für die Fastenzeit, gewöhnlich nach der Komplet gesungen.

EO) Vin, ho ĉiela reĝino {lat Ave Regina caelorum Estu salutata, ĉiela regino} • Maria-antifono por la tempo de karesmo, kutime kantata post la kompletorio <ADORU 97.17> <kr>.

 

DE) Ave Maria {lat: Sei gegrüßt, Maria; gr chaire Freue dich}; {umg} Avemaria; Gegrüßet seist Du, Maria; Englischer Gruß; {umg} Ave {rk} • {rk} Mariengebet beginnend mit dem Gruß des Engels an Maria (nach Lk 1,28) <be>.

EO) avemario; {vulg} Ave {lat: saluton} <GWDE>; Ave Maria {lat: Saluton Maria}; anĝela saluto <be> • {rk} Preĝo memoriganta la saluton de la anĝelo al Maria (laŭ Luk 1,28) <PIV2002-anĝela>.

* de] “Sei gegrüßt, du Begnadete, der Herr ist mit dir.” <EÜ Lk 1,28> = eo] “Saluton al vi la grace favorita, la Eternulo estas kun vi” <BIB Luk 1,28> <be>.

* de] “Gesegnet bist du mehr als alle Frauen, und gesegnet ist die Frucht deines Leibes.” <EU Lk 1,42> = eo] “benata vi estas inter virinoj, kaj benata estas la frukto de via ventro” <BIB Luk 1,42> <be>.

* de] “Gegrüßet seist du, Maria, voll der Gnade, der Herr ist mit dir. Du bist gebenedeit unter den Frauen, und gebenedeit ist die Frucht deines Leibes, Jesus. Heilige Maria, Mutter Gottes, bitte für uns Sünder jetzt und in der Stunde unseres Todes. Amen” = eo] “Saluton, Maria, graco-plena. La Sinjoro estas kun vi. Benata vi estas inter la virinoj, kaj benata estas la frukto de via sino, Jesuo. Sankta Maria, Dipatrino, preĝu por ni pekuloj, nun kaj en la horo de nia morto. Amen” <ADORU-1.5>.

 

DE) Avellana • Eine Sammlung päpstlicher und kaiserlicher Schriftstücke von 368 bis 553 <be nach LThK>.

EO) avelana-kolekto • Kolekto de papaj kaj imperi-estraj dokumentoj de 268 ĝis 553 <be laŭ LThK>.

 

DE) Axiologie {gr axia Wert, Würde logos Rede, Wort, Vernunft} <LTGD>; Wertlehre <DGW> • Philosphie: Die Lehre über die Werte <be>.

EO) aksiologio {nov} <GWDE> {gr axia valoro, digno; logos parolado, vorto, racio <LTGD>; es axiología; en axiology; fr axiologie; it assiologia; pl aksjologia} <Wiki 2015-08-25>; moral-doktrino; valor-doktrino <be> • Filozofio: La doktrino pri la valoroj <be>.

* de] axiologisch = eo] aksiologia <be>.

 

DE) Axiologischer Gottesbeweis; Eudämonologischer Gottesbeweis; moralischer Gottesbeweis • Nach Kant (1724 - 1804) ist die Existenz Gottes ein Postulat der praktischen Vernunft. Das unabhängig von der Existenz Gottes erkannte und um sein er selbst willen zu befolgende Sittengesetz schreibt das höchste Gut, d. h. die durch die Tugend bedingte Glückseligkeit, als Zweck vor, der nur geboten werden kann, wenn seine Verwirklichung möglich ist, und dazu muss die Existenz Gottes postuliert werden <LThK-III,5>.

EO) Aksiologia Di-pruvo; Eŭdajmonologia Di-pruvo; Morala Di-pruvo • Laŭ Kantio (1724 - 1804) la ekzisto de Dio estas postulo de la praktika racio. La moro-leĝo ekkonita, sendepende de la ekzisto de Dio, kaj pro si mem obeenda, preskribas la plej altan bonon, t. e. la beatecon kondiĉitan per la virto, kiel celon, kio nur povas esti ofertata, se ĝia efektivigado eblas, kaj por tio la ekzisto de Dio necesas <be laŭ LThK-III;5>.

 

DE) Axiom1. Als absolut richtig erkannter Grundsatz; gültige Wahrheit, die keines Beweises bedarf. 2. Nicht abgeleitete, fundmentale Aussage eines Wissenschaftsbereiches, aus der andere Aussagen deduziert werden <DGW>. Vgl. Deduktion; Hypothese <be>; Norm.

EO) aksiomo <PIV2002> • 1. Aserto, rigardata kiel evidenta per si mem aŭ ĝenerale akceptata. 2. Fundamenta aserto, el kiu oni eliras por pruvi teoremojn <be laŭ DGW>.

 

DE) Azyma {lat: Plur: Mazzen}; Azymen {lat Singular: panis azymus Mazze} • 1. Die ungesäuerten Brote. 2. Das Pas’chafest, das Fest der Ungesäuerten Brote. Vgl. Mazze; ungesäuertes Brot.

EO) Azyma {lat: Plur: macoj}; macoj • 1. Nefermentintaj panoj <be>. 2. Macot-festo {tritika rikolto}; la Pasko-festo, la festo de la macoj <be>.

 

DE) Báal • Fruchtbarkeitsgott im Umfeld von Israel <GWDE>.

EO) Báalo; Báal <BIB> • Dio de fekundeco en la ĉirkaŭeĵo de Izrael <be>; titolo de fenicaj dioj <be nach PIV2002>.

* de] Baalsverehrung = eo] Baalo-kultado.

 

DE) Baal-Berith <Luther>; Baal des Bundes <EÜ Ri 8,33> • Zur Zeit der Richter verehrte Gottheit <Wiki 2015-11-30>.

EO) Baal-Berit {Akk: Baal-Beriton} <BIB Juĝ 8,33> • En la tempo de la juĝistoj adorata dio <kr laŭ 2015-11-30>.

 

DE) Baal-Peor; Báal-Peór; Baal-Pegor; Báal-Pegór • Baal von Pegor, einem Berg im Gebiet von Moab <Gross / Renelt: das Buch der Psalmen, Ps 106,28> <be>.

EO) Baal-Peor; {Akk: Baal-Peoron} <BIB> • Peor estas monto en la regiono de Moab <Nom 23,28> kaj loĝ-loko proksime de Bet-Leĥem <Jos 15,59 LXX> <be>.

 

DE) Báal-Zebúb • Eigenname einer Orakelgottheit <BL>.

EO) Baal-Zebubo <BIB Mar 3,22>; Baal Zebub {Baal-Zebubon} • Biblia misformo de la fenicia titolo “baalo“ <PIV2002> <be>.

 

DE) Baby; Bébé {schweizerisch}; Säugling • Kleinkind; Säugling im ersten Lebensjahr <DGW>.

EO) bebo; suĉ-infano • Suĉ-infano en la unua vivo-jaro <be laŭ DGW>.

* de] ein Baby stillen = eo] mam-nutri bebon <GWDE> / suĉ-infanon <be>.

* de] ein Baby windeln = eo] vindi bebon <GWDE> <be>.

* de] babysitten; Babysitten = eo] prizorgi bebon <be>.

* de] Babysitter = eo] prizorganto de bebo <be>.

* de] Babysitting = eo] prizorgado de bebo <be>.

 

DE) Baby… (Babyausstattung; Babydecke; Babykleidung / Babybekleidung).

EO) bebo… (bebo-artikloj / bebo-artiklaro; bebo-kovrilo; bebo-vestoj / bebo-vestaĵo; ktp.) <be>.

 

DE) Babylonische Gefangenschaft; Babylonisches Exil • Zwangsverschleppung des größten Teils der Juden nach Babylon 597 und 587 v. Chr.; ab 538 Rückkehr <DNL>.

EO) babilona kaptiteco; babilona ekzilo • Perforta deportado de la plej granda parto de la judoj al Babilono 597 kaj 587 a. Kr.; ekde 538 reveno <be laŭ DNL>.

 

DE) Babylonisches Sprachengewirr; babylonische Sprachverwirrung <DGW> • 1. Vielfalt von Sprachen, die an einem Ort gesprochen werden <be nach DGW>. 2. Babylonismus: Durcheinander; Wirrwarr; unübersichtliches Vielerlei <DGW>.

EO) babelismo <GWDE> • 1. Mult-lingveco aŭ konfuzo de lingvoj <PIV2002> 2. Konfuzo, pelmelo, malordo, kaoso <be laŭ DGW>.

* de] babylonisch = eo] babilona <GWDE> <be>.

 

DE) Baccalaureus • Akademischer Grad <LThK>.

EO) bakalaŭro • Akademia rango; universitata grado <GWDE> <be>.

 

DE) Bach’sche Fuge • Musik: Kontrapunktische Satzart mit nacheinander mehrfach durchgeführtem Thema <be nach DGW>, eingeführt von Johann Sebastian Bach (1685 - 1750).

EO) fugo de Bach (pr. Baĥ) • Muziko: kontrapunkta aranĝo-maniero kun temo Plur-foje sinsekva, enkondukita de Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) <be>.

 

DE) Backenstreich {lat alapa Backenstreich} • Seit dem 13. Jahrhundert in der Firmung bezeugter gelinder Backenstreich; seit 1973 nicht mehr im Ritus <be nach LThK>.

EO) survango <PIV2002, xy>; vango-frapo <PIV2002> • Milda vango-bato praktikata en la konfirmacio ekde la 13a jar-cento; ekde 1973 ne plu en la rito <be laŭ LThK>.

 

DE) Badener Disputation • Eidgenössisches Glaubensgespräch 1526 in Baden bei Zürich <LR>.

EO) Badena Disputado • Svisa Kredo-Disputo je 1526 en Baden ĉe Zuriko <be laŭ LR>.

 

DE) Bahnhofsmission • Kirchliche Einrichtung zur Betreuung von Bahnreisenden <be nach DGW>.

EO) eklezia helpejo [en stacio] <WF>; staci-doma misio <GWDE> • Eklezia instalaĵo por zorgi pri fervoj-vojaĝantoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Bahnlesung {lat lectio continua fortlaufende Lesung} • Fortlaufende Lesung biblischer Bücher, eventuell in Auswahl <be nach LThK>.

EO) sinsekva tekst-legaĵo • Legaĵo de bibliaj libroj, eventuale nur parte <be laŭ LThK>.

 

DE) Bakkalaureat • Unterster akademischer Grad in England und Nordamerika (in Frankreich: Abiturausweis) <DGW>, jetzt auch in Deutschland <be>.

EO) bakalaŭreco • Plej malalta universitata diplomo en Anglujo kaj Nord-Ameriko (en Francujo: abiturienta diplomo), nun ankaŭ en Germanujo <PIV2002>.

* de] Bakkalaureus = eo] bakalaŭro <GWDE> <be>.

 

DE) Bakronym {en (Kofferwort) back rückwärts, acronym Akronym} • Bezeichnet ein Wort, dessen einzelne Grapheme erst nachträglich als Initialbuchstaben von Wörtern interpretiert werden und in ihrer Gesamtheit zu einer Wortgruppe zusammengefügt werden <Wiki 2016-06-23>. Vgl. Akronym.

EO) Retro-akronimo • Retro-akronimo estas akronimo por kiu la interpreto nur post la enkonduko de la termino estas elpensita <be laŭ Wiki 2016-06-23>.

 

DE) Balaamiten • Anhänger einer als häretisch beurteilten Gruppierung des frühen Christentums, wahrscheinlich die Nikolaiten <be nach LThK>.. Vgl. Nikolaiten.

EO) Balaamitoj {nov} <be> • Anoj de grupo taksita en la frua kristanismo kiel heretika, ver-ŝajne la Nikolaitoj

 

DE) Baldachin (1) {lat baldachinus, coelum, umbraculum, conopeum} <LThK>; Conopium • Traghimmel, der besonders bei Prozessionen über dem das Sakrament tragenden Geistlichen getragen wird <be nach DGW>.

EO) baldakeno <WF, PIV2002-1+2> • Portebla tegmenteto portata en procesioj super la kleriko portanta la sakramenton <be laŭ DGW>.

 

DE) Baldachin (2) {lat baldachinus} <KLW>; Kiborium; Ziborium (2) <DGW, LThK> • Architektur: 1. Von Säulen getragener Überbau, immer aus festem Material, ähnlich einem Baldachin <be nach KLW>. 2. Schirmdach über einer Statue oder über der Kanzel <be nach DGW>.

EO) tegmenteto • Arkitekturo: 1. Eta konstruaĵo portata de kolonetoj super altaro, ĉiam farita el solida materialo. 2. Eta tegmento super statuo aŭ predikejo <be laŭ DGW>.

 

DE) Ballei {lat baldachinus} • Die Ballei ist eine Ordensprovinz bei geistlichen Ritterorden.

EO) Ballei; baleio {nov} • Ordena provinco de spiritaj kavaliraj ordenoj <be>.

* de] Ballivus {lat: Aufseher} (Leiter einer Ballei) = eo] ballivus; balei-estro <be>.

 

DE) Balsam • Duftendes in ätherischen Ölen gelöstes Harz <be nach LThK>.

EO) balzamo • Bon-odora rezino <be laŭ PIV2002>.

* de] Die Worte kamen wie Balsam von seinen Lippen = eo] la vortoj venis kiel balzamo de liaj lipoj. <be>.

* de] das ist Balsam für seine Seele = eo] tio estas balzamo por la animo <GWDE> <be>.

* de] balsamieren; mit Balsam salben = eo] balzami <GWDE> <be>.

* de] balsamisch = eo] balzama <GWDE> <be>.

* de] einbalsamieren; mumifizieren = eo] enbalzamigi <GWDE> <be>.

* de] Einbalsamierung; Mumifizierung = eo] enbalzamigo <GWDE> <be>.

 

DE) Baluster • Kleine Säule als Geländerstütze <GWDE>.

EO) balustro <GWDE> • Koloneto kiel subtenilo de parapeto <GWDE> <be>.

* de] Balustrade; Geländer mit kleinen Säulen = eo] balustrado <GWDE> <be>.

 

DE) Bann (1) <GWDE>; Anathema <WF, DGW> {gr, lat anathema}; Anathem; {rk} Kirchenbann; Exkommunikation • Ausschluss oder Ausweisung aus einer [kirchlichen] Gemeinschaft <DGW>. Vgl. Interdikt.

EO) ekskomuniko <WF, PIV2002>; anatemo <WF, PIV2002> • Solena malbeno, per kiu la eklezio apartigas de si kulpan membron <PIV2002> <be>.

* de] jemand mit dem Bann belegen; jemand in den Bann tun = eo] anatemi iun <GWDE> <be>.

 

DE) Bann (2); Magie; Verzauberung; Zauberei • Magische Kraft über jemanden.

EO) sorĉo; magio; sorĉ-arto <GWDE> <be> • Magia forto super iu <be nach DGW 1>.

* de] Magier (2); Magiker; Zauberer <DGW>; Hexer <PIV2002> = eo] magiisto <WF>; sorĉisto <GWDE> <be>.

* de] magisch = eo] magia <WF> <be>.

* de] zaubern = eo] magii <be>.

* de] verzaubern = eo] prisorĉi <xy> <be>.

 

DE) Bann (3); Friedlosigkeit; Acht; Ächtung • Strafstand der Rechtlosigkeit im frühen Mittelalter <be nach LThK>.

EO) proskribo <GWDE> • Puno de la senjureco en la frua mez-epoko <be>.

 

DE) bannen (1) <GWDE>; exkommunizieren; anathematisieren <GWDE, WF>; verfluchen (2) <WF> • Über jemand, etwas den Bann (1) aussprechen <DGW 1>. Aus der Kirche ausschließen <be laŭ PIV2002>.

EO) ekskomuniki <GWDE, PIV2002, WF>; anatemi <WF, PIV2002>; malbeni • Ĵeti anatemon sur iun aŭ ion <PIV2002, GWDE, PIV2002>; eksigi el la eklezio <PIV2002>.

* de] anathema sit {lat}; [wer das Gegenteil glaubt] sei exkommuniziert (abschließende Formel eines Konzilsbeschlusses) = eo] anatema sit; [kiu kredas la kontraŭon, tiu] estu ekskomunikita (fina formulo de koncilia decido) <be>.

* de] der Exkommunizierte = eo] la ekskomunikito <WF> <be>.

 

DE) bannen (2); verzaubern; besprechen (4); bezaubern • Magische Gewalt ausüben <DGW 2b>.

EO) sorĉi, fascini <GWDE>; ensorĉi <PIV2002 1>; prisorĉi <PIV2002> • Agi per magia forto <DGW 2b> <be>.

 

DE) bannen (3); abwenden • Über etwas oder jemand magische Gewalt ausüben, ihn / es vertreiben <DGW-2b>.

EO) forigi; deturni; haltigi • Pri io aŭ iu havi kvazaŭmagian forton, lin aŭ ĝin for-peli <DGW-2b>.

* de] die Gefahr ist gebannt = eo] la danĝero estas forigita <GWDE> / deturnita <be>.

* de] die Kriegsgefahr ist gebannt = eo] la milit-danĝero estas forigita <be laŭ GWDE>.

 

DE) Banner • Fahne. Vgl. Wimpel.

EO) standardo <GWDE> • Flago <be>.

 

DE) Baptisterium {lat: Taufkapelle} {gr baptistärion}; Baptisterium • 1. Besonderer Raum einer Kirche mit Taufbecken oder Taufstein <be nach LThK>. 2. Mittelalter: Ein eigener Bau mit Taufbecken <be>. Vgl. Taufkirche.

EO) baptejo; bapto-kapelo <WF> • 1. Aparta loko en preĝejo kun bapto-pelvo <be nach LThK>. 2. Mez-epoko: Aparta konstruaĵo kun granda pelvo por bapti <be>.

 

DE) Baptistiner; Baptister {lat Congregatio saeculariorum missionariorum de S. Joanne Baptista} • Männerorden, 1749 gegründet, 1810 aufgelöst.

EO) baptistanoj • Vira ordeno, en 1749 fondita, en 1810 malfondita <be laŭ LThK>.

 

DE) Barfüßer • Von Augustinus (354 - 430) so genannte Sekte, die die Verwendung von Fußbekleidung als sündhaft ablehnte.

EO) nud-pieduloj • De Aŭgusteno (354 - 430) tiel nomata sekto, kiu rifuzis la uzadon de pied-vestoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Barfüßerorden; Diskalceaten {it discalceati Unbeschuhte}; Barfüßer {umg} • {rk} Barfüßer ist der volkstümliche Name der Angehörigen einer Ordensrichtung der Franziskaner, die keine Schuhe, sondern nur Sandalen ohne Strümpfe tragen <be nach LThK>. Vgl. Bernhardiner; Cordeliers; Franziskaner; Graue Brüder; Graue Mönche; Graue Schwestern; Kapuziner; Kapuziaten; Konventualen; Minoriten; Reformanten; Rekollekten; Spiritualen; Zisterzienser; Trappisten; Evangelische Franziskanerbruderschaft; Dritter Orden; Oblaten.

EO) senŝuaj monaĥoj <be/xy>; senŝua ordeno <WF>; ordeno de nud-pieduloj <xy>; senŝtrumpuloj • Populara nomo de franciskanoj, kiuj portas ne ŝuojn, sed nur sandalojn sen ŝtrumpoj <be laŭ LThK>.

 

DE) barmen1. {veraltet:} Mit Mitgefühl erfüllen. 2. {norddeutsch abwertend} jammern; lamentieren <DGW>. Vgl. Barmherzigkeit.

EO) kompati1. Plenigi per kompato. 2. {En Nord-Germanujo} lamenti; plendi <be>.

* de] barmherzig = eo] kompatema; kompata <GWDE> <be>.

* de] barmherzige Liebe Gottes = eo] mizerikorda / kompata amo de Dio <be>.

 

DE) Barmherzige Brüder (1)1. Geistliche Krankenpflegeorden allgemein <be nach LThK>. 2. Mönche vor allem der Bettelorden <be>.

EO) mizerikordaj fratoj <laŭ WF> • 1. Spiritaj ordenoj por la flegado de malsanuloj. 2. Monaĥoj de la almoz-ordenoj <be>.

 

DE) Barmherzige Schwestern; Schwestern • Mitglieder eines sozial tätigen Frauenordens <be>.

EO) mizerikordaj fratinoj; kompataj fratinoj <WF> • Membroj de virina sociala ordeno <be>.

 

DE) Barmherzigkeit • Mitfühlend, mildtätig gegenüber Notleidenden; Verständnis für die Not anderer zeigend <www.duden.de>. Vgl. Liebe; Mitleid.

EO) mizerikordo <PIV2002>; kompato; kompatemo <GWDE> • Kunsentema, bon-fara rilate al mizeruloj; kunsenton montranta por la mizero de aliaj <be laŭ www.duden.de>.

* de] Tat der Barmherzigkeit = eo] mizerikorda faro <be>.

* de] Werke der Barmherzigkeit = eo] faroj de kompato <WF> <be>.

* de] wohltätige Gesinnung = eo] bon-faremo <GWDE> <be>.

* de] Wohltätigkeit = eo] bon-farado <GWDE> <be>.

* de] Barmherzige Schwestern = eo] mizerikordaj fratinoj; kompataj fratinoj <WF> <be>.

* de] christliche Barmherzigkeit = eo] kristana mizerikordo <be>.

 

DE) Barnabasbrief • Anonymes, seit Klemens von Alexandria (um 150 - um 215) als Barnabasbrief bezeugtes Schreiben.

EO) Barnabas-letero • Anonima, ekde Klemento (ĉ.150 - ĉ. 215) kiel Barnabas-letero atestata skribaĵo <be laŭ LThK>.

 

DE) Barnabiten; Congregatio Clericorum Regularium S. Pauli Barnabitarum °B <LThK-Abkürzungsverzeichnis VII> {lat: Kongregation der Regular-Kleriker des Heiligen Paulus der Barnabiten}; °CRSP; °CBarn; °OBarn <LThK>; Barnabitenorden • 1530 in Mailand bei der Kirche St. Barnabas von Antonio Maria Zaccaria (1502 - 1539) gegründeter Orden <LThK>.

EO) Barnabasanoj; Congregatio Clericorum Regularium S. Pauli Barnabitarum °B {lat: Kongregacio de la Klerikoj Regularaj de la S-ta Paŭlo de la Barnabasanoj}; Barnabanoj <PIV2002, GWDE> • En 1530 en Milano ĉe la preĝejo la s-ta Barnabas de Antonio Maria Zaccaria (1502 - 1539) fondita ordeno <be laŭ LThK, Wiki 20-06-03>.

 

DE) Barock • Kunstgeschichte: Kunststil der Zeit zwischen 1600 und 1750.

EO) baroko <WF> • Arto-historio: Arta stilo en la tempo inter 1600 kaj 1750 <be laŭ LThK>.

* de] barock; barockal = eo] baroka <GWDE> <be>.

* de] im Barockstil gehalten = eo] barok-stila; en stilo de baroko <GWDE> <be>.

* de] Barockkirche = eo] baroka preĝejo <GWDE> <be>.

* de] Barockstil = eo] baroka stilo <GWDE> <be>.

* de] Barockzeit = eo] baroka epoko.

 

DE) Bartholomäer • 1640 gegründete Weltpriestervereinigung, heute noch in Palermo.

EO) bartolomeanoj • En 1640 fondita societo de diocezaj sacerdotoj, nun-tempe ankoraŭ en Palermo <be laŭ LThK>.

 

DE) Bartholomäusnacht; Pariser Bluthochzeit • Massenmord an Hugenotten in der Nacht vom 23. auf den 24. August 1572 in Paris, veranlasst durch die Königinmutter Katharina von Medici (1519 - 1589).

EO) Bartolomea nokto • Masakro kontraŭ hugenotoj en la nokto de 23a al 24a de aŭgusto 1572 en Parizo, iniciatita de la reĝino-patrino Katarina de Medici (1519 - 1589) <be laŭ LThK>.

 

DE) Bartholomiten; Armenische Brüder des heiligen Basilius (229/230 - 379) diesseits des Meeres • 1356 - 1650 Kongregation Armenischer Brüder in Italien; Hauptkloster: Bartholomäuskloster in Genua <be nach LThK>.

EO) bartolomeanoj <be>; Armenaj fratoj de Sankta Bazilio (229/239 - 379) cismara. • De 1356 ĝis 1650 Kongregacio de Armenaj Fratoj en Italujo. Ĉefkonvento: Monaĥejo de la s-ta Bartolomeo en Genovo <be laŭ LThK>.

 

DE) Baruch; Das Buch Baruch {heb baruk gesegnet}; °Bar • Deuterokanonische Schrift des Alten Testamentes <be nach BL>. Vgl. Brief des Jeremia.

EO) Baruĥ; la libro Baruĥo <be laŭ GWDE>; °Bar • Due-kanona Skribo de la Malnova Testamento <be laŭ BL>.

 

DE) Basilianer • Orientalische Mönche unter westlichem Einfluss, benannt nach Basilius (329/330 - 379) <be nach LThK>.

EO) bazilianoj <WF> • Orientaj monaĥoj sub okcidenta influo, nomitaj laŭ Bazilio (229/330 - 379) <be laŭ LThK>.

 

DE) Basilidesevangelium • Vielleicht auf dem Lukasevangelium beruhende Evangelien-Rezension, die der Gnostiker Basilides (frühes 1. Jahrhundert) seinem Evangelien-Kommentar zu Grunde legt.

EO) Basilides-evangelio • Eble sur la Luko-evangelio baziĝanta recenzo de la evangelioj, kiun la gnostikulo Basilides (frua 1a jar-cento) prenis kiel fundamenton de sia evangelio-komentario <be laŭ LThK>.

 

DE) Basilika1. Kirchenbau nach Art der frühchristlichen Zeit <DGW>. 2. Vom Papst verliehener Ehrentitel für eine Kirche <GWDE>.

EO) baziliko <WF> • 1. Ĉefa konstru-formo de la mez-epokaj okcidentaj preĝejoj. 2. Titolo privilegie donata de papo al kelkaj preĝejoj <be>.

* de] Basilica Major = eo] baziliko maĵora <be>.

* de] Basilica Minor = eo] baziliko minora <be>.

* de] romanische Basilika = eo] romanika baziliko <GWDE> <be>.

* de] Weihe der Basilika Santa Maria Maggiore in Rom = eo] Konsekro de la baziliko Sankta Maria Maggiore (la Granda) en Romo <be>.

 

DE) Basiliusregeln • Praktisch-spirituelle Anweisungen des Basilius (329/330 - 379) für das asketisch-monastische Leben. Vgl. Augustinerregel; Benediktinerregel.

EO) baziliaj reguloj • Praktikaj kaj spiritaj direktivoj de Bazilio (229/330 - 379) por la asketa kaj monaĥa vivo <be>.

* de] Basiliusliturgie = eo] liturgio de Bazilio <be>.

 

DE) Basis1. Fundament; Grundlage. 2. Säulenfuß <be>.

EO) bazo; fundamento • 1. Fundamento; bazo. 2. Bazo de kolono <be>.

* de] fundamental = eo] fundamenta; baza • <GWDE> • <be>.

 

DE) Basisgemeinde; Basisgemeinschaft • Überschaubare homogen zusammengesetzte Gemeinschaft mit starkem Zusammenhalt, besonders in Lateinamerika <be nach LThK>. Vgl. Kleine christliche Gemeinschaften.

EO) bazo-komunumo • Superrigardebla homogene kunmetita komunumo kun forta solidareco, precipe en Latin-Ameriko <be laŭ LThK>.

 

DE) Basiskirche • Versteht Kirche und Gemeinde als Gemeinschaft selbstverantwortlicher Mitglieder.

EO) baz-eklezio • Komprenas eklezion kaj komunumon kiel komunon de mem-responsaj membroj <be laŭ LThK>.

 

DE) Basisökumene • Ökumene in der Ortsgemeinde <WDK>.

EO) baz-ekumeno • Ekumeno en la loka komunumo <be laŭ WDK>.

 

DE) Bassist • Basssänger <GWDE>.

EO) basulo <GWDE> • Base kantanto <be>.

* de] Kontrabassspieler = eo] kontrabasisto <GWDE> <be>.

* de] Bassklarinete = eo] basa klarineto <GWDE> <be>.

* de] Bassposaune = eo] basa trombono <GWDE> <be>.

* de] Bassschlüssel = eo] basa kleo; Fa-kleo <GWDE> <be>.

* de] Bassstimme = eo] basa voĉo <GWDE> <be>.

 

DE) Basslaute; Theorbe • Bassinstrument der Lautenfamilie mit Bordunsaiten und einem zweiten Wirbelkasten (16.-18. Jahrhundert) <GWDE>.

EO) teorbo <GWDE> • Basa instrumento de la liuta familio kun borduno-kordoj kaj kun dua agord-kejla kesto (16a - 18a jar-cento) <be laŭ GWDE>.

 

DE) Batak-Kirche • Kirche im Batakland / Sumatra, der größten der Sunda-Inseln im Malajischen Archipel, einem Teil von Indonesien <GWDE>.

EO) batak-eklezio • Eklezio en Batak-lando / Sumatro, la plej granda el la Sundaj insuloj en la malaja arkipelago, parto de Indonezio <be laŭ GWDE>.

* de] die Protestantische Batak-Kirche = eo] la protestanta batak-eklezio <GWDE> <be>.

 

DE) Baudenkmal • Bauwerk als Denkmal vergangener Baukunst <DGW>.

EO) arkitektura monumento <GWDE> • Konstruaĵo kiel monumento de pasinta konstru-arto <be laŭ DGW>.

 

DE) Bauhütte {lat fabrica ecclesiae} • Bauwerkstätte einer großen Kirche <be nach LThK>. Vgl. Comasken.

EO) konstru-metiejo <khs> • Konstruejo de granda preĝejo <be laŭ LThK>.

 

DE) Baulast • Die rechtliche Verpflichtung, die Kosten für ein Gebäude aufzubringen.

EO) pago-devo [por konstruado] • Jura devo porti la kostojn por konstruaĵo <be laŭ LThK>.

 

DE) Baumeister <be>; Architekt • Heute: staatlich geprüfter Bautechniker mit Handwerks- und Fachhochschulausbildung <DGW>.

EO) arkitekto <GWDE> • Hodiaŭ: ŝtate pruvita konstru-teknikisto kun metia kaj fak-lerneja klerigado <be>.

 

DE) Beamter • Jemand, der im öffentlichen Dienst oder im Dienst einer Körperschaft des öffentlichen Rechts steht, eine bestimmte Laufbahn hat und pensionsberechtigt ist <DGW>. Vgl. Bürokrat; Angestellter; Schreiber; Gehobener Dienst.

EO) oficisto <GWDE-ofico>; ŝtata oficisto; publika oficisto <be> • Iu, kiu laboras en publika servo aŭ ĉe korporacio de publika juro, kun fiksa kariero, kiu estas rajtigita al pensio <be laŭ DGW>.

* de] Beamtenlaufbahn = eo] kariero de [ŝtata / publika] oficisto <be>.

* de] ein untergeordneter Beamter; ein nachgeordneter Beamter = eo] subalterna oficisto <CHR1923> <be>.

* de] die Pfarrer sind kirchliche Beamte = eo] la paroĥ-estroj estas ekleziaj oficistoj <be>.

 

DE) beanspruchen; Anspruch erheben; verlangen • Auf etwas Anspruch erheben; fordern, verlangen [worauf man Anspruch hat] <www.duden.de>. Vgl. fordern; Begehren.

EO) pretendi; bezoni • Rimarkigi pretendon pri io, pri kio oni havas rajton <be laŭ www.duden.de>.

 

DE) Beauftragung <KLW>; Bestallung {veraltet} • Übertragung von kirchlichen Diensten.

EO) komisio • Transdono de ekleziaj servoj <be laŭ LThK>.

* de] beauftragen = eo] komisii <be>.

 

DE) Bedingung • Etwas, was gefordert und von dessen Erfüllung etwas anderes abhängig gemacht wird <DGW>.

EO) kondiĉo • Io, kio estas postulata kaj de kies plenumiĝo io alia dependas <be laŭ DGW>.

* de] bedingungslos; ohne jede Bedingung = eo] senkondiĉa; sen iu ajn kondiĉo <be laŭ DGW>.

* de] Bedingungslosigkeit = eo] senkondiĉiteco <be>.

* de] bedingungsweise = eo] kondiĉe <be>.

* de] Forderung = eo] postulo <be>.

 

DE) bedrohen • Jemandem Gewalt androhen, für jemand eine Gefahr bilden <GDW>.

EO) minaci • Minaci kun perforto; esti danĝero por iu / io <be laŭ DGW>.

* de] Bedrohlichkeit = eo] minaceco <be>.

* de] Bedrohung = eo] minac[ad]o GWDE> <be>.

* de] bedrohlich = eo] minaca GWDE> <be>. Vgl. gefährlich.

 

DE) bedürftig (1); mittellos • Materielle Hilfe benötigend; am Lebensnotwendigen Mangel leidend <DGW-1>. Vgl. arm.

EO) helpo-bezona; bezonanta subtenon • Bezonanta materian helpon; suferanta pro manko de necesaĵoj por la vivo <be laŭ DGW-1>.

* de] Bedürftigkeit (1); Bedürfnis (1) = eo] bezono pri helpo / subtenon <GWDE>. Vgl. Armut.

 

DE) bedürftig (2) • Eine Sache oder jemanden brauchen; jemandes, einer Sache bedürftig sein <DGW-2>.

EO) bezoni • Bezoni ion aŭ iun iun <be laŭ DGW-2>.

* de] bedürfen = eo] bezoni ion / iun <be>.

* de] Bedürftigkeit (2); Bedürfnis (2) = eo] bezono pri io / iu <be>.

 

DE) beeinträchtigen; stören • 1. Auf jemanden, auf etwas eine behindernde, hemmende, negative Wirkung ausüben. 2. Verschlechtern, [in seinem Wert] mindern <duden.de 2016-10-25>. Vgl. Behinderter.

EO) ĝeni1. Efiki negative, ostakle, malhelpe al iu aŭ al io. 2. Malbonigi, malaltigi [ĝian valoron] <be laŭ duden.de 2016-10-25>.

* de] Beeinträchtigung; Störung = ĝenado <be>.

* de] die Gesundheit beeinträchtigen = damaĝi la sanon <GWDE> <be>.

* de] geistig behindert sein = esti mense / intelekte handikapita <GWDE> <be>.

* de] hindern; behindern = obstakli; malhelpi; bari <GWDE> <be>.

* de] Obstruktion machen = obstrukcii <GWDE> <be>.

 

DE) beeinflussenAuf jemanden, etwas einen Einfluss (mit bestimmten Wirkungen) ausüben <duden.de 2016-11-06>.

EO) influi <GWDE> • Havi certan efikon ĉe iu, io <be>.

* de] beeinflusst = eo] influita; influata <be>.

* de] Beeinflussung = eo] influado <GWDE> <be>.

 

DE) Beelzebul <EÜ>; Beelzebub <LUT> • Wohl verächtliche Umbildung aus Baal-Sebub (Baal-Zebub <be>). Galt für die Zeitgenossen Jesu als Fürst der Dämonen.

EO) Baal-Zebul; Baal-Zebub <BIB Mar 3,22> • Estis por la sam-tempuloj de Jesuo la estro de la demonoj <be laŭ PBL>.

* de] Er ist von Beelzebul besessen; mit Hilfe des Anführeres der Dämonen treibt er die Dämonen aus <EÜ Mk 3,22> = eo] Li havas Baal-Zebubon; per la estro de la demonoj li elpelas la demonojn <BIB Mar 3,22> <be>.

 

DE) Beendigung • Etwas wird beendet und nicht weiter geführt <be nach DGW>. Vgl. Abbruch.

EO) ĉesigo; finigo • Io estas interrompita kaj finita <be laŭ DGW>.

* de] beenden; beendigen; abschließen = eo] ĉesigi; fini <be>.

 

DE) Beerdigung; Begräbnis; Beisetzung; Erdbestattung • Feierliche Verabschiedung und Versenkung eines Leichnames in die Erde <be>. Vgl. Trauerfeier; Bestattungswesen; Beisetzung.

EO) entombigo; enterigo <PIV2002> • Ceremonia adiaŭo kaj metado de kadavro en teran tombon <be>.

* de] beerdigen; begraben; bestatten = eo] enterigi; entombigi <PIV2002> <be>.

 

DE) Beffchen {ev} • Kragen zum Talar mit zwei Abschlussstreifen nach vorne.

EO) kolumeto {ev}; pastora kravateto <EBV> • Kolumo kun du finaj ŝtof-bendoj sub la vizaĝo kiel parto de la talaro <be laŭ WDK>.

 

DE) Befreiung; Rettung; Errettung • Das [gewaltsame] Herausholen aus Gefangenschaft, unangenehmer, schlimmer Lage o. ä. <be>. Vgl. de] Erlösung.

EO) liberigo <GWDE>; elaĉeto • La [perforta] elkonduko el mallibereco, malagrabla, malbona stato, au simile <be>.

* de] befreien; retten = eo] liberigi; elaĉeti <be>. Vgl. erlösen.

 

DE) Befreiungstheologie • Die verschiedenen Befreiungstheologien sind verbunden in der Bereitschaft, sich wie Jesus Christus auf die Armen und Unterdrückten einzulassen und sich aktiv am historischen Befreiungsprozess zu beteiligen <be nach LThK>.

EO) teologio pri liberigo <xy>. La diversaj teologioj pri liberigo estas interligitaj en la preteco, agi kiel Jesuo Kristo por la malriĉuloj kaj supremataj, kaj aktive partopreni la historian liberig-proceson <be laŭ LThK>.

 

DE) Befruchtung (1); das Befruchtetwerden • Verschmelzung von Eizelle und Samenzelle zu einer Zygote, dem ersten Stadium des Menschseins.

EO) fekundiĝo • Kunfandiĝo de ovo-ĉelo kaj spermo-ĉelo al zigoto, la unua stato de homo <be laŭ LThK>.

 

DE) Befruchtung (2); Insemination • Das Befruchten.

EO) fekundigo <GWDE> • La kunfandigo <be>.

* de] künstliche Befruchtung = eo] arte-farita fekundigo <GWDE> <be>.

 

DE) Begabung (1); Anlage; Talent • Das Begabtsein; natürliche Anlage, angeborene Befähigung zu bestimmten Leistungen <Duden.de 2015-05-10>.

EO) talento <Wiki 2015-03-30> • Esti talentita; natura talento, denaska ebleco al ceretaj agoj <be laŭ Duden.de 2015-05-10>.

* de] begabt = eo] talent[it]a <GWDE> <be>.

* de] Begabung (2); begabter Mensch = eo] talentulo <GWDE> <be>.

* de] unbegabt = eo] maltalent[it]a <GWDE> <be>.

* de] Untauglicher Mensch; Versager, Versagerin; (umgangssprachlich) Flasche; (salopp) Loser, Loserin; (umgangssprachlich abwertend) Nulpe, Windei; (österreichisch umgangssprachlich abwertend) Nullerl, Sandler, Sandlerin; (salopp abwertend) Pfeife <Duden.de 2015-05-10>. = eo] maltalentulo; maltaŭgulo <be>.

 

DE) Begarde {Plur Begarden}; Lollarde; Lollharde • Angehöriger des männlicher Zweig der Beginenbewegung. Vgl. Begine.

EO) begardo <Wiki 2015-03-30> • Ano de la vira branĉo de la begina movado <be laŭ LThK>.

* de] Begardenhof = eo] begejo <be>.

 

DE) Begegnung; Verabredung • Das Sichbegegnen, Zusammentreffen <DGW-1>.

EO) renkont[iĝ]o; rendevuo • Kunveno de Plur:aj personoj <be laŭ DGW-1>.

* de] begegnen = eo] renkont[iĝ]i <be>.

* de] festlegen = eo] fiksi <GWDE> <be>.

* de] verabreden = eo] interkonsenti; interaranĝi <GWDE> <be>.

 

DE) begehen (eine Sünde) <WF> • Sündigen <be>.

EO) fari (pekon) <WF>; peki <xy> • Plenumi (pekon) <xy>.

 

DE) Begehren; starkes Verlangen; Sehnen; Gier; Begehrlichkeit <GWDE> • Teil der acedia, des Mittagsdemons des Mönchslebens <be>.

EO) deziro; dezirego; pretendo; sopiro; avido <GWDE> • Parto de acedia, la tag-meza demono de la monaĥa vivo <be>.

* de] begehren; sehr wünschen; gierig verlangen; erstreben = eo] dezir[eg]i; sopiri <GWDE> <be>. Vgl. beanspruchen.

* de] ersehnen; sich zurücksehnen = eo] aspiri <PIV2002> <be>.

 

DE) Begierde; Begierlichkeit; Inbrunst, Glut; sexuelle Begierde; Libido • Spontane Triebregung <be nach LThK>; leidenschaftliches Verlangen <be nach DGW>.

EO) avido [malbona] <WF>, dezir[eg]o; ardo <GWDE>; ([forta] seks-urĝo <GWDE> {evit} <xy>); libido <PIV2002> • Spontana impulso; pasia dezirego <be>.

* de] begierig; lüstern; habgierig; raffgierig; libidinös = eo] avida; volupta; mon-avida; libida <GWDE> <be>.

* de] habgierig; raffgierig; geldgierig = eo] avida; mon-avida <GWDE> <be>.

* de] Libidinist (sexuell triebhafter Mensch) = eo] libidulo <be>.

* de] Libidostörunng = eo] libido-perturbo <GWDE> <be>.

* de] Libidoverlust = eo] perdo de libido <be>.

* de] sexuelle Begierde = eo] libido; ([forta] seks-urĝo <GWDE> {evit} <xy>) <be>.

 

DE) Begierdetaufe <WF> • Jemand, der die Taufe verlangt, die aber aus äußeren Gründen (Verfolgung, Tod) nicht stattfinden kann, gilt als getauft <be>. Vgl. Taufe; Aspersionstaufe; Bluttaufe; Immersionstaufe; Infusionstaufe; Haustaufe; Totentaufe.

EO) bapto de deziro <WF>; bapto pro deziro <xy> • Iu, kiu deziras la bapton, sed kio ne povas okazi pro eksteraj kaŭzoj (persekuto, morto), estas konsiderata kiel baptita.

 

DE) Begine {Plur Beginen} • Angehörige einer quasiklösterlichen Frauenvereinigung ohne Gelübte und mit eigener Hauswirtschaft <be nach PIV2002>. Vgl. Begarde.

EO) begino <PIV2002, WF, GWDE> • Membro de klostro-simila unuiĝo de virinoj <be laŭ DGW> sen voto kaj kun mem-stara mastrumado <be laŭ PIV2002>.

* de] Beginenkloster; Regelhaus; Beginenhaus; Beginenhof <LThK> = eo] beginejo <WF> <be>.

 

DE) begleiten; betreuen; helfen • Seine Sorge zukommen lassen <be>.

EO) akompani; prizorgadi; helpi <GWDE> • Aldoni sian zorgadon <be>.

* de] geistliche Begleitung; religiöse Hilfe = eo] spirita / religia akompanado / prizorgado <be>.

* de] Hilfe = eo] helpo <be>.

* de] Helfer = eo] helpanto <GWDE> <be>.

 

DE) Begleitende Gnade; gratia concomitans {lat}; mitwirkende Gnade; gratia cooperans {lat} • Aspekt der helfenden Gnade, insofern diese das Mittun der menschlichen Freiheit einbegreift und begleitet <be nach LThK>.

EO) akompana graco; {lat gratia concomitans}; kunaga graco; {lat gratia cooperans} • Aspekto de la helpa graco, kiu inkluzivas kaj akompanas la homan liberecon <be laŭ LThK>.

 

DE) Begriff1. Gesamtheit wesentlicher Merkmale in einer gedanklichen Einheit; geistiger, abstrakter Gehalt von etwas. 2. Vorstellung, Auffassung, Meinung von etwas <DGW>. Vgl. Vorstellung; Idee.

EO) nocio1. Tuto de esencaj ecoj en pensa unuo; spirita, abstrakta enhavo de io. 2. Imago, koncepto, opinio de io <be laŭ DGW 1+2>.

* de] fachübergreifender Begriff = eo] Plur-faka nocio <be>.

* de] integrativer Begriff = eo] integra nocio <be>.

* de] nebengeordneter Begriff = eo] kunordigita nocio <be>.

* de] übergeordneter Begriff = eo] superordigita nocio <be>.

* de] untergeordneter Begriff = eo] subordigta nocio <be>.

* de] verwandter Begriff = eo] parenca nocio <GWDE> <be>.

 

DE) Begründung • Herausstellen von Gründen für etwas <be nach LThK>.

EO) argumentado; motivado <GWDE> • Akcenti kaŭzojn por io <be laŭ LThK>.

 

DE) Begrüßung, Gruß <be>; Begrüßung der Gemeinde <GL1975> • Zu Beginn eines Gottesdienstes begrüßt der Gottesdienstleiter die versammelte Gemeinde <KLW>.

EO) saluto <ADORU 23.2+40.2>; saluto de la komunumo <be laŭ GL> • Komence de Diservo la gvidanto salutas la kunvenintan komunumon <be laŭ KLW>.

 

DE) begutachten; beurteilen; einschätzen • Etwas fachmännisch prüfen und ein Urteil darüber abgeben <be>.

EO) prijuĝi; ekspertizi <GWDE> • Ion fakule prijuĝi <be>.

 

DE) Beharrlichkeit; Hartnäckigkeit; Inständigkeit; Beständigkeit • Theologisch: Ausharren des Gerechtfertigten in der empfangenen Rechtfertigungsgnade <be nach LThK>.

EO) persist[ad]o; fina persisto <WF>; persisteco; obstin[ec]o; insist[ec]o; konstanteco <GWDE> • Teologie: Persistado de pravigito en la stato de paraviga graco <be>.

* de] Gnade der Beharrlichkeit = eo] persista graco <WF> <be>.

* de] das hat die Konsequenz = eo] tio havas la konsekvencon <be>.

* de] Konsequenz = eo] konsekvenc[ec]o <be>.

 

DE) Behauptung • Eine mit Überzeugung vorgebrachte Ansicht <be nach DGW>. Vgl. Meinung.

EO) aserto <GWDE> • Konvinke dirita opinio <be>.

* de] Anspruch = eo] pretendo <PIV2002> <be>.

* de] Ausspruch; Aussage = eo] eldiro <GWDE> <be>.

* de] bei seiner Behauptung bleiben = eo] resti ĉe sia aserto <GWDE> <be>.

 

DE) Behaviorismus {en behavior Verhalten} • Umweltdeterminiertes und deshalb voraussagbares Verhalten de Menschen <be nach LThK>.

EO) behaviorismo {angle: behavior konduto, sinteno} <PIV2002> • Medi-determinata kaj pro tio antaŭdirebla konduto de homo <be laŭ LThK>.

* de] Behaviorist = eo] behavioristo <GWDE> <be>.

* de] behavioristisch (1) (Verhalten gemäß dem Behaviorismus) = eo] behaviorisma <be>.

* de] behavioristisch (2) (Verhalten wie ein Behaviorist) = eo] behaviorista <be>.

 

DE) beherrschen (1); Herrschaft ausüben • Herr sein und die Herrschaft ausüben <be nach DGW-1>.

EO) regi • Esti la sinjoro, kiu regas la potencon <be laŭ DGW-1>.

* de] die Festung beherrscht die Stadt = eo] la fortikaĵo dominas la urbon <be laŭ PIV2002>.

* de] dominieren = eo] domini <PIV2002>.

* de] sich selbst beherrschen = eo] sin regi <WF> <be>.

 

DE) beherrschen (2); meistern • In der Gewalt haben, im Zaune halten, zügeln <DGW-1b+2>.

EO) majstri; mastri <GWDE> • Kapabli ion majstri, estri <be laŭ DGW-1b+2>.

* de] Chef sein = eo] estri <GWDE> <be>.

* de] geistig beherrschen = eo] sci-povi <khs> <be>.

* de] Latein beherrschen = eo] scii la latinan; (posedi la latinan <khs> {evit} <xy>); mastri la latinan <GWDE> <be>.

 

DE) Behinderter • Mit [einem] Gebrechen behafteter Mensch <be>.

EO) handikapito <GWDE> • Homo malhelpita pro difekto <be laŭ LThK>.

* de] körperlich und geistig behindert = eo] fizike kaj mense / intelekte handikapita <be laŭ GWDE-Behinderte>.

 

DE) Behörde • Staatliche, kommunale oder kirchliche Dienststelle <DGW-a>.

EO) instanco <GWDE, PIV2002-2> • Ŝtata, komunuma aŭ eklezia oficejo <be laŭ DGW>.

 

DE) behüten; hüten; schützen; beschützen; bewachen; hegen; bewahren • Sorgsam über jemanden oder etwas wachen; etwas bewahren, schützen vor jemandem <DGW>. Vgl. pflegen; de] Patron sein.

EO) protekti <WF>; gardi <be>; ŝirmi <GWDE> • Zorge gardi iun aŭ ion; konservi, gardi ion kontraŭ iu.

* de] Bhüt’ dich Gott!; Behüt’ dich Gott = eo] Dio vin protektu! <WF>.

* de] im Herzen bewahren = eo] kore gardi ion; protekti ion <be>.

* de] seine Würde bewahren = eo] konservi sian [homan] dignon <GWDE> <be>.

* de] Stillschweigen bewahren über = eo] prisilenti ion <be>.

* de] im Herzen bewahren = eo] kore gardi ion; protekti ion <be>.

* de] wachen über etwas = eo] gardi pri io; gardi ion <be>.

 

DE) Beichte; Bußsakrament; Sakrament der Buße {rk} • Reue und Sündenbekenntnis eines Beichtenden und Lossprechung durch einen bevollmächtigten Beichtvater, um würdig die Kommunion empfangen zu können <be>. Vgl. Ohrenbeichte.

EO) konfeso-sakramento <ADORU>; sakramento de pento-faro <WF> {rk} • Pento kaj konfeso de pekoj per konfesanto kaj absolvo per rajtigita konfes-prenanto, por povi digne preni la komunion <be>.

* de] beichten = eo] konfesi <WF, GWDE> <be>.

* de] beichten gehen = eo] iri konfesi <WF> <be>.

* de] Beichtgelegenheit = ebleco al konfesado <be>.

* de] jemandem die Beichte abnehmen = eo] preni la konfeson de iu; konfes-preni iun <GWDE>; konfes-preni de iu <xy> <be>.

* de] jemandem seine Sünden beichten = eo] konfesi al iu siajn pekojn <GWDE> <be>.

 

DE) Beichtformel • Von der Kirche vorgeschriebene Fomel der Sündenvergebung.

EO) absolvo-formulo • Preskribita formulo de la eklezio uzenda en la konfeso-sakramento <be>.

 

DE) Beichtgeheimnis; Beichtsiegel {rk} • Strenge Pflicht des Beichtvaters, über den Inhalt der Beichte zu schweigen.

EO) konfeso-sekreto <be>; sekreto pri konfeso {rk} • Severa devo de la konfes-prenanta sacerdoto absolute silenti pri la enhavo de la pek-konfeso <be>.

* de] Der heilige Nepomuk ist ein Märtyrer des Beichtgeheimnisses = eo] la s-ta Nepomuk (ĉ. 1345 - 1393) estas martiro de la konfeso-sekreto <be>.

 

DE) Beichtgespräch {rk} • Beichte mit ausführlichem Gespräch.

EO) konfes-interparolo {rk} • Konfeso kun ampleksa interparolado <be>.

 

DE) Beichthören {rk} • Gelegenheit zur Beichte geben.

EO) konfes-preni {rk} • Doni eblecon pek-konfesi <be>.

 

DE) Beichtjurisdiktion; Beichtbefugnis {lat facultas} {rk} • Vollmacht und Erlaubnis, die durch die Weihe erhaltene Lossprechungsgewalt auszuüben.

EO) jurisdikcio konfes-preni; rajto konfes-preni; konfes-legitimado {rk} • Plen-povo kaj rajtigo legitime praktiki la absolvo-potencon ricevitan en la ordino <be>.

 

DE) Beichtkind; Beichtender {rk} • Der Priester als Beichtvater absolviert die Beichtkinder (Beichtende jeden Alters).

EO) konfesanto {rk} <WF> • Peko-konfesanto preta al konvertiĝo petas absolvon de siaj pekoj <be>.

 

DE) Beichtstuhl {rk} • Einrichtung in der Kirche, in der normalerweise die Beichte gespendet wird <be>.

EO) konfesejo <GWDE, FW, CHR1910, PIV2002>, konfeso-seĝo <CHR1923>; konfeso-prena seĝo <Z laŭ PIV2002-konfes-preni, GWDE> {rk} • Instalaĵo en la preĝejo, kie la pastro konfeso-prenas <be>.

* de] Beichtzimmer = eo] konfeso-ĉambro <be>.

 

DE) Beichtvater; Beichtiger <xy> {rk} • Priester, der Beichte hört und die göttliche Sündenvergebung ausspricht <be>.

EO) konfeso-prenanto <GWDE, WF, PIV2002>; konfeso-patro <CHR1923> {rk}; konfesario {nov} <xy> • Sacerdoto, kiu post la preno de peko-konfeso eldiras la Dian peko-pardonon <be>.

 

DE) Beilegung; Schlichtung <GWDE> • Beendigung eines Streites <be>.

EO) interkonsentigo; arbitracio <GWDE> • Finigo de kverelo <be>.

* de] einen Streit beilegen = eo] fini kverelon <be>.

 

DE) Beileid • Mitgefühl, offizielle Anteilnahme bei einem Todesfall <DGW>. Vgl. Anteilnahme.

EO) kondolenco <GWDE> • Kunsento, oficiala simpatio okaze de morto <be laŭ DGW>.

* de] jemandem sein Beileid aussprechen = eo] esprimi sian kondolencon al iu <GWDE> <be>.

* de] Beileidsbesuch = eo] kondolenca vizito <GWDE> <be>.

* de] Beileidsbezeigung; Beileidsbezeugung = eo] esprimo de kondolenco <GWDE> <be>.

 

DE) Beiname • Zusätzlicher [inoffizieller] Name, mit dem jemand auf Grund bestimmter Eigentümlichkeiten von seiner Umgebung benannt wird <DGW>.

EO) alnomo; kromnomo <GWDE> • Aldona [neoficiala] nomo, kiun iu ricevas de sia ĉirkaŭantaro pro certaj originalaĵoj <be laŭ DGW>.

 

DE) Beinhaus; Karner {lat carnarium}; kalte Kirch {umg} • Gebäude, in dem bei der Kirche gefundene Gebeine früherer Grablegungen aufbewahrt werden <be nach LThK>.

EO) ostejo <GWDE>; osto-domo <be> • Konstruaĵo sur la ĉekirka tombejo, en kiu la trovitaj ostoj estas konservataj <be laŭ LThK>.

 

DE) Beirat • Beratendes Gremium <be>.

EO) konsilanta komitato <GWDE> • <be>.

 

DE) Beisetzung; Bestattung; Leichenbestattung; Totenbestattung; Totengeleit; Letztes Geleit <GWDE>; Leichenbegängnis • Einem Toten die letzte Ehre geben. (Alle Arten von Totenbestattungen) <be>. Vgl. Beerdigung; Trauerfeier; Bestattungswesen.

EO) sepult[ad]o <PIV2002> • Doni al iu la lastan honoron. (Ĉiuj formoj de adiaŭoj de mortintoj) <be>.

* de] Bestattungsinstitut = eo] sepult-entrepreno <be>.

* de] beisetzen; bestatten = eo] sepulti <PIV2002> <be>.

* de] Exsequien; Exequien; Begräbnisfeierlichkeiten = eo] funebraj ceremonioj <be laŭ GWDE> <be>.

 

DE) Beispiel • Gutes Vorbild. Vgl. Vorbild.

EO) [bona] ekzemplo • Bona modelo <be>.

 

DE) Beispruchsrecht • Gesetzlich zugestandenes Mitwirkungsrecht.

EO) helpo-rajto • Leĝa rajto subteni iun <be laŭ LThK>.

 

DE) Beitrag • Regelmäßig zu zahlender Mitgliedsbeitrag <be>. Vgl. Abgabe 1 - 3.

EO) kontribuo; [membro-]kotizo; dekonaĵo; dismo • Regula mona kontribuo de membro <be>.

 

DE) bekehren (1); sich bekehren; konvertieren; umkehren • Sich etwas Besserem zuwenden.

EO) konvertiĝi <WF> • Turniĝi al io pli bona <be>. Vgl. Übertritt.

* de] sich zum Christentum bekehren = eo] konvertiĝi al kristanismo <be>.

* de] Konvertit (1) (der sich bekehrt hat) = eo] konvert[iĝ]into <be laŭ PIV2002-konverti>.

 

DE) bekehren (2); jemanden bekehren • Jemand für etwas Besseres gewinnen.

EO) konverti <PIV2002-2, WF> • Gajni iun al io pli bona <GWDE> <be>.

* de] es gelang ihm nicht, ihn zu bekehren = eo] li ne sucesis konverti lin <be>.

* de] Konvertit (2) (der bekehrt wurde) = eo] konvertito <be laŭ PIV2002-konverti>.

 

DE) Bekehrung (1); Bekehrung seiner selbst; Metanoja; Umkehr • Das radikale Sicheinlassen auf Gott. Vgl. Übertritt.

EO); konvertiĝo <GWDE, WF> • Radikala renkontiĝo kun Dio <be>.

* de] sich bekehren; konvertieren = eo] konvertiĝi <WF> <be>.

* de] seine Bekehrung zum Christentum = eo] lia konvertiĝo al la kristanismo <be>.

 

DE) Bekehrung (2); Bekehrung von anderen • Jemanden bekehren <be>.

EO) konverto <PIV2002-1>; konvertado <GWDE> • Jemanden bekehren <be>.

* de] jemanden bekehren, konvertieren = eo] konverti iun <GWDE> <be>.

 

DE) Bekennende Kirche • {ev} Widerstandbewegung gegen den Nationalsozialismus des Dritten Reiches in der evangelische Kirche <be nach LThK>.

EO) Konfesanta Eklezio <khs> • Rezista movado kontraŭ la naziismo de la Tria Regno en la evangelia eklezio <be laŭ LThK>.

 

DE) Bekenner; Confessor {lat confessor Bekenner [des Glaubens]} • Seit dem 2. Jahrhundert: Heiliger, der nicht Märtyrer ist <be nach LThK>. Vgl. Märtyrer.

EO) konfesoro {nov} <Kloster Kirchberg, ADORU 019.7> {lat confessor <LThK>; en confessor <dict.cc-2>}; konfesanto <WF> • Ekde la 2a jar-cento: sanktulo, kiu ne estis martiro <be>.

* de] Alle heiligen Bischöfe und Bekenner, bittet für uns. = eo] Ĉiuj sanktaj episkopoj kaj konfesoroj, preĝu por ni <ADORU 019.7>.

 

DE) Bekenntnis (1) {lat confesso} <LThK> [der Sünden]; Sündenbekenntnis; Konfiteor {lat confiteor ich bekenne}; Schuldbekenntnis; Geständnis • Bekenntnis persönlicher Schuld <be>.

EO) peko-konfeso <WF>; pent-esprimo <ADORU-040.2>; konfeso <PIV2002 4>; konfesado <GWDE>; kulpo-konfeso <WF, GWDE> • Konfeso der persona ŝuldo <be>.

* de] Allgemeines Schuldbekenntnis (Gebet) = eo] Ĝenerala Pek-konfeso <be>.

* de] bekennen (1); ein Sündenbekenntnis ablegen = eo] pek-konfesi; konfesi (1) <be>.

* de] offene Schuld = eo] ĝenerala ŝuldo-preĝo <be>.

 

DE) Bekenntnis (2)1. Bekundung persönlicher Entscheidung; 2. Glaubensbekenntnis <be>.

EO) konfeso <PIV2002 1> • 1. Montrado de persona decido. 2. Kredo-konfeso <be>.

* de] bekennen (2); ein Bekenntnis ablegen = eo] konfesi (2) <be>; fari konfeson <GWDE>.

* de] Bekennender Christ: Bekenntnischrist = eo] konfesanta kristano <be>.

* de] Bekennermut = eo] konfeso-kuraĝo <be>.

* de] Bekenntnisfreiheit = eo] libereco al konfeso <be>.

* de] bekenntnisfreudig = eo] konfeso-preta <be>.

* de] bekenntnisgläubig = eo] kredanta al sia konfesio <be>.

* de] bekenntnistreu = eo] konfesi-fidela <be>.

* de] Bekenntniszwang = eo] konfesi-devigo <be>.

 

DE) Bekenntnis (3); Konfession; Glaubensformel <DGW 3> • Das Bekenntnis, zu dem man gehört <be>.

EO) konfesio <PIV2002>; konfes-formulo; kredo-formulo • La kredo-grupo, al kiu oni apartenas <be>.

* de] bekenntnismäßig = eo] laŭkonfesia <be>.

 

DE) Bekenntniskirche; Konfessionskirche • Kirche auf der Basis einer Konfessionsschrift, z. B. Augsburger Bekenntnis 1555.

EO) konfesi-eklezio; konfesanta eklezio <be> • Eklezio baziĝanta sur konfesa skribaĵo, ekz. la Aŭgsburga Konfeso 1555 <be>.

 

DE) Bekenntnisschrift; Bekenntnisbuch • Amtlich anerkannte Lehrurkunde einer Kirche <be nach LThK>.

EO) konfesi-skribaĵo <be> • Oficiale agnoskita instru-dokumento de eklezio <be laŭ LThK>.

 

DE) Bekenntnisschule; Konfessionsschule • Deutsches Schulrecht vor dem II. Vatikanum: nur von Kindern eines bestimmten Bekenntnisses besuchte Schule. << Gemeinschaftsschule, Simultanschule.

EO) konfesia lernejo <WF>; unu-konfesia lernejo • Germana lernej-ordo antaŭ la Dua Vatikana Koncilio: lernejo vizitata de infanoj de nur unu konfesio <be>.

 

DE) Bekenntnisverschiedenheit <be>; Konfessionsverschiedenheit; Ehehindernis der mixta religio <WF> • Die Eheleute haben zwei verschiedene religöse Ausrichtungen. Vgl. Mischehe; Ehrbarkeit aufschiebendes Ehehindernis; Ehehindernis; angustia loci; Hindernis; Impotenz; öffentliche Ehrbarkeit; Religionsverschiedenheit.

EO) konfesi-diverseco; konfesi-malsameco <be>; divers-religieco <WF> • La edzoj havas diversajn religiajn konfesiojn <be>.

* de] bekenntnisverschiedene Ehe; Mischehe = eo] malsam-konfesia geedzeco <xy> <be>.

 

DE) Bekräftigung; Bestätigung; Erhärtung; Erweis • Das Bekräftigen / Bestätigen / Erhärten / erweisen; das Bekräftigtwerden <www.duden.de 2015-03-19>.

EO) certigo; aserto; konfirmo • La certigado / asertado / konfirmado <www.duden.de 2015-03-19> <be>.

 

DE) belangen1. Rechtssprache: zur Verantwortung ziehen, verklagen. 2. An[be]langen, betreffen <www.duden.de 2015-03-18>.

EO) juĝe persekuti • Jura lingvo: postuli klarigon, akuzi. 2. Koncerni, rilati <www.duden.de 2015-03-18> <be>.

* de] Belang = eo] rilato <be>.

 

DE) Beleidigung • Äußerung oder Handlung, die verletzen will, indem sie die Würde des anderen missachtet.

EO) ofendo • Tio, per kio oni provokas iun, malrespektante ties dignon <be laŭ DGW>. Vgl. hochschätzen.

* de] Beleidiger = eo] ofendanto / ofendinto <GWDE> <be>.

* de] Beleidigter = eo] ofendito <GWDE> <be>.

* de] schmähe; beschimpfen; beleidigen = eo] krude ofendi; insulti <GWDE> <be>.

 

DE) Beleuchtung • Das Beleuchtetsein, das Beleuchten <DGW>.

EO) lumigo <GWDE>; lumigiteco • Esti lumigita <be>.

* de] Festbeleuchtung = eo] ilumnin[ad]o <GWDE> <be>.

* de] Beleuchtungsanlage = eo] lumiga ekipaĵo; lumiga instalaĵo <GWDE> <be>.

* de] Beleuchtungskörper = eo] lumigilo <GWDE> <be>. Vgl. Leuchte.

* de] Beleuchtungsstärke = eo] lum-intenso <GWDE> <be>.

 

DE) belohnen; belöhnen {schweizerisch} • Zum Dank, als Anerkennung für etwas beschenken, auszeichnen <DGW>.

EO) rekompenci <WF> • Pro danko, kiel rekompeco por io pridonaci, distingi <be laŭ DGW>.

* de] Belohnung für gute Taten = eo] rekompenco por bonaj faroj <be>.

 

DE) Bema {gr bäma Stufe (eine erhöhte Steintribüne auf dem Marktplatz (Agora) griechischer Städte, die für Reden benutzt wurde)} <Wiki 2015-09.02; Presbyterium (2); Ambo • 1. Ein erhöhtes Presbyterium (Chor) in der frühchristlichen Basilika. 2. Der um eine Stufe erhöhte ostkirchliche Altarraum hinter der Ikonostase. 3. Ein Podium für den Klerus im Hauptraum der frühbyzantinischen Kirchen Syriens <Wiki 2015-09-02>. Auch Synonym für den Ambo <be nach LThK-Bema, Ikonostasis>. Vgl. Ambo.

EO) bemo {nov} <be> {an bema; pl bema} <Wiki 2015-09-02>; sacerdotejo; ambono • 1. Iomete altigita sacerdotejo en la fru-kristana baziliko. 2. Ortodoksa altarejo altigita je unu ŝtupo malantaŭ la ikonostaso. 3. Podio por la klerikaro en la ĉefejo de la fru-kristanaj preĝejoj de Sirujo <be laŭ Wiki 2015-09-02>. Ankaŭ sinonimo por ambo <be laŭ LThK-bema, ikonostasis>.

 

DE) Benedictus {lat benedicere preisen}; das Benediktus • 1. Der Lobgesang des Zacharias Lk 1,68-79. 2. Hinzufügung zum Sanktus <KLW>.

EO) benedictus {lat benedicere laŭdi} <be> • 1. Laŭd-kanto de Zeĥarja <BIB> Luk 1,68-79. 2. Aldono al la Sankta-preĝo <be laŭ KLW>.

 

DE) Benedikt von Nursia (um 480 - 547), Heiliger, Vater des Abendländischen Mönchtums, Schutzpatron Europas • Fest am 11. Juli.

EO) Benedicto el Nursio (um 480 - 547), Sanktulo, Patro de la Orienta Monaĥeco, Protekto-Patrono de Eŭropo • Festo je la 11a de Julio <be>.

 

DE) Benediktiner; {Ordo Sancti Benedicti; °OSB}; Benediktinermönche {rk} • Monastische Bewegung in der katholischen Kirche, gegründet vom heiligen Benedikt (um 480 - 547) <LThK>. Gilt als ältester Orden der Kirchengeschichte <Wiki-2015-03-30>.

EO) Benediktanoj <PIV2002, WF>; {Ordo Sancti Benedicti; °OSB}; benediktanaj monaĥoj {rk} • Monaĥa movado en la katolika eklezio, fondita de Sankta Benedikto (ĉ. 480 - 547) <be laŭ LThK>. La plej long-daŭra kaj disvastigita ordeno en la eklezia historio <be laŭ 2014-06-29>.

* de] Benediktinerzweig = eo] benediktana branĉo <be>.

* de] Benediktinerkloster = eo] benediktana monaĥejo <GWDE> <be>.

* de] benediktinisches Mönchtum (Art) = eo] benedikta[na] monaĥeco <be>.

* de] benediktinisches Mönchtum (Institution) = eo] benedikta[na] monaĥismo <be>.

* de] Benediktusregel = eo] regulo de Benedikto <be>.

 

DE) Benediktinercella; Benediktinerzelle {rk} • Die Zelle, genannt in der Benediktinerregel 22,4.

EO) benediktana ĉelo {rk} • La ĉelo nomita en la Regulo de Benedikto 22,4 <be laŭ LThK>.

 

DE) Benediktionale; Benedictionale {rk}; Segensbuch <WF> • Offizielles Buch mit Segnungsgebeten.

EO) benaro; beno-kolekto <xy> {rk} • Oficiala libro kun beno-preĝoj <be>.

* de] Benediktionen; Segensgebete; Segnungen; Segensformulare = eo] beno-preĝoj; benoj <be>; beno-formularoj <be laŭ PIV2002-formularo-1> <be>.

 

DE) Benediktionsloggia • Ort des päpstlichen Segens an der Petersbasilika.

EO) beno-loĝio <be/kr>; bena balkon-loĝio <WF> • Loko de papaj benoj ĉe la baziliko de la s-ta Petro <kr>.

 

DE) Benediktregel; Benediktinerregel • Mönchsregel, verfasst vom heiligen Benedikt (um 480 - 547). Vgl. Basiliusregel; Augustinerregel.

EO) Regulo de la S-ta Benedikto; Regulo de Benedikto; benedikta regulo • Monaĥa regulo verkita de la s-ta Benedikto (ĉ. 480 - 547) <be>.

 

DE) Benefizium; Beneficium • Einkommen aus kirchlichem Vermögen.

EO) benefico <WF> • Enspezo el eklezia havaĵo <be>.

* de] Ein Benefiziat lebt von seinem Benefizium = eo] beneficulo vivas de sia benefico <be>.

 

DE) Berakha <BJN-2-S160> {fr berakha brakha, heb ברכה (berakha) <Wiki-fr 13-04-20>, en berakhah, brokhe <Wiki-en 13-04-20>}; Bracha {jiddisch Broche <Wiki-de 13-04-20> • 1. Grundform des Gebetes (Segen oder Lob) in der Liturgie der Synagoge. 2. Jüdischer Tischsegen <BJN-2-S.334> üblich z. B. am Anfang des wöchentlichen Familienmahles am Vorabend des Sabbats. 3. Das wöchentliche Familienmahl der gläubigen jüdischen Familie als Eröffnung des Sabbats <be>. Vgl. Seder.

EO) berakhao {nov} <be> {heb ברכה (berakha) <Wiki-fr 13-04-20>}; broĥo {nov} <be el jiddisch Broche laŭ Wiki-de 13-04-20> • 1. Baza formo de la preĝado (beno aŭ laŭdo) en la sinagoga liturgio. 2. Juda tablo-beno <be laŭ BJN-2 p.334> uzata ekz. komence de la ĉiu-semajna familia manĝo je la sabata antaŭvespero. 3. La čiu-semajna familia manĝo de la kreda juda familio kiel malferno de la sabato <be>.

* de] Jede Berakha beginnt mit den hebräischen Worten: „Gelobt seist du, Herr, unser Gott, König der Welt, …”. Dazu vergleiche in der Eucharistiefeier den Beginn der beiden Gebete bei der Zurüstung der Gabenbereitung: “Gepriesen bist du, Herr, unser Gott, Schöpfer der Welt.” <be nach BJN-2 S.148> = eo] Ĉiu berakhao komenciĝas per la hebreaj vortoj: “Benata vi estu, sinjoro, nia Dio, reĝo de la mondo, …”. Pri tio komparu en la eŭkaristio la sam-vortajn komencojn de la du unuaj preĝoj en la eŭkaristia liturgio: “Benata estu, Sinjoro, Dio de la universo, …” <RM-p.121> <be laŭ BJN-2 p.148> <be>.

 

DE) beraten (1) • Jemandem einen Rat geben.

EO) konsili • Doni konsilon al iu <be laŭ DGW 1>.

* de] Beratungsdienst = eo] konsila servo <be>.

* de] Beratungswesen = eo] konsilaj aferoj / entreprenoj <be>.

 

DE) beraten (2); sich beraten; beratschlagen • Gemeinsam überlegen und ausführlich besprechen <www.duden.de 2015-03-19>. Vgl. besprechen (1).

EO) konsiliĝi; interkonsiliĝi • Kune pripensi kaj detale priparoli <www.duden.de 2015-03-19> <be>

 

DE) bereuen • Reue über etwas empfinden <DGW>.

EO) penti <WF> • Senti penton pri io <be laŭ DGW>.

* de] Reue = eo] pento <WF, GWDE> <be>.

* de] reuig = eo] penta; pentema <WF> <be>.

* de] seine Sünden bereuen = eo] penti pri siaj pekoj; penti siajn pekojn <be>.

 

DE) bergen (1) • Retten, in Sicherheit bringen <DGW-1>.

EO) savi; protekti; ŝirmi <GWDE> • Meti en sekurecon <be>.

 

DE) bergen (2) • [Schützend] verbergen, verstecken, verhüllen <DGW-2>.

EO) savi; kaŝi <GWDE> • Kaŝante protekti <be>.

* de] Er barg das Allerheiligste an seiner Brust • Li kaŝis la Plej-Sanktaĵon ĉe sia brusto <be>.

 

DE) bergen (3); beinhalten; enthalten • In sich tragen <DGW-3>.

EO) enteni; enhavi <GWDE> • Havi en si <be>.

 

DE) Bergpredigt • “Programmatische Rede” Jesu (Mt 5,1 - 7,29; Lk 6,20-49) <BJN-2-Glossar>.

EO) Surmonta Prediko <WF> • “Programa parolado” de Jesuo (Mat 5,1 - 7,29; Luk 6,20-49) <be laŭ BJN-2-Glossar>.

 

DE) Bernhardiner (1) {rk} • 1. Volkstümlicher Name der Zisterzienser als Orden, in dem der heilige Bernhard (um 1090 - 1153) eine entscheidende Rolle spielt. 2. Volkstümlicher Name der Franziskaner-Oblaten in Polen, Ungarn und Litauen. Vgl. Barfüßerorden; Franziskaner; Graue Brüder; Graue Mönche; Graue Schwestern; Kapuziner; Kapuziaten; Konventualen; Minoriten; Reformanten; Rekollekten; Spiritualen; Zisterzienser; Trappisten; Evangelische Franziskanerbruderschaft; Dritter Orden; Oblaten.

EO) Bernardanoj {rk} • 1. Popola nomo de la cistercianoj, en kiuj la s-ta Bernardo (ĉ.1090 - 1153) decide rolis. 2. Populara nomo de franciskanaj oblatoj en Pollando, Hungarujo kaj Litovujo <be laŭ LThK>.

 

DE) Bernhardiner (2) • Name einer Hunderasse, die vom Hospiz Sankt Bernhard, Schweiz, ausgeht.

EO) San-Bernarda hundo • Nomo de hunda raso devenanta el la Hospico S-ta Bernardo, Svislando <be>.

 

DE) Bernhardiner {rk} • 1. Unzutreffender Name der Zisterzienser als Orden des heiligen Bernhard (um 1090 - 1153). 2. Volkstümlicher Name der Franziskaner-Oblaten in Polen, Ungarn und Litauen. 3. Name einer Hunderasse, die vom Hospiz Sankt Bernhard, Schweiz, ausgeht. Vgl. Zisterzienser; Trappisten; Barfüßerorden; Cordeliers; Franziskaner; Graue Brüder; Graue Mönche; Graue Schwestern; Kapuziner; Kapuziaten; Konventualen; Minoriten; Reformanten; Rekollekten; Spiritualen; Evangelische Franziskanerbruderschaft; Dritter Orden; Oblaten.

EO) bernardanoj {rk} • 1. Neĝusta nomo de la cistercianoj kiel ordeno de la s-ta Bernardo (ĉ.1090 - 1153). 2. Populara nomo de franciskanaj oblatoj en Pollando, Hungarujo kaj Litovujo <be laŭ LThK>. 3. Nomo de hunda raso devenanta el la hospico S-ta Bernardo, Svislando <be> (San-Bernarda hundo <GWDE>).

 

DE) Bernhardinerinnen {rk} • Weibliche Ordensgemeinschaften in der Tradition der Zisterzienser. Vgl. Bernhardiner; Graue Mönchen; Zisterzienser; Trappisten.

EO) bernardaninoj {rk} • Inaj ordenoj en la tradicio de la cistercianoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Bernhardinisches Zeitalter • Zweites Viertel des 12. Jahrhunderts, beherrscht vom heiligen Bernhard von Clairveaux (um 1090 - 1153).

EO) bernarda epoko • Dua kvarono de la 12a jar-cento, dominata de Sankta Bernardo el Klarvalo (ĉ. 1090 - 1153) <be laŭ LThK>.

 

DE) Berufsgeheimnis • Recht und Pflicht zur Geheimhaltung von im Beruf Erfahrenem.

EO) profesia sekreto • Rajto kaj devo ne publikigi sciigojn ricevitajn en la profesia laboro <be laŭ LThK>.

 

DE) Berufsständische Ordnung • Ordnung der Gesellschaft nach Berufen.

EO) profesi[-grup]a ordo • Ordo de la socio laŭ profesioj <be laŭ LThK>.

 

DE) Berufung (1) <DGW>; Ruf (2); Anruf <be> • Besondere Anregung, durch die Gott den Einzelnen zu seinem Dienst beruft <be nach DGW>.

EO) voko; vokiĝo <WF> • Instigo, per kiu Dio vokas homon al sia servo <be>.

* de] Berufung zum Priestertum = eo] vokiĝo al la sacerdoteco <xy> <be>.

* de] Geistliche Berufung = eo] spirita vokiĝo <be>.

* de] Ordensberufung = eo] vokiĝo al ordena vivo <be>.

* de] zum Priestertum berufen sein = eo] esti vokita al la sacerdoteco <be>.

 

DE) Berufung (2); Appellation • Das höhere Gericht gegen ein Urteil der unteren Instanz anrufen.

EO) apelacio • Alvoki pli superan tribunalon kontraŭ verdikto de pli malsupera instanco <be laŭ PIV2002>.

* de] Berufung einlegen = eo] apelacii <be>.

* de] Aufhebung des Urteils einer niederen Gerichtsinstanz = eo] kasacio <GWDE> <be>.

 

DE) Berufung (3); Ernennung • Zu einem Posten berufen <be>. Vgl. Amtseinführung; Nomination.

EO) nomumo <GWDE-a> • Voki al posteno <be>.

 

DE) beschaulicher Orden {rk}; kontemplativer Orden • Besonders der Gottesverehrung durch Gebet dienender Orde.

EO) kontempla ordeno <WF> {rk} • Ordeno adoranta Dion precipe per preĝado <be>.

* de] Mitglied eines kontemplativen Ordens = eo] kontemplano <WF> <be>.

 

DE) Beschaulichkeit • Ruhige, auf Gott hin ausgerichtete Situation oder Haltung <be>.

EO) kontemplemo <WF>; kontemplado • Trankvila situacio aŭ sinteno celanta al Dio <be>.

* de] beschaulich = eo] kontempla <WF> <be>.

* de] das beschauliche Gebet = eo] la kontempla preĝado <WF> <be>.

 

DE) beschenken; schenken • Jemandem etwas kostenlos geben <be>.

EO) donaci <be>; doni donacojn; fari donacojn <GWDE> • Senkoste doni ion al iu <be>.

 

DE) Beschneidung; Zirkumzision • Judentum / Islam: Entfernung der Vorhaut des männlichen Gliedes <be nach LThK>. Vgl. Vorhaut.

EO) cirkumcido <GWDE> • Judismo / islamo: Fortranĉo de la prepucio de la peniso <be laŭ LThK>.

* de] beschneiden = eo] cirkumcidi <be>.

* de] Beschneidungsfest = eo] festo de cirkumcido <GWDE> <be>.

* de] “Alles, was männlich ist unter euch, muss beschnitten werden.” <EÜ Gen 17,10> = eo] “Ĉiu virseksulo ĉe vi estu cirkumcidata.” <BIB Gen 17,10> <kr>.

* de] “Als acht Tage vorüber waren und das Kind beschnitten werden sollte ….” <EÜ Lk 2,21> = eo] “Kaj kiam jam pasis ok tagoj por cirkumcidi lin …” <BIB Luk 2,21> <kr>.

 

DE) Beschuldigung; Anschuldigung <GWDE> • Äußerung, die jemandem etwas zur Last legt <DGW>. Vgl. Angriff.

EO) kulpigo; akuzo <GWDE> • Esprimo, kiu akuzas iun <be laŭ DGW>.

 

DE) Beschützer; Gönner; Mäzen; Sponsor <GWDE> • Person, die jemanden fördert <be>. Vgl. Patron.

EO) protektanto; patrono; mecenato; sponsoro; subtenanto <GWDE> • Persono, kiu helpas al iu <be>.

 

DE) beschwören (1) • Durch einen Schwur bekräftigen <DGW-1>.

EO) priĵuri <WF-schwören> <be> • Certigi per ĵuro <DGW-1>.

* de] Beschwörung = eo] ĵurado; konfirmado per ĵuro <GWDE> <be>.

 

DE) beschwören (2) • Eindringlich, inständig bitten; anflehen <DGW-2>.

EO) petegi <GWDE-anflehen> • Insiste, urĝe peti <be laŭ DGW>.

* de] Beschwörung = eo] [insista] petego <GWDE> <be>.

 

DE) beschwören (3) • Aus einem lebendigen Wesen einen bösen Geist, eine Dämon, einen Teufel austreiben <be nach PIV2002>.

EO) ekzorci <WF, GWDE> • Elpeli el vivanto malbonan spiriton, demonon, diablon per preĝo aŭ magia formulo <be nach PIV2002>.

 

DE) Beschwörung <WF> • Göttliche oder dämonische Mächte zwingen wollen <be>. Vgl. Invokation.

EO) ekzorco: ekzorcado <GWDE> • Voli devigi diajn aŭ demonajn fortojn <be>.

* de] Teufel austreiben; beschwören (3) = eo] ekzorci <WF>.

* de] Beschwörungsformel = eo] ekzorca formulo <be>.

 

DE) Beseelung (1) • Ausstattung des Menschen mit einer Seele.

EO) animado; animiteco • Ekipo de la homo per animo <be/xy>.

* de] beseelen = eo] animi <GWDE> <be>. Vgl. inspirieren.

* de] beseelt = eo] animita <GWDE, CHR1923> <be>.

 

DE) Beseelung (2) • Eine Sache, ein Unternehmung beseelen. Vgl. Inspiration.

EO) inspiro; inspirado; animado • Inspirado de aĵo, entrepreno <be>.

* de] animieren = eo] animi <GWDE>; stimuli; instigi; vigligi <CHR1923> <be>.

* de] von Hoffnung beseelt = eo] plena de espero <GWDE> <be>.

 

DE) Besessenheit (1) • Religiöse Besessenheit, auch psychisch krankhaft.

EO) obsedo • Obsedo religia, ankaŭ psika malsano <be>.

* de] ein Besessener (1) = eo] obsedito; demon-havanto <WF> <be>.

* de] Besessenheit = eo] obsedateco <WF> <be>.

* de] er war von einem Dämon besessen = eo] demono obsedis lin <WF> <be>.

* de] besessen (1) = eo] obseda; obsedita <GWDE-a> <be>.

* de] vom Teufel besessen sein = eo] esti obsedata de la diablo <GWDE-besessen> <be>.

 

DE) Besessenheit (2) • Von leidenschaftlichem Fanatismus erfüllt sein.

EO) fanatikeco <PIV2002> • Plenigita de pasia fanatikeco <be>.

* de] fanatisch <GWDE>; besessen (2) = eo] fanatika <GWDE> <be>.

* de] fanatisieren <GWDE>; verrückt machen <be> = eo] fanatikigi <GWDE> <be>.

* de] eine Besessener (2); ein Verrückter <be> = eo] fanatikulo <PIV2002> <be>.

 

DE) Besinnung (1) • Siehe: Bewusstsein <www.duden.de 2002-02-11>.

EO) konscienco • <be>.

 

DE) Besinnung (2); sinnendes Betrachten • 1. Nachdenken, ruhige Überlegung. Das Sichbesinnen. <www.duden.de 2002-02-11>. Vgl Meditation; gedenken.

EO) pripens[ad]o <PIV2002> • Trankvila pensado <be laŭ www.duden.de 2002-02-11>.

* de] besinnlich = eo] pripensema <GWDE> <be>. Vgl. de] kontemplativ.

* de] eine Besinnung auf das Wesentliche tut not = eo] necesas pripensado pri la esenco <be>.

* de] vor lauter Arbeit nicht zur Besinnung kommen = eo] ne povi pripensi pro multeco da laboro <be>.

 

DE) Besinnung (3); Besinnungstreffen • Zusammenkunft, in der eine Besinnung stattfindet <www.duden.de 2002-02-11>. Vgl. Einkehrtage; Rekollektion.

EO) medita kunveno • Kunveno, en kiu okazas meditado <be laŭ www.duden.de 2002-02-11>.

* de] Besinnungsstunde = eo] medita horo <be>.

 

DE) Besserung <DGW-1> • Das Besserwerden <DGW-1>.

EO) pliboniĝo <GWDE> • <be>.

* de] sich bessern = eo] pliboniĝi <GWDE>; pli bone konduti <GWDE> <be>.

* de] [ver]bessern = eo] plibonigi <GWDE> <be>.

* de] Besserung; das Bessermachen <DGW-2> = eo] plibonigo <be laŭ DGW>.

 

DE) Besserungsstrafe; Medizinalstrafe {lat poena medicinalis}; Beugestrafe • Strafe, die eine Besserung zum Ziel hat <be>.

EO) puno al plibonigo • Puno, kies celo esta la plibonigo <be>.

 

DE) Bestattungswesen • Alles, was die Sorge um die Toten betrifft <be>. Vgl. Beerdigung.

EO) sepultaj aferoj <be>; entombigaj moroj <xy> • La aferoj rilataj al la mortintoj <be>.

* de] bestatten = eo] sepulti <GWDE> <be>. Vgl. beerdigen; begraben.

* de] Bestattungsplatz = eo] sepultejo <GWDE> <be>.

* de] Bestattungsunternehmen = eo] sepult-entrepreno; enteriga entrepreno <GWDE> <be>.

 

DE) Bestechung; Korruption • Einen anderen durch Geschenke oder Gewährung anderer Vorteile für sich, seine eigenen Zwecke gewinnen [und ihn dabei zur Verletzung seiner Amts- und Dienstpflicht verleiten] <DGW-1>.

EO) subaĉeto <be>; korupto; koruptado <xy> • Iun gajni por si, koruptebla per donacoj aŭ per donado de aliaj avantaĝoj <be laŭ DGW-1>.

* de] Käuflichkeit; Bestechlichkeit = eo] subaĉeteblo; subaĉetebleco; korupteco <GWDE> <be>.

* de] Bestechungsgelder; {umg} Schmiergeld = eo] korupt-mono; koruptaĵo; {vulg} ŝmir-mono <GWDE>. Vgl. de] Schweigegeld.

* de] Bestechungsversuch = eo] provo de koruptado <GWDE> <be>.

 

DE) Bestiarium • Steinerne Untiere in romanischen Kirchen, die den Visionen der Offenbarung des Johannes entnommen sind und das Böse darstellen <BCS>.

EO) bestiaro; bestioj • Ŝtonaj bestaĉoj en romanikaj preĝejoj, kiuj devenas el la apokalipso de Johano kaj reprezentas malbonaĵojn <be laŭ BCS>.

 

DE) Bestimmung (1); Festsetzung; Fixierung • Das Bestimmen; das Festsetzen <duden.de 2016-11-05>. Vgl. abhängig.

EO) fiksado 1. La fiksado <be laŭ duden.de 2016-11-05>.

* de] Anordnung; Vorschrift; Verfügung = eo] ordono; instrukcio <GWDE> <be>.

* de] Bestimmtheit; Gewissheit; Sicherheit = eo] certeco <GWDE> <be>.

* de] Berufung = eo] nomumo <GWDE> <be>.

* de] Normierung = eo] normig[ad]o <GWDE> <be>

* de] seiner Bestimmung treu bleiben = eo] resti fidela al sia destino <GWDE> <be>.

 

DE) Bestimmung (2) • Anordnung, Vorschrift, Verfügung, Regelung <duden.de 2016-11-05>. Vgl. abhängig.

EO) ordono, • Instrukcio, reguligo <be laŭ duden.de 2016-11-05>.

* de] Anordnung; Vorschrift; Verfügung = eo] ordono; instrukcio <GWDE> <be>.

* de] das Regeln; Regelung = eo] reguligo <GWDE> <be>.

* de] Definition = eo] difino <GWDE> <be>.

 

DE) Bestimmung (3) • Verwendungszweck <duden.de 2016-11-05>. Vgl. abhängig.

EO) uzo Celo <be laŭ duden.de 2016-11-05>.

* de] das Regeln; Regelung = eo] reguligo <GWDE> <be>.

* de] Definition = eo] difino <GWDE> <be>.

* de] Zweck = eo] celo <GWDE> <be>.

 

DE) Bestimmung (4); Festsetzung; Fixierung • Das Bestimmtsein; die Berufung <duden.de 2016-11-05>. Vgl. abhängig.

EO) la certiteco La vokiteco <be laŭ duden.de 2016-11-05>.

* de] bestimmtes Ziel; Schicksal = eo] destino <GWDE> <be>

* de] Bestimmtheit; Gewissheit; Sicherheit = eo] certeco <GWDE> <be>.

* de] Berufung = eo] nomumo <GWDE> <be>.

* de] das Ordnen = eo] ordigo <GWDE> <be>.

* de] das Regeln; Regelung = eo] reguligo <GWDE> <be>.

* de] Genauigkeit = eo] ekzakteco <GWDE> <be>.

* de] Normalisierung = eo] normalig[ad]o <GWDE> <be>.

* de] Normierung = eo] normig[ad]o <GWDE> <be>.

* de] unter Berufung auf = eo] sin apogante sur / citante ... <GWDE> <be>.

 

DE) Besuchsdienst • oder ehrenamtliche Mitarbeiter und Mitarbeiterinnen, deren Aufgabe es ist, eine bestimmte Gruppe von Mens Angestellte chen zu besuchen, z. B. Kranke <be>.

EO) vizit-servo • Dungitoj aŭ honor-oficaj kunlaborantoj, kies tasko estas viziti certan grupon, ekz. malsanulojn <be>.

 

DE) Betbruder; Betschwester; Frömmler; Frömmlerin • Vorwurf von nach außen gezeigter Frömmigkeit, bei der die Nächstenliebe mangelhaft ist <be>.

EO) preĝ-frato; preĝ-fratino <be>; bigotulo <GWDE-Betbruder>; bogotulino <GWDE-Betschwester>; (bigoto <WF> {evit} “bigoto“ estas la substantivo de “bigota“ kaj signifas “das Frömmeln“ <be>) • Riproĉo de nur ekstera pieco kaj manko-hava amo al proksimulo <be>.

* de] frömmlerisch = eo] bigota <GWDE> <be>.

* de] Frömmelei = eo] bigoteco <WF> <be>.

* de] frömmeln = eo] bigoti <be>.

* de] das Frömmeln = eo] la bigot[ad]o <be>.

* de] Kniearbeit {umg: beten} <WDK>= eo] genu-laboro {vulg: preĝi} <be laŭ WDK>.

 

DE) beten • Zu Gott oder einem Gott nahe stehenden Wesen sprechen <be>. Vgl. Gebet; anbeten; Kirche.

EO) preĝi <WF> • Paroli al Dio aŭ al iu, kiu proksimas al Dio <be>.

* de] Betende; Beter = eo] preĝanto <GWDE> <be>.

* de] das Abendgebet sprechen = eo] diri la vesperan preĝon <WF>; vesper-preĝi <xy> <be>.

* de] das Beten = eo] la preĝado <GWDE> <be>.

* de] das Brevier beten = eo] preĝi la brevieron <WF> <be>.

* de] das Gebet, das Beten = eo] la preĝo <PIV2002> <be>.

* de] Gebetbuch = eo] la preĝaro <PIV2002> <be>.

* de] regelmäßig, intensiv beten = eo] la preĝadi <PIV2002> <be>.

* de] um etwas beten = eo] preĝi pro / pri io <GWDE> <be>.

* de] zu Gott beten = eo] preĝi al Dio <GWDE> <be>.

 

DE) Bethlehemiten {rk} • 1. 1667 gegründeter männlicher Orden; 1820 aufgehoben. 2. 1668 entstandener weiblicher Zweig; in Süd- und Mittelamerika verbreitet.

EO) Betleĥemanoj {rk} • 1. En 1667 fondita vira ordeno; en 1820 malfondita. 2. En 1668 estiĝinta ina branĉo; nun-tempe disvastigita en Sud- kaj Mez-Ameriko <be laŭ LThK>.

* de] Bethlehemitinnen = eo] Betleĥemaninoj <be>.

 

DE) Betlehemitischer Kindermord • Mt 2,16ff berichtet über die Ermordung aller Knaben bis zu zwei Jahren in Bethlehem auf Befehl des Königs Herodes (um 73 v. Chr. - 4 v. Chr.).

EO) Betleĥema infan-murdo • Mat 2,16ss rakontas pri la murdo de ĉiuj knaboj ĝis du jaroj en Betleĥemo laŭ ordono de la reĝo Herodo (ĉ. 73 a. Kr. - 4 a. Kr.) <be laŭ LThK>.

 

DE) betreffen1. Für jemanden, etwas gelten, von Bedeutung sein, sich auf jemanden beziehen; angehen. 2. (gehoben) treffen; widerfahren; zustoßen. 3. (gehoben) in bestimmter Weise seelisch treffen, bestürzt machen <www.duden.de-2015-03-17>.

EO) koncerni; rilati • Por iu ion valori, havi signifon, rilati al iu. 2. (Alt-nivele) renkonti, trafi, okazi. 3. (Alt-nivele) certa-maniere anime trafi, koncernigi <www.duden.de-2015-03-17> be>.

* de] betreffend = eo] koncerna <GWDE> <be>.

* de] betreffs; betreff; betr. = eo] koncerne; rilate al <GWDE> <be>.

* de] bder Betreffende = eo] la koncernanto; la koncerna persono <GWDE> <be>.

 

DE) Betroffenheit; Bestürzung • Das Berührtsein, das Bestürztsein <DGW>.

EO) frapiteco <be>; konstern[iĝ]o <GWDE> • Esti (forte) tuŝita, esti konsternita <be laŭ DGW> <be>.

* de] betroffen = eo] frapita <be>.

* de] Betroffener = eo] frapito <be>.

* de] betroffen sein = eo] esti frapita <be>.

 

DE) betrübt • Traurig, bekümmert <DGW>. Vgl. Wehgeschrei.

EO) malĝoja; malgaja • Trista, afliktita <be laŭ GWDE>.

* de] der Betrübte; ein Betrübter = eo] malĝojulo; malgajulo <de>.

 

DE) Betrug; Falsum {arch} • Bewusste arglistige Täuschung zur Beschaffung eines Vermögensvorteils <DGW>. Vgl. Fälschung; Lüge

EO) trompo • Konscia malica erarigo por akiri havaĵ-avantaĝon <be laŭ DGW>.

 

DE) Betsingmesse; Bet-Singmesse; Singmesse <LThK> • {rk} In der Mitte des 20. Jahrhunderts von der Liturgischen Bewegung im deutschen Sprachgebiet entwickelte weitverbreitete Form der Gemeinschaftsmesse mit Gebeten und Gesängen in der Volkssprache, als die Feier der Messe vom Priester noch verpflichtend ganz in Latein gefeiert wurde. Vgl. Deutsche Singmesse; Messandacht.

EO) meso kun komunaj preĝoj kaj kantoj • {rk} De la liturgia movado meze de la 20a jar-cento en german-lingvujo evoluigita kaj disvastigita formo de meso kun komunaj preĝoj kaj kantoj en la lingvo de la popolo, kiam la celebro de la mesode la sacerdoto ankoraŭ devige okazis tute en la latina <be laŭ LThK>.

 

DE) Bettag; Bitttag • Regionaler oder lokaler öffentlicher Gebetstag. Vgl. Bitttage; Bittgang.

EO) preĝ-tago; pet-tago • Regiona aŭ loka publika preĝ-tago <be laŭ LThK>.

 

DE) Bettelmönch; Mendikant • Angehöriger eines Bettelordens <be>. Vgl. Bettelorden; Bettelordenskirche.

EO) almozo-monaĥo <PIV2002, GWDE, WF e> • Ano de almoz-ordeno <be>.

 

DE) Bettelorden {rk} {lat ordines mendicantes}; Mendikanten {lat mendicare betteln} <KAZ> • Die im 13. Jahrhundert entstandenen Orden, die sich durch Betteln ernähren. Vgl. Bettelmönch; Bettelordenskirche.

EO) almoz-ordenoj <PIV2002, WF e>; almoz-monaĥoj {rk} • Estiĝis en la 13a jar-cento kaj vivas per almoz-petado <be laŭ LThK>.

 

DE) Bettelordenskirchen {rk} • Die Kirchen der Bettelorden entwickelten keinen eigenen Stil, sondern zeichneten sich durch Schlichtheit aus. Vgl. Bettelorden; Bettelmönch.

EO) preĝejoj de almoz-monaĥoj; preĝejoj de almoz-ordeno {rk} • La preĝejoj de la almoz-ordenoj ne evoluigis propran stilon, sed preferis simplecon <be laŭ LThK>.

 

DE) Beule; Pestbeule • Der Pestheilige Rochus wird mit einer Beule am entblößten Oberschenkel dargestellt <BCS>.

EO) tubero; pest-ŝvelaĵo • La pest-sanktulo Rochus (pr. Roĥus) estas pentrata kun pest-tubero sur la nuda femuro <be laŭ BCS>.

 

DE) bewähren, sich bewähren • Sich als brauchbar, geeignet, zuverlässig zeigen <DGW>.

EO) proviĝi <GWDE> • Montriĝi uzebla, konvena, fidinda <be laŭ DGW>.

* de] Bewährung = eo] elproviĝo <be>; konfirmo; certigo <GWDE> <be>.

 

DE) Bewahrung der Schöpfung • Schöpfungsauftrag der Christen heute, formuliert von der Europäischen Ökumenischen Versammlung in Basel 1989.

EO) Konservado de la Kreo <Paco kun Justeco, Villingen, 1990, alineo 89> • Kreo-tasko de la kristanoj hodiaŭ, formulita de la Eŭropa Ekumena Asembleo en Bazelo 1989 <be>.

 

DE) Beweggrund • Jemand zu etwas bewegender Grund, [innerer] Anlass, Motiv <DGW>.

EO) motivo • Kaŭzo, okazo, motivo, kiu iun instigas <be laŭ DGW>.

* de] besonderer Anlass (Liurgie) = eo] aparta tago; speciala okazaĵo <be>.

 

DE) Beweinung Christi • Nichtbiblisches Motiv der Beweinung des vom Kreuz abgenommenen Christus, ähnlich der Pietá.

EO) priploro de Kristo • Nebiblia sceno de la priploro de Kristo ĵus dekrucigita, simile al la Pietà <be nach LThK>.

 

DE) Beweis • Nachweis, dass etwas zu Recht behauptet wird.

EO) pruvo • Konfirmo, ke io estas prave asertata <be>.

 

DE) Bewusstsein {lat consciencia}; Besinnung • Zustand, in dem man sich einer Sache bewusst ist <be>.

EO) konscio • Stato, en kiu oni konscias pri iu afero <be>.

* de] besinnungslos = eo] senkonscia <GWDE> <be>.

* de] Besinnungslosigkeit; Bewusstlosigkeit = eo] senkonscienco <GWDE> <be>.

* de] das Bewusstsein verlieren; die Besinnung verlieren = eo] perdi la konscion <GWDE> <be>.

* de] jemandem etwas zu Bewusstsein bringen = eo] konsciigi ion al iu <GWDE> <be>.

* de] Ohnmacht = eo] sveno <GWDE> <be>.

* de] ohnmächtig = eo] sveninta <GWDE> <be>.

* de] Ohnmachtserfahrung = eo] sveno-sperto <be>.

* de] wieder zu Bewusstsein kommen; zu sich kommen = eo] rekonsciiĝi <GWDE> <be>.

 

DE) Beziehung (1); Relation • In Verbindungen zu anderen Personen.

EO) interrilato • En rilato kun aliaj personoj <be>.

* de] relational = eo] interrilata <be>.

* de] Relationalität; Beziehungsverhältnis = eo] interrilateco <be>.

* de] untereinander in Beziehung stehen = eo] interrilati <GWDE> <be>.

 

DE) Beziehung (2); Relation • Innerer Sachzusammenhang; wechselseitiges Verhältnis <DGW>.

EO) konekso • Interna interligo; reciproka rilato <be laŭ DGW>.

 

DE) Bibel {lat biblia Bücher}; Heilige Schrift; {vulg} Schrift • Das Alte und das Neue Testament. Vgl. Wort Gottes; Altes Testament; Hebräische Bibel; Pentateuch; Tora; Geschichtsbücher; Weisheitsbücher; Psalmen; Propheten; Neues Testament; Regenbogenbibel.

EO) biblio {lat biblia libroj} <Z, PIV2002>; Sankta Skribo <Z, PIV2002-skribo 4; GWDE-heilig>; Sanktaj Skriboj <WF>; {vulg} Skribo <kr> • La Malnova kaj la Nova Testamentoj <be laŭ LThK>.

* de] Alliolibibel; Allioli-Bibel = eo] Biblio[-traduko] laŭ Allioli <be>.

* de] Ausleger der Heiligen Schrift <BJN-1-S.108> = eo] interpretisto / interpretanto de la Sankta Skribo <be>.

* de] außerbiblisch = eo] eksterbiblia <be>.

* de] Auslegung der Bibel = eo] interpreto de la biblio <be laŭ PIV2002-interpreto-2>.

* de] Bibeldrucke; Bibelausgaben = eo] eldonoj de la biblio <be>.

* de] Bibelerklärung; Sinn der Heiligen Schrift; Schriftauslegung = eo] biblio-klarig[ad]o; ekzegezo <WF> <be>.

* de] Bibelgelehrter = eo] bibliisto <WF> <be>.

* de] Bibelillustration (Bilder in der Bibel) = eo] biblio-ilustrado (bildoj en la biblio) <be>.

* de] Bibelkatechese = eo] biblia kateĥizo / katekizo <be>.

* de] Bibelkreis = eo] biblia rondo <be>.

* de] Bibelstelle = eo] biblia tekstero; biblia versiklo <be>.

* de] Bibelübersetzungen = eo] bibliaj tradukoj <be>.

* de] biblisch = eo] biblia <WF, GWDE> <be>.

* de] das Wort Gottes auslegen = eo] interpreti la Dian Vorton <be>.

* de] Jerusalemer Bibel = eo] Biblio de Jerusalemo <kr> (Biblo tradukita en Jerusalemo) <be>.

* de] Lutherbibel; Luther-Bibel = eo] Biblio[-traduko] laŭ Lutero <be>.

* de] offizielle Bibelversion = eo] oficiala versio de la biblio <be>.

* de] Schriftbegriff = eo] Skribo-nocio <be>.

* de] Schriftrolle = eo] Skribo-rulaĵo <WF-Schrift> <be>.

* de] Weltbibelföderation <LThK> = eo] Tut-monda Biblia Federacio <be>.

 

DE) Bibelarbeit • Gruppenarbeit zum tieferen Verständnis der Bibel.

EO) pribiblia laboro; biblio-studado • Komuna laboro por pli bone kompreni la biblion <be>.

 

DE) Bibelbewegung • Seit dem 19. Jahrhundert: Erneuerungsbewegung des Glaubens und der Kirche durch Neubesinnung aus der Bibel.

EO) biblia movado • Ekde la 19a jar-cento: Movado por la renovigo de la kredo kaj de la eklezio per nov-pripensado el la biblio <be laŭ LThK>.

 

DE) bibelfest • Mit gründlicher Kenntnis der Bibel <be>.

EO) funde konanta la bibli[an doktrin]on <WF> • <be>.

 

DE) bibelgriechisch • Die griechische Sprache, in der das Neue Testament und die Septuaginta abgefasst sind <BL>.

EO) bibli-greka [lingvo] • La greka lingvo, en kiu la Nova Testamento kaj la Septuaginto estas verkitaj <be laŭ BL>.

 

DE) Bibelhandschrift • Abschrift der Bibeltexte vor der Erfindung der Buchdruckerkunst <BL>.

EO) biblia kodekso • Kopio de la bibliaj tekstoj antaŭ la invento de la pres-arto <be laŭ BL>.

 

DE) Bibelinstitut • Institut für Bibelstudium in der päpstlichen Universität der kirchlichen Studien <BL>.

EO) biblia instituto • Instituto por bibliaj studoj en la papa universitato de ekleziaj studoj <be laŭ BL>.

 

DE) Bibelkanon; Kanon der biblischen Bücher • 1. {rk} 47 alttestamentliche und 27 neutestamentliche Bücher <KKK 120>. 2. {ev} Ebenso, aber ohne die elf deuterokanonischen Bücher und Zusätze des Alten Testamentes. Vgl. deuterokanonisch; Deuterokanonische Bücher; Apokryphe Bücher.

EO) kanono <PIV2002 1a>; biblia kanono • 1. {rk} 47 malnov-testamentaj kaj 27 nov-testamentaj libroj <be> 2. {ev} same, sed sen la dek-unu due-kanonaj libroj kaj aldonaĵoj de la Malnova Testamento. <be>.

 

DE) Bibelkommission • Die päpstliche Bibelkommission besteht aus Kardinälen und Konsultatoren und hat dieselbe Autorität wie die römischen Kongregationen <BL>.

EO) biblia komisiono • La papa biblia komisiono konsistas el kardinaloj kaj konsultendaj fakuloj. Ĝi havas la saman aŭtoritaton kiel la romaj kongregacioj <be laŭ BL>.

 

DE) Bibelkorrektorien • Zusammenstellungen von einheitlichen, fehlerfreien Texten der Bibelhandschriften <be nach LThK>.

EO) biblio-korektaroj <be> • Kunmetaĵoj de unuecaj seneraraj tekstoj de la bibliaj kodeksoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Bibelkritik • Wissenschaftliche Untersuchung der Bibel mit Hilfe der historisch-kritischen Methode. Vgl. Literaturkritik; Historisch-kristische Forschung.

EO) biblio-kritiko • Scienca esploro de la biblio per la historia-kritika metodo <be>.

 

DE) Bibelleseplan; Bibellese • Tägliches Lesen der Bibel nach einem Bibelleseplan.

EO) biblia lego-plano • Plano por ĉiu-taga legado en la biblio <be>.

 

DE) Bibelspruch • Satz der Bibel, der Gottes Wort und tiefe Lebenswahrheit aussagt.

EO) biblia sentenco • Biblia frazo, enhavanta Dian vorton kiel profundan veron por la vivo <be>.

 

DE) Bibelteilen • Methode der Bibelarbeit.

EO) biblio-disdonado • Metodo de la pribiblia laboro <be>.

 

DE) Bibelwerke; Bibelgesellschaften • Einrichtungen der Kirchen zur Förderung und Verbreitung der Bibel.

EO) bibliaj societoj • Institucioj de la eklezioj por subtenado kaj disvastigo de la biblio <be>.

* de] Katholisches Bibelwerk = eo] Katolika Biblia Societo <be>.

* de] Katholisches Bibelbewegung = eo] Katolika Biblia Movado <be>.

 

DE) Bibelwort • Ein Gedanke aus der Bibel.

EO) biblia vorto • Sentenco el la biblio <be>.

 

DE) Bibel… (Bibelübersetzung; Bibelarchiv; Bibelgesellschaft; usw.).

EO) biblio… / biblia … (biblio-traduko; biblia arĥivo; biblia societo; ktp.) <be>.

 

DE) Bibliodrama • Katechetisches Bibelspiel einer Gruppe.

EO) biblio-dramo • Biblia ludo de grupo laŭ kateĥiza modelo <be>.

 

DE) Bibliomantik <LThK>; Bibliomantie <DGH> {gr mantikos weissagend} • Das Wahrsagen aus zufällig aufgeschlagenen Bibelstellen <duden.de 2013-05-24>.

EO) divenado el la biblio • La aŭgurado el hazarde trovitaj bibliaj vortoj <be/kr>.

 

DE) Bibliothek; Bücherei • 1. Öffentlich zugängliche Ansammlung von Büchern zur Benutzung <be>. 2. Raum, Gebäude mit solchen Büchern <be nach DGW-1c>.

EO) biblioteko1. Publike alirebla kolekto de uzeblaj libroj <be>. 2. Ĉambro, domo kun tiaj libroj <be laŭ DGW>.

* de] Bibliothekar = eo] bibliotekisto <GWDE> <be>.

* de] bibliothekarisch = eo] biblioteka <GWDE> <be>.

* de] Bibliotheksbenutzer = eo] uzanto de biblioteko <GWDE> <be>.

* de] bibliothekskundlich = eo] biblioteka-scienca <be>.

* de] Bibliothekspersonal = eo] personaro de [la] biblioteko <GWDE> <be>.

* de] Bibliothekswissenschaft = eo] biblioteka scienco; bibliotekologio <GWDE> <be>.

* de] Bibliothekswesen = eo] bibliotekaj aferoj <be>..

* de] Katholische öffentliche Bücherei °KÖB = eo] Katolika Publika Biblioteko <be>.

 

DE) Bibliotheks… (Bibliotheksverband; Bibliotheksbeamter; Bibliothekshelfer; usw.).

EO) biblioteka[j] … (biblioteka societo; biblioteka oficisto; bibliotekaj helpantoj / biblioteka helpantaro; ktp.) <be>.

 

DE) Biblische Einleitungswissenschaft • Untersucht die Entstehung, die Kanonisierung und die älteste handschriftliche Überlieferung der biblischen Bücher <LThK>.

EO) biblia enkonduka scienco • Esploras la estiĝon, la kanoniĝon kaj la plej antikvan man-skribitan tradicion de la bibliaj libroj <be laŭ LThK>.

 

DE) Biblizismus • Bewegung, die die wörtliche Geltung der Bibel zum Prinzip macht <WDK>.

EO) bibliismo <be> • Movado por agnosko de laŭvorta kompreno de la Biblio <be laŭ WDK>.

 

DE) Bienenkorb • Der Bienenkorb ist ein Symbol für die Kirche. Er wird großen Predigern als Symbol beigegeben, weil ihr Mund von “honigsüßer” Rede überfloss, z. B. dem hl. Bernhard von Clairveaux (1090 - 1153) <be nach BCS>.

EO) abel-korbo • La abel-korbo estas simbolo de la eklezio. Ĝi estas aldonata al grandaj predikantoj kiel simbolo, ĉar ties buŝoj fluis de “miel-dolĉa” parolado, ekz. al s-ta Bernhardo de Klarvalo (1090 - 1153) <be laŭ BCS>.

 

DE) Bigamie; Doppelehe • Weitere Eheschließung bei bereits bestehender Ehe <LThK>.

EO) bigamio <WF, GWDE> • Nova geedziĝo malgraŭ jam ekzistanta geedzeco <be laŭ LThK>. Vgl. Sukzessive Bigamie.

* de] Bigamist = eo] bigamiulo <PIV2002, WF> <be>.

 

DE) Bild • Mit künstlerischen Mitteln auf einer Fläche Dargestelltes, Wiedergegebenes <DGW>. Vgl. Gemälde; Ikone; Abbild.

EO) bildo • Io per arta rimedo prezentita sur ebena surfaco <be laŭ DGW>.

* de] Bilderkult; Bilderverehrung; Bilderanbetung = eo] bildo-kulto; bild-honorado <be>.

* de] Bilderschmuck = eo] bild-ornam[aĵ]o <be>.

* de] Bildersprache = eo] bilda lingvo <be>.

* de] bildhaft = eo] elvokiva <GWDE> <be>.

* de] bildlich = eo] bild-esprima; figura <GWDE> <be>.

* de] Bildnis = eo] portreto <GWDE> <be>.

* de] Bildschirm; Bildfläche; Bildwand = eo] ekrano <GWDE> <be>.

* de] Bildzauber = eo] bildo-ĉarmo <be>.

* de] Bildwerfer; Diaskop = eo] diaskopo <GWDE> <be>.

* de] im Bilde sein = eo] esti informita <be>.

* de] sich ein Bild von jemand machen = eo] informiĝi pri iu <be>; ekhavi klaran imagon / bildon pri iu <GWDE>.

 

DE) Bilderbibel • Bibel mit Akzent auf passenden Bildern, oft von bestimmten Malern.

EO) biblio kun bildoj; bild[o]-biblio • Biblio kun konvenaj bildoj ofte de difinitaj pentristoj <be>.

 

DE) Bilderstreit; Bildersturm; Ikonoklasmus; Bilderstürmerei <GWDE>; Bilderstreiterei <be> • Streit für oder wider kirchlichen Bilderschmuck und Bilderverehrung <DGW>. Vgl. Ikonoklast.

EO) ikonoklastado • Kverelado por kaj kontraŭ ekleziaj bild-ornamaĵoj kaj bild-honorado <be>.

* de] bei einem Bildersturm mitmachen; Bilderstürmer sein = eo] ikonoklasti <be>.

* de] “Du sollst Dir kein Gottesbild machen” <EÜ Dtn 5,8> = eo] “Ne faru al vi idolon, nek bildon de io, kio estas en la ĉielo supre …” <BIB Rea 5,8> <be>.

 

DE) Bilderverbot • Verbot der Bibel, sich von Gott ein (Götzen)Bild zu machen.

EO) bildo-malpermeso • Malpermeso fari idolo-bildon de Dio <be>.

* de] “Du sollst Dir kein Kultbild machen” <Dtn 5,8> <LThK> = eo] “ne faru al vi idolon, nek bildon” <Rea 5,8> <be>.

 

DE) Bilderverehrung • Verehrt wird immer die abgebildete Person, nicht das Bild selbst; angebetet wird Gott allein <be>. Vgl. Ikonolatrie.

EO) bildo-kulto <xy> • Kultata estas ĉiam la bildigita persono, ne la bildo mem; adorata estas nur Dio <be>.

 

DE) Bildhauer • Künstler, der plastische Kunstwerke herstellt <DGW> Vgl. Steinmetze; Camasken; Herrgottschnitzer; Bildschnitzer.

EO) skulptisto • Artisto, kiu skulptas plastikajn artaĵojn <be laŭ DGW>.

* de] Bildhauerei; Bildhauerkunst = eo] skulpta arto <GWDE> <be>.

* de] bildhauerische (Bezug auf die Skulptur) = eo] skulpta <be>.

* de] bildhauerische (Bezug auf den Bildhauer) = eo] skulpta <be>.

* de] bildhauern = eo] skulpti <be>.

* de] Bildhauerkunst = eo] skulpta arto; skulptista arto <be>.

 

DE) Bildhauer… (Bildhauerarbeit; Bildhaueratelier; Bildhauerwerk; usw.).

EO) skulptista … (skulptista laboro; skulptista ateliero; skulptista verko; ktp.) <be>.

 

DE) Bildrede • Erzählung an Hand eines Bildes <be>.

EO) bilda rakonto • Rakonto laŭ prezentata bildo <be>.

* de] In der Bibel gibt es Bildreden als Gleichnissse, Beispielgeschichten und Allegorieen = eo] en la biblio troviĝas bildaj rakontoj kiel paraboloj, ekzemplo-rakontoj kaj alegorioj <kr/be>.

 

DE) Bildschnitzer; Holzschnitzer • Künstler, der Bildwerke in Holz schnitzt, z. B. Kruzifixe, Krippen, u.ä. <be nach DGW>. Vgl. Bildhauer.

EO) ligno-skulptisto • Artisto ĉizanta skulptaĵojn el ligno, ekz. krucojn, kripon, ktp. <be laŭ DGW>.

* de] Bildschnitzerkunst; Holzschnitzerkunst = eo] arto de ligno-skulptisto <be>.

 

DE) Bildstock • {rk} Säule mit einem religiösen Bild, oft Maria mit dem Kind.

EO) bild-kolono • {rk} Kolono kun religia bildo, ofte Maria kun la infano <be>.

 

DE) Bildsymbol; Symbol <DGW>; Logo <KKK-2> • [Schrift]Zeichen in Form eines [schematisierten] Bildes <DGW>.

EO) bild-simbolo; simbolo • Signo en formo de [skema] bildo <be laŭ DGW>.

 

DE) Bildteppich; Bilderteppich • Teppiche mit Bildern als Wandbehang.

EO) bildo-tapiŝo • Tapiŝo kun bildoj kiel muro-kovraĵo <be>.

 

DE) Bildung (1); Erziehung; Ausbildung (1) • Das Bilden <DGW>. Vgl. Universität; Priesterseminar; Lehre; Kolleg; Alumne.

EO) instruado; eduk[ad]o; klerig[ad]o <GWDE> • <be>.

* de] bilden; ausbilden = eo] klerigi; eduki; instrui <GWDE> <be>.

* de] bildend = eo] kleriga <GWDE> <be>.

* de] Bildungseinrichtung; Bildungsanstalt; Bildungsinstitut = eo] eduka / kleriga institucio <GWDE> <be>.

* de] Bildungspraxis = eo] klerigo-praktiko <GWDE> <be>.

* de] Bildungsstätte = eo] edukejo; klerigejo <GWDE> <be>.

* de] Bildungswesen; Bildungssystem = eo] klerigaĵoj; kleriga / eduka sistemo <GWDE> <be>.

* de] Bildungswissenschaft = eo] klerigo-scienco <GWDE>; pedagogio <xy> <be>.

* de] Erziehungsberatung = eo] [pri]eduka konsultado <be>.

* de] Erziehungsdienst = eo] eduka servo <be>.

 

DE) Bildung (2) • Das Sichbilden.

EO) kleriĝado <GWDE> • <be>.

* de] Bildungsfragen = eo] klerigaj demandoj <GWDE> <be>.

* de] Bildungshunger = eo] avid[ec]o de kleriĝado <GWDE> <be>.

* de] sich bilden = eo] formiĝi; sin formi; sin klerigi <GWDE> <be>.

 

DE) Bildung (3) • Das Gebildetsein.

EO) edukiteco; instruiteco; kler[ec]o <GWDE> • <be>.

* de] Bildungsgrad; Bildungsstand; Bildungsstufe = eo] grado / ŝtupo de instruiteco / klereco <GWDE> <be>.

* de] er ist ein ungebildeter Mensch = eo] li estas homo malklera <be>.

* de] er ist ein Mann von Bildung = eo] li estas instruita / klera homo; li estas klerulo / erudiciulo <GWDE> <be>.

 

DE) Bild[er]-… (Bildarchiv; Bildbeschreibung; Bilddokument; Bilderzyklus; usw.).

EO) bild-…; bilda …; … de bildo[j] (bild-arkivo; priskribo de bildo; bilda dokumento; ciklo de bildoj; ktp.) <be>.

 

DE) Bilokation • Gleichzeitiges Wahrnehmbarwerden einer Person an zwei verschiedenen Orten <be nach LThK>.

EO) Du-lokeco <xy>; bilokacio {nov} <WF e> • Sam-tempa percepto de persono en du lokoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Bination {rk} • Zweimalige Feier der Eucharistie durch einen Priester am selben Tag <be nach LThK>.

EO) du-foja celebrado; (biso {nov} <WF> {evit}, ĉar bisi jam estas okupita kiel “krie peti pri ripeto de muzik-peco <PIV2002> <be> • {rk} Du-foja celebrado de la eŭkaristio per la sama sacerdoto je la sama tago <be laŭ LThK>.

* de] binieren = eo] du-foje celebri <be>.

 

DE) Binden und Lösen; die Schlüsselgewalt <LThK> • Metaphorischer Ausdruck für die auf verschiedenen Ebenen und durch verschiedene Träger in der Kirche ausgeübte Verfügungsgewalt in geistigen Dingen <LThK>.

EO) ligi kaj malligi; la ŝlosil-povo • Metafora esprimo por la rajto dispozicii pri spiritaĵoj sur diversaj niveloj kaj per diversaj ekleziaj ofico-personoj <be>.

* de] “was Du auf Erden binden wirst, das wird auch im Himmel gebunden sein; und was Du auf Erden lösen wirst, das wird auch im Himmel gelöst sein” <Mt 16,19> = eo] “kion ajn vi ligos sur la tero, tio estos ligita en la ĉielo; kaj kion ajn vi malligos sur la tero, tio estos malligita en la ĉielo” <Mat 16,19>.

 

DE) Bindung; Bindende Beziehung, Gebundensein • Bindende Beziehung; Gebundensein, Verpflichtung; innere Verbundenheit <www.duden.de>.

EO) ligo; devo-ligo <GWDE>; Liganta rilato, ligiteco, devo • Liganta rilato; esti ligita, devo; interna ligiteco <be>.

 

DE) Binnenmoral • Ethos, das innerhalb eine Gruppe gilt, von der Gesellschaft jedoch oft nicht geteilt wird.

EO) interna moralo • Speciala etoso valida interne de grupo, sed ofte ne agnoskita de la socio <be laŭ LThK>.

* de] binnenboralisch = eo] intern-morala <be>.

 

DE) Bioethik • Ethische Problemzusammenhänge, die den verantwortlichen Umgang des Menschen mit dem Leben betreffen.

EO) bio-etiko • Etikaj problem-kompleksoj, kiuj koncernas la responsajn rilatojn de la homo kun la vivo <be laŭ LThK>.

* de] bio-ethisch = eo] bio-etikia <be>.

* de] Biomedizin = eo] bio-medicino <be>.

 

DE) Biographie • Darstellung eines Menschenlebens.

EO) biografio <GWDE> • Prezentado de homa vivo <be laŭ LThK>.

* de] autobiographisch = eo] mem-biografia; aŭtobiografio <be laŭ GWDE> <be>.

* de] Autobiographie = eo] mem-biografio; aŭtobiografio <GWDE> <be>.

* de] Biograph = eo] biografo <GWDE> <be>.

* de] biographisch = eo] biografia <be>.

 

DE) Biologie • Wissenschaft vom Lebendigen.

EO) biologio • Scienco pri la vivaĵoj <be laŭ LThK>.

* de] biologisch = eo] biologia <be>.

* de] biolotechnologie = eo] bio-teĥnologio <be>.

* de] biolotechnologisch = eo] bio-teĥnologia <be>.

 

DE) Biophilie • Tiefenpsychologie: Liebe zum Leben.

EO) bio-amo • Profund-psikologio: Amo al la vivo <be laŭ LThK>.

 

DE) Birett {lat biretum; pileus}; Barett • {rk} Priesterliche Kopfbedeckung bei liturgischen Handlungen; Rangabzeichen <be>. Vgl. Pileolus.

EO) bireto {lat biretum} <PIV2002> • {rk} Pastra ĉapo portata en liturgiaj agadoj <be>; rang-indiko <xy>.

 

DE) Birgittenorden; Ordo Sanctissimi Salvatoris; °OSSS; °OSSalv {lat: Orden vom Heiligsten Erlöser}; Ordo Sanctae Birgittae; °OSBirg {lat: Orden von der heiligen Birgitta}; Erlöserorden. LThK-Abkürzungsverzeichnis VII> • {rk} Orden 1346 gegründet von der Heiligen Birgitta Birgersdotter von Schweden (1303 - 1373) <be nach LThK>. Heute weltweit 570 Schwestern <be nach Wiki 2014-06-29>.

EO) Birgita-ordeno {lat Ordo Sanctissimi Salvatoris °OSSS OSSalv Ordeno de la Plej Sankta Redemptoro {lat Ordo Sanctae Birgitae °OSBirg Ordeno de Sankta Birgita}; Ordeno de la Redemptoro • {rk} Ordeno fondita en la jaro 1346 de sankta Birgita de Svedujo (1303 - 1373) <be laŭ LThK> Hodiaŭ mond-vaste 570 fratinoj <be laŭ Wiki 2014-06-29>.

* de] Birgitten = eo] birgitanoj <kr>.

* de] Birgittinnen = eo] birgitaninoj <kr>.

 

DE) Bischof; Oberhirte; Kirchenfürst • Oberster Leiter eines bestimmten kirchlichen Gebietes <be nach DGW>; {rk} Nachfolger der Apostel; {ev} ordinierter Leiter einer Landeskirche. Vgl. pontifex; Priester; Diakon; Bischofswürde; Erzbischof.

EO) episkopo <WF>; pontifiko <PIV2002-2> • {rk} Posteulo de la apostoloj kaj gvidanto de diocezo; {ev} ordinita gvidanto de landa eklezio <be>.

* de] bischöflich; episkopal (1) = eo] episkopa <GWDE> <be>.

* de] Bischöflicher Kommissar / Kommissär {Österreich / Schweiz} = eo] episkopa komisiisto <WF>; episkopa komisaro <laŭ GWDE-Kommissar> <be>.

* de] Bischöflicher Stuhl (1. Amt des Bischofs. 2. Bischof als Rechtssubjekt) = eo] Episkopa Seĝo <be>. Vgl. Heiliger Stuhl.

* de] Bischofsamt = eo] episkopeco <GWDE>; episkopa ofico <be>.

* de] Bischofskreuz = eo] episkopa kruco <be>.

* de] Bischofsversammlung = eo] episkopara asembleo <be>.

* de] Dözesanbischof = eo] dioceza episkopo <be>.

* de] Fürstbischof = eo] princ-episkopo <be>.

* de] Hofbischof = eo] korta episkopo <be>.

* de] Ortsoberhirte = eo] loka pontifiko; loka ordinario <be>.

 

DE) Bischof-… (Bischofsring; Bischofsvikar; Bischofstitel; usw.).

EO) episkopa (episkopa ringo; episkopa vikario; episkopa titolo; ktp.) <be>.

 

DE) Bischöfliche Werke {rk} • 1. Misereor {lat: Ich erbarme mich} (seit 1958) gegen Hunger und Krankheit in der Welt. 2. Adveniat {lat: Es möge kommen} (seit 1961) Bischöfliches Hilfswerk für Südamerika. 3. Renovabis {lat: Du wirst erneuern} (seit 1992) Bischöfliches Hilfswerk für Osteuropa <LThK>. Vgl. Missio.

EO) Episkopaj institucioj {rk} • 1. Misereor {lat: mi kompatas} (ekde 1958) kontraŭ malsato kaj malsano en la mondo. 2. Adveniat {lat: ĝi venu} (ekde 1961) episkopa help-institucio por Sud-Ameriko. 3. Renovabis {lat: vi renovigos} (ekde 1992) episkopa help-institucio por Orienta Eŭropo <be laŭ LThK>.

 

DE) Bischofsernennung • {rk} Katholische Bischöfe werden vom Papst ernannt; es gibt verschieden geregelte Vorwahlrechte der Diözesen.

EO) nomumo de episkopo • {rk} Katolikaj episkopoj estas nomumitaj de la papo; ekzistas en la diocezoj diversaj rajtoj de antaŭelekto <be>.

 

DE) Bischofskanzlei {ev} • Büro eines Landesbischofs <WDK>. Vgl. Ordinariat.

EO) episkopa oficejo {ev} • Oficejo de la landa episkopo <be>.

 

DE) Bischofskollegium • {rk} Die Körperschaft aller Bischöfe, die in Gemeinschaft mit dem Papst und den anderen Mitgliedern des Kollegiums stehen.

EO) episkopa kolegaro • {rk} La korporacio de ĉiuj episkopoj en unueco kun la papo kaj la aliaj membroj de la episkopa kolegio <be laŭ LThK>.

 

DE) Bischofskonferenz1. {rk} die Körperschaft der katholischen Bischöfe eines teilkirchlichen Bereichs, meist einer Nation <be>. 2. {ev} Leitungsorgan der Vereinigten Evangelisch-Lutherischen Kirche Deutschlands <WDK>.

EO) Episkopara Konferenco <laŭ PIV2002-episkoparo>; (Episkopa Konferenco <GWDE> {evit} unuopa episkopo havas multajn konferencojn, sed tiuj ne estas konferencoj de episkopoj <be>); (episkopa kunveno <xy> {evit} ĉiu episkopo mult-foje kunvenas kun homoj, sed tiuj konferencoj ne estas konferencoj de la korporacioj de episkopoj resp. germana lutera gvid-organo <be>) • 1. {rk} La korporacio de la katolikaj episkopoj en part-eklezia areo, pleje en nacio <be>. 2. {ev} Gvid-organo de la Unuiĝinta Evangeli-Lutera Eklezio de Germanujo <WDK>.

* de] Deutsche Bischofskonferenz; °DBK = eo] Germana Episkopara Konferenco <be>; (Germana Episkopa Konferenco <GWDE-Bischofskonferenz> {evit} vidu supre <be>).

 

DE) Bischofskonvent {lat conventus}; Bischofsversammlung • {rk} Versammlung von Bischöfen.

EO) episkopara kunveno • {rk} Regula kunveno de episkopoj <be>.

 

DE) Bischofsliste {rk} • Chronologische Liste der Bischöfe einer Diözese seit deren Gründung.

EO) dioceza episkopo-tabelo; kronologia tabelo de episkopoj {rk} • Listo de la sinsekvaj episkopoj de diocezo ekde ties fondiĝo <be>.

 

DE) Bischofspalast • <be>. Amtsgebäude eines Bischofs <be>.

EO) episkopa palaco <xy>; episkopejo <PIV2002-1> • Ofica kontruaĵo de episkopo <be>.

 

DE) Bischofsring • Ein Ring, den der Bischof als Zeichen seiner Bischofswürde trägt <be>.

EO) episkopa ringo <WF> • Ringo, kiun portas episkopo kiel signon de la episkopeco <be>.

 

DE) Bischofssitz • Amtssitz eines Bischofs <be>.

EO) episkopa sidejo <GWDE laŭ PIV2002sidejo>; episkopejo <GWDE> • Ofica rezidejo de episkopo <be>.

 

DE) Bischofsstab; Hirtenstab; Krummstab {lat baculus} <LThK> • {rk} Zeichen des Bischofstandes <be>. Vgl. Ferula; Krümme.

EO) episkopa bastono <GWDE; PIV2002-bastono 4> {lat baculus}; kamboto {nov} <WF> {lat cambota}; paŝtista bastono <be> • {rk} Signo de la episkopa rango <be>.

* de] unterm Krummstab ist gut leben (süddeutsches Sprichwort) = eo] sub episkopa bastono oni vivas en la bono (sud-germana oni-diro) <be>.

 

DE) Bischofssynode <LThK> • {rk} Vom II. Vatikanischen Konzil eingerichtete Vertretung des Weltepiskopates, um den Papst zu beraten, von diesem einberufen <be nach LThK>.

EO) Episkopara Sinodo • {rk} De la Dua Vatikana Koncilio instalita reprezentado de la mond-episkoparo por konsili la papon, de li kunvokata <be>.

* de] Bischofsrat <Karl Rahner: “Das Konzil - ein neuer Beginn” Herder, 1212, S.24> = episkopara konsilantaro <be>.

 

DE) Bischofswahl • {rk} Der Ernennung durch den Papstes vorangehende verschiedenartige diözesane Regelungen der Wahl eines Bischofs <be>. Vgl. Terna.

EO) elekto de episkopo • {rk} Diversaj lokaj reguloj de dioceza elektado antaŭ la nomumo per la papo <be>.

 

DE) Bischofsweihe • {rk} Erfolgt durch Handauflegung in einem speziellen Ritus durch mindestens drei Bischöfe. Vgl. Handauflegung; Apostolische Sukzession.

EO) ordino de episkopo <be>; episkopa konsekro <xy> • {rk} Okazas per surmeto de la manoj en speciala rito per minimume tri episkopoj <be>.

 

DE) Bischofswürde • Stand eines Bischofs <be>.

EO) episkopeco • Stato de episkopa rango <be>.

 

DE) Bistum; Diözese • {rk} Einzelkirche, der ein Bischof vorsteht <be nach LThK>. Vgl. Region; Bischof; Dekan; Erzbistum.

EO) diocezo <PIV2002, WF>; (episkopejo <PIV2002episkopejo 2> {evit} ĉar -ejo estas loko, kie estas episkopo, ekz. episkopa palaco, ordinariato, k. s. <be>); episkopujo <PIV2002-2> • {rk} Parto-eklezio gvidata de episkopo <be>.

* de] Bistumspatron = eo] patrono de la diocezo <be>.

* de] diozesan-; die Diözese betreffend = eo] dioceza <be>.

* de] diözesan; einer Diözese = eo] diocezana <be>.

* de] Ein Diözesane; Mitglied einer Diözese = eo] diocezano <WF> <be>.

* de] interdiözesan = eo] interdioceza <WF> <be>.

* de] Land mit einem Bischof als Souverän = eo] episkopujo <PIV2002-1>; episkopa ŝtato <xy>.

 

DE) Bistumsblätter • Diözesanzeitungen der katholischen Diözesen.

EO) diocezaj revuoj • Periodaĵoj de la katolikaj diocezoj <be laŭ WDK>.

 

DE) Bistumskumulation • Verwaltung mehrerer Bistümer durch denselben Bischof <be>.

EO) kumulado de diocezoj • Administrado de Plur:aj diocezoj far la sama episkopo <xy>.

 

DE) Bitte (1); Anliegen; Wunsch <GWDE> • An jemanden gerichteter Wunsch.

EO) peto; deziro <GWDE> • Deziro direktita al iu <be>.

 

DE) Bitte (2); Bittgebet; Fürbitte • Vertrauensvolles Gebet, das Gott um Hilfe bittet.

EO) pet-preĝo • Konfida preĝo petanta Dion pri helpo <be>.

 

DE) Bitterkeit; Bitternis • 1. Bitterer Geschmack. 2. Bitteres Gefühl, Leiden <DGW>.

EO) amaro; amareco; amaraĵo <GWDE> • 1. Amara gusto. 2. Amara sento, sufero. <be laŭ DGW>.

 

DE) Bitttage • {rk} Die drei Tage vor Christi Himmelfahrt, an denen die Bittprozessionen stattfinden. Vgl. Bettag; Bittgang.

EO) pet-tagoj • {rk} La tri tagoj antaŭ Ĉiel-iro, en kiuj okazas la preĝ-procesioj <be laŭ LThK>.

* de] Bittprozession = eo] pet-procesio <be>.

 

DE) Blasinstrument <kr> • Ein Musikinstrument, bei dem die Töne mit einem Mundstück angeblasen werden <be nach Wiki 2002-10-22>. Vgl. Flöte; Pfeife.

EO) blov-instrumento <GWDE>; blov-muzikilo <kr> • Muzik-instrumento, en kiu la sonoj estiĝas per buŝa peco <be laŭ Wiki 2002-10-22>.

* de] Blaskapelle; Blasorchester = eo] blov-orkestro <GWDE> <be>.

* de] Blasmusik = eo] blov-instrumenta muziko <GWDE> <be>.

* de] Bläser = eo] blov-instrumentisto; ludanto de blov-instrumento <GWDE> <be>.

* de] Blechblasinstrument = eo] latuna [blov]instrumento <GWDE> <be>.

* de] Holzblasinstrument = eo] ligna [blov]instrumento <GWDE> <kr>.

 

DE) Blasiussegen • {rk} Am Tag des heiligen Blasius (4. Jahrhundert) als Fürbitte gegen die Krankheiten des Halses.

EO) Blazio-beno • {rk} Je la tago de Sankta Blazio (4a jar-cento) kiel porpeto kontraŭ malsanoj de la gorĝo <be>.

 

DE) Blasphemie {lat blasphemia} <be>; Sakrileg; Gotteslästerung • Verletzende, höhnende o. ä. Äußerung über etwas Heiliges, Göttliches <Duden.de 2015-05-12>.

EO) blasfemo <WF> {lat blasphemia}; sakrilegio <GWDE>; Di-ofendo • Leza, malice moka aŭ simila eldiro pri io sankta, Dia <be laŭ Duden.de 2015-05-12>.

* de] Blasfemiker = eo] blasfemulo <be>.

* de] blasfemisch = eo] blasfema <WF> <be>.

 

DE) Blaue Schwestern • {rk} 1862 gegründet von Marie Madelaine Lefebvre (1789 - 1836); auch Beginen werden teilweise Blaue Schwestern genannt.

EO) bluaj fratinoj • {rk} En 1862 fonditaj de Marie Madelaine Lefebvre (1789 - 1836); kelk-foje ankaŭ beginoj estas nomataj bluaj fratinoj <be laŭ LThK>.

 

DE) Blendbogen • Gliederungselement in romanischen Kirchen unter der Dachtraufe ohne tragende Funktion <be nach BCS>.

EO) ŝajn-arko • struktura elemento en romanikaj preĝejoj sub la tegmenta rando sen porta funkcio <be laŭ BCS>.

 

DE) Blindenmission • Kirchliche Organisation zur Blindenseelsorge.

EO) organizaĵo por blinduloj • Eklezia organizaĵo por anim-zorgado inter blinduloj <be>.

 

DE) Blinder • Person, die nicht sehen kann <be>.

EO) blindulo • Persono, kiu ne povas vidi <be>.

* de] blind = eo] blinda <be>.

* de] Heilung eines Blindgeborenen = eo] sanigo de viro blinda denaske <Joh 9,1 - 41> .

 

DE) Blume • Eine dekorative Blüte, einen Blütenstand. Sie dient oft als Schmuck, z. B. als Schnittblume in einem Blumenstrauß, als Blumenkranz oder Blumengebinde. In der Bildenden Kunst sind Blumen ein häufig dargestelltes Thema.

EO) floro • Dekoracia planto, infloresko. Servas ofte kiel ornamaĵo, ekz. kiel tranĉ-floro en flor-bukedo, kiel flor-krono aŭ festono. En la figuta arto floroj estas ofte prezentita temo <be laŭ Wiki 2016.04.15>.

* de] floral; blumig = eo] flora <be>.

 

DE) Blut Christi1. Neues Testament: Symbol für den gewaltsamen Tod Jesu am Kreuz. 2. Wein im Kelch nach der Wandlung der heiligen Messe. Vgl. verwandeln; Wandlung: Transsubstantiation.

EO) Sango de Kristo1. Nova Testamento: simbolo por la perforta morto de Jesuo sur la kruco. 2. Vino en la kaliko post la eŭkaristia konsekro <be>.

* de] Blut und Wasser schwitzen = eo] havi timegon <WPT-Blut>; ŝviti sangon kaj akvon <be>.

 

DE) Blut • Im Körper zirkulierende Flüssigkeit <be>. Gilt als Träger des Lebens <be nach BCS>.

EO) sango <GWDE> • Fluaĵo cirkulanta en la korpo <be>. Validas kiel portanto de la vivo <be laŭ BCS>.

* de] Blutformel (der Wandlungsworte) <ML-S.37> = eo] sango-formulo <be>.

* de] blutig = eo] sanga <GWDE> <be>.

* de] blutiges Opfer = eo] sang-elverŝa ofero <WF-Opfer> <be>.

* de] unblutiges Opfer = eo] nesang-elverŝa ofero <WF-Opfer> <be>.

* de] vergossenes Blut; das vergossene Blut = eo] la elverŝita sango <be>.

 

DE) Blut-Christ-Fest {rk} • Fest im universalen Heiligenkalender bis zum 2. Vatikanum.

EO) Sango-Festo [de Kristo]{rk} • Fest en la universala kalendaro de la sanktuloj ĝis la 2a Vatikana Koncilio <be laŭ LThK>.

 

DE) Blutacker • Vom “Verräterlohn“ gekaufter Acker <EÜ Mt 27,6-10; Apg 1,19>.

EO) Kampo de Sango <BIB Ago 1,19> • Agro aĉetita per la “perfid-mono“ <BIB Mat 27,6-10; Ago 1,19> <be>.

 

DE) Bluthostie • Konsekrierte Hostie, an der Wundergläubige Blut sahen.

EO) sango-hostio • Konsekrita hostio, sur kiu miraklo-kredantoj vidis sangon <be>.

 

DE) Blutrache; Vendetta • Prinzip zur Sühnung von Verbrechen, bei dem eine Tötung oder andere Ehrverletzung durch Tötung eines Familienmitgliedes gerächt werden, also Blut gegen Blut <be nach Wiki 2015-02-19>.

EO) sango-venĝo <GWDE>; vendeto <PIV2002> • Principo de satisfakcio de krimo, en kiu mortigo aŭ ofendo de la honoro estas satisfakciitaj per mortigo de familiano, do sango kontraŭ sango <be laŭ Wiki 2015-02-19>.

 

DE) Blutsverwandtschaft • Direkte Abstammung von derselben Mutter oder demselben Vater.

EO) sam-sangeco <laŭ PIV2002-sam-sanga>; korpo-parenceco {laŭ Lev 18,12} • Rekta deveno de la sama patrino aŭ patro <be>.

 

DE) Bluttaufe • Eine Begierdetaufe ersetzt eine Taufe mit Wasser, die durch ein Martyrium um des Glaubens willen verhindert wird <be>. Vgl. Taufe; Aspersionstaufe; Begierdetaufe; Immersionstaufe; Infusionstaufe; Haustaufe; Totentaufe.

EO) bapto de sango <WF> • Deziro al bapto anstataŭas bapton per akvo en kazo de martireco pro kredo <be>.

 

DE) Blutwunder • Mirakulöse Erscheinungen, die auf konsekrierten Wein (das Blut Christi) zurückgeführt wurden, z. B. Bluthostien.

EO) sango-miraklo • Miraklaj fenomenoj rilate la konsekritan vinon (la sangon de Kristo), ekz. sango-hostioj <kr/be>.

 

DE) Bock • Als Reittier der Liebesgöttin Aphrodite Symbol der Wollust. Im Mittelalter wird der Teufel oft in Bockform dargestellt <be laŭ BCS>.

EO) boko; vir-kapro <PIV2002> • Simbolo de la volupto kiel rajt-besto de la amo-diino Afrodito. En mez-epoko la diablo ofte estas prezentata bok-bilde <be laŭ BCS>.

 

DE) Bogen • Kriegsbogen als besonder gefürchtete Waffe <be>.

EO) Arko • Milita arko kiel tre timata armilo <be>.

* de] den Bogen des Kriegers brechen (bedeutet: die Streitmacht des Feindes vernichten) = eo] rompi la arkon de militanto (signifas: neniigi la militan potencon de la malamiko) <be laŭ BL>.

 

DE) Bogengrab; Arcosolium • Reiche Grabform in den Katakomben <be nach LThK>.

EO)